200 ΧΡΟΝΙΑ ΔΑΡΒΙΝΟΣ

Σήμερα αναφερόμενοι στη θεωρία του Δαρβίνου λέμε συχνά η «θεωρία της εξέλιξης», ενώ υπάρχουν πλήθος επιστήμονες που εργάζονται στο πεδίο της εξελικτικής και ονομάζουν τον εαυτό τους «εξελικτικό βιολόγο». Τι θα λέγατε όμως αν σας πληροφορούσαμε ότι η χρήση της λέξης «εξέλιξη» για να περιγραφούν οι ιδέες του Δαρβίνου δεν ήταν δική του ιδέα; Αν διαβάσει κανείς προσεκτικά το έργο του «Οn the Οrigin of Species», θα διαπιστώσει ότι η έκφραση που χρησιμοποιεί προκειμένου να περιγράψει τις αλλαγές των απογόνων σε σχέση με τους προγόνους είναι «descent with modification» (καταγωγή με τροποποιήσεις).

200 ΧΡΟΝΙΑ  ΔΑΡΒΙΝΟΣ | tovima.gr

Σήμερα αναφερόμενοι στη θεωρία του Δαρβίνου λέμε συχνά η «θεωρία της εξέλιξης», ενώ υπάρχουν πλήθος επιστήμονες που εργάζονται στο πεδίο της εξελικτικής και ονομάζουν τον εαυτό τους «εξελικτικό βιολόγο». Τι θα λέγατε όμως αν σας πληροφορούσαμε ότι η χρήση της λέξης «εξέλιξη» για να περιγραφούν οι ιδέες του Δαρβίνου δεν ήταν δική του ιδέα; Αν διαβάσει κανείς προσεκτικά το έργο του «Οn the Οrigin of Species», θα διαπιστώσει ότι η έκφραση που χρησιμοποιεί προκειμένου να περιγράψει τις αλλαγές των απογόνων σε σχέση με τους προγόνους είναι «descent with modification» (καταγωγή με τροποποιήσεις).

Πώς λοιπόν προέκυψε η «εξέλιξη»; Φυσικά η λέξη υπήρχε στο λεξικό της αγγλικής γλώσσας και σε ό,τι αφορά την επιστήμη χρησιμοποιούνταν για να περιγράψει τη διαδικασία της εμβρυϊκής ανάπτυξης ενός ατόμου. Η χρήση της με την έννοια που της δίνουμε και εμείς αποδίδεται στον βρετανό φιλόσοφο Ηerbert Spencer (1820-1903). Στον ίδιο μάλιστα αποδίδεται και η φράση «επιβίωση του ισχυροτέρου» (survival of the fittest), την οποία πρωτοανέφερε στο βιβλίο του «Ρrinciples of Βiology» το 1864. Αν τώρα διερωτάσθε τι δουλειά μπορεί να έχει ένας φιλόσοφος να γράφει για τη βιολογία και να επιβάλλει όρους, θα πρέπει να αναζητήσετε την απάντηση στη χρονική περίοδο της έκδοσης των έργων του Δαρβίνου. Σύμφωνα με τους μελετητές του Δαρβίνου Desmond και Μoore, το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα υπήρξε περίοδος μεγάλων ιδεολογικών ζυμώσεων αλλά και αλλαγών σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής στην Αγγλία. Το προοδευτικότερο στρώμα της βικτωριανής και μεταβικτωριανής Αγγλίας προσπαθούσε να προωθήσει την αναμόρφωση του στρατεύματος, της εκπαίδευσης, του ευρύτερου δημόσιου τομέα.

Στο πλαίσιο αυτό η θεωρία του Δαρβίνου, συνδυασμένη με την ιδέα της προόδου, προσέφερε μια ιδεολογική πλατφόρμα για τη νέα αναδυόμενη τάξη πραγμάτων. Μέσα από την ιστορία της προέλευσης του ανθρώπου και της εξέχουσας θέσης που κατείχε στη φύση ήταν πιθανό να προκύψει ένα όραμα για το τι θα μπορούσε ακόμη να επιτύχει ο άνθρωπος. Καθώς ο Spencer ήταν από τους ένθερμους ευαγγελιστές της νέας τάξης πραγμάτων χρησιμοποίησε την λέξη «εξέλιξη» αντί της «μεταμόρφωσης» (transformation) που έδειχνε να προτιμά ο Δαρβίνος αλλά και οι συνάδελφοί του (για να περιγράψουν την ανάπτυξη μιας ομάδας οργανισμών) στα επιστημονικά κείμενά του.

Ο Spencer, ο οποίος δεν έβλεπε και μεγάλη διαφορά μεταξύ της ανάπτυξης ενός ατόμου και της ανάπτυξης μιας ομάδας οργανισμών, χρησιμοποίησε παντού τη λέξη εξέλιξη. Φαίνεται δε ότι είχε πολύ μεγαλύτερο κοινό από τον Δαρβίνο (ο οποίος εξάλλου προτιμούσε να παραμένει στο σπίτι του και να αφήνει άλλους να μιλούν για το έργο του) και έτσι ο όρος επιβλήθηκε. Τόσο πολύ μάλιστα ώστε 12 χρόνια αργότερα ο ίδιος ο Δαρβίνος τη χρησιμοποίησε, με την έννοια που της δίνουμε και εμείς σήμερα, στο επόμενο βιβλίο του «Τhe Descent of Μan».

Βιβλιογραφία:

1. Αndrian Desmond and James Μoore, «Darwin», εκδόσεις Ρenguin, 1992.

2. «Εvolution: Τhe First Four Βillion Υears», εκδόσεις Βelknap Ηarvard, 2009.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Science
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk