Το καλοκαίρι των νοικοκυραίων

Κυριακή μεσημέρι σε μια ακτή νησιού. Η θάλασσα πρασινοτυρκουάζ, το νερό διάφανο, οι αχινοί υγιείς, η θερμοκρασία ικανή να σε συνεφέρει. Λίγοι κολυμπούν. Μερικοί ξένοι, αλλά και μια παρέα μεσήλικων Ελλήνων που από το όλο «στήσιμό» τους καταλαβαίνεις ότι ανήκουν στους μεσοαστούς. Σε αντίθεση με τους ξένους που απολαμβάνουν τον ήλιο και τη θάλασσα βουβοί, η ελληνική παρέα συζητάει μεγαλόφωνα. Γίνεσαι αναγκαστικά ωτακουστής- ή παθητικά ωτακουστής. Θέμα τα ταξίδια σε γνωστά θέρετρα της Ευρώπης και ο επικείμενος προγραμματισμός.

Κυριακή μεσημέρι σε μια ακτή νησιού. Η θάλασσα πρασινοτυρκουάζ, το νερό διάφανο, οι αχινοί υγιείς, η θερμοκρασία ικανή να σε συνεφέρει. Λίγοι κολυμπούν. Μερικοί ξένοι, αλλά και μια παρέα μεσήλικων Ελλήνων που από το όλο «στήσιμό» τους καταλαβαίνεις ότι ανήκουν στους μεσοαστούς. Σε αντίθεση με τους ξένους που απολαμβάνουν τον ήλιο και τη θάλασσα βουβοί, η ελληνική παρέα συζητάει μεγαλόφωνα. Γίνεσαι αναγκαστικά ωτακουστής- ή παθητικά ωτακουστής. Θέμα τα ταξίδια σε γνωστά θέρετρα της Ευρώπης και ο επικείμενος προγραμματισμός. Μερικές ώρες αργότερα, στο πλοίο της επιστροφής, δεν πέφτει καρφίτσα. Ολα τα καταστρώματα γεμάτα. Χαρούμενοι άνθρωποι, νέοι, μεσήλικοι, παιδιά, χαριτωμένα και καλοζωισμένα σκυλιά. Η εικόνα έχει την αρχετυπική δύναμη του ανέφελου ελληνικού καλοκαιριού, μια αλληγορία ευτυχίας. Οπωσδήποτε καμία ρωγμή κρίσης σε αυτό το πλήθος των κυριακάτικων χαροκόπων που επιστρέφουν στον Πειραιά, καμία υποψία βαθιάς κατάθλιψης ή ανησυχίας για το αβέβαιο μέλλον. Δεν είμαι αφελής. Ξέρω ότι αυτό που περιγράφω δεν είναι παρά μια ιμπρεσιονιστική εικόνα. Οπως ιμπρεσιονιστική εικόνα είναι και τα εκατοντάδες αγγελτήρια «πωλείται» και «ενοικιάζεται» που βλέπουμε στις πόρτες των πολυκατοικιών και στις βιτρίνες άδειων καταστημάτων, ακόμη και σε δρόμους όπως η Πατριάρχου Ιωακείμ, όπου ποτέ άλλοτε δεν έβλεπες τέτοια «σημάδια». Κι όμως τέτοιες ιμπρεσιονιστικές εικόνες οδηγούν σε συμπεράσματα. Και τα ρεπορτάζ που δημοσιεύονται και μεταδίδονται από τα ξένα μέσα- ποτέ άλλοτε δεν υπήρχε τέτοια ελληνομανία- στηρίζονται σε τέτοιου είδους εντυπώσεις. Η επιστροφή ενός πλοίου από τα νησιά με το πλήθος των γελαστών χαροκόπων δείχνει ότι δεν υπάρχει κρίση ή τουλάχιστον ότι είναι μια κρίση απατηλή. Τα χιλιάδες ενοικιαστήρια πάνω στα άδεια μαγαζιά δείχνουν ότι υπάρχει κρίση. Τα χαμηλά ποσοστά συμμετοχής στις διαδηλώσεις και στις απεργίες- αν εξαιρέσουμε τα θεαματικά συνδικαλιστικά σόου του ΠΑΜΕδείχνουν ότι η κοινωνική ανησυχία ή η κοινωνική ανασφάλεια δεν είναι εμπεδωμένη.

Χρειαζόμαστε λοιπόν άλλα «όπλα», πέρα από τον προφανή ιμπρεσιονισμό της παρατήρησης, για να καταλάβουμε τι συμβαίνει στην ελληνική κοινωνία. Καλή είναι η εμπειρία αλλά έχουμε ανάγκη και από τα επιστημονικά εργαλεία. Σε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Αρίστου Δοξιάδη, επισκέπτη καθηγητή στη Γουόρικ Μπίζνες Σκουλ, που δημοσιεύεται στο τελευταίο τεύχος της επιθεώρησης «Τhe Αthens Review of Βooks», παρουσιάζεται μια εικόνα της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας που στηρίζεται σε δεδομένα και δείχνει γιατί η ελληνική κρίση διαφέρει από άλλες, ακόμη και των συγγενικών χωρών της ευρωπαϊκής Μεσογείου, με τις οποίες συχνά μας συγκρίνουν. Μία από τις «κατηγορίες ανάλυσης» είναι η αντοχή και το εύρος των νοικοκυραίων- «θεμελιακός θεσμός» κατά τον Δοξιάδη. Ο συγγραφέας μάς λέει ότι δεν υπάρχει άλλη χώρα στην Ευρώπη και στον ΟΟΣΑ που να έχει τόσο πολλούς αυτοαπασχολουμένους και τόσα μικροαφεντικά όπως η Ελλάδα σε αναλογία και πληθυσμό. Το ποσοστό είναι 57%, όταν στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ενωσης των «27» ο δείκτης είναι 30%. «Ο θεσμός είναι σταθερός εφόσον μπορεί να παράγει αρκετό εισόδημα για τα μέλη του, έστω με κρίσεις και μεταλλάξεις». Υπάρχουν κι άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία σε αυτό το άρθρο, όπως για τις οικογενειακές στρατηγικές, για τον καιροσκοπισμό και για την προσοδοκρατία. Προσθέτουν σε μια μεγάλη συζήτηση που τώρα αρχίζει. Και που δεν πρέπει να μείνει στο επίπεδο της ρητορικής.

nbak@dolnet.gr

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Βιβλία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk