Μοιρασμένες οι πιθανότητες να επιτύχουν ή να αποτύχουν οι συνομιλίες στη Γενεύη

Πού οδηγεί η «πυρηνική περιπέτεια» του Ιράν

ΓΕΝΕΥΗ, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ. OΙ ΣΥΝΟΜΙΛΙΕΣ μεταξύ του Ιράν και των «Εξι+1» που άρχισαν την περασμένη Πέμπτη στη Γενεύη έχουν ίσες πιθανότητες να επιτύχουν και να αποτύχουν. Αυτό θα εξαρτηθεί από το πώς ερμηνεύουν οι δύο πλευρές την «επιτυχία». Και εδώ υπάρχει χάσμα. Για το Ιράν «επιτυχία» σημαίνει να συνεχίσει απρόσκοπτα το πυρηνικό πρόγραμμά του, να αποκαταστήσει διπλωματικές σχέσεις με τις ΗΠΑ και, έναντι, να ανοίξει τις πετρελαιοφόρες περιοχές του σε δυτικές επιχειρήσεις. Για τους «Εξι+1», δηλαδή τις ΗΠΑ, τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Κίνα, τη Ρωσία και την ΕΕ (αυτή είναι η +1), «επιτυχία» είναι να πείσουν το Ιράν να τους δηλώσει τι πραγματικά επιδιώκει με την «πυρηνική περιπέτειά» του, την οποία συνεχώς αναβαθμίζει, και να επιτρέψει στην ομάδα των ελεγκτών του ΟΗΕ για την ατομική ενέργεια να ελέγχουν το σχετικό πρόγραμμα συνεχώς. Εναντι οι «Εξι+1» θα ικανοποιήσουν σταδιακά τις οικονομικές και πολιτικές επιδιώξεις της Τεχεράνης στις σχέσεις της με την ΕΕ και τις ΗΠΑ. Διαφορετικά θα της επιβάλουν «ασφυκτικούς οικονομικούς και άλλους περιορισμούς». Η πρώτη ημέρα δημιούργησε ελπίδες. Το Ιράν δέχθηκε να επιτρέψει τον έλεγχο των πυρηνικών κέντρων τους στην αρμόδια ομάδα του ΟΗΕ και σήμερα θα βρίσκεται στην Τεχεράνη ο διευθυντής της Ελμπαραντεϊ. Μεταξύ λόγων και έργων, φυσικά, υπάρχει μεγάλη απόσταση, μέγα χάσμα. Αυτό το χάσμα επιχειρούν να γεφυρώσουν οι επτά σε κλίμα μεγάλης έντασης- για το οποίο ευθύνονται και οι δύο πλευρές-, με τον χρόνο να κυλά επιδεινώνοντας την κατάσταση και με τον κίνδυνο πάντοτε το Ισραήλ να καταφέρει «προληπτικό πλήγμα» στο Ιράν, κάτι που δεν αποκλείει η Ουάσιγκτον.

ΓΕΝΕΥΗ, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ. OΙ ΣΥΝΟΜΙΛΙΕΣ μεταξύ του Ιράν και των «Εξι+1» που άρχισαν την περασμένη Πέμπτη στη Γενεύη έχουν ίσες πιθανότητες να επιτύχουν και να αποτύχουν. Αυτό θα εξαρτηθεί από το πώς ερμηνεύουν οι δύο πλευρές την «επιτυχία». Και εδώ υπάρχει χάσμα. Για το Ιράν «επιτυχία» σημαίνει να συνεχίσει
απρόσκοπτα το πυρηνικό πρόγραμμά του, να αποκαταστήσει διπλωματικές σχέσεις με τις ΗΠΑ και, έναντι, να ανοίξει τις πετρελαιοφόρες περιοχές του σε δυτικές επιχειρήσεις. Για τους «Εξι+1», δηλαδή τις ΗΠΑ, τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Κίνα, τη Ρωσία και την ΕΕ (αυτή είναι η +1), «επιτυχία» είναι να πείσουν το Ιράν να τους δηλώσει τι πραγματικά επιδιώκει με την «πυρηνική περιπέτειά» του, την οποία συνεχώς αναβαθμίζει, και να επιτρέψει στην
ομάδα των ελεγκτών του ΟΗΕ για την ατομική ενέργεια να ελέγχουν το σχετικό πρόγραμμα συνεχώς. Εναντι οι «Εξι+1» θα ικανοποιήσουν σταδιακά τις οικονομικές και πολιτικές επιδιώξεις της Τεχεράνης στις σχέσεις της με την ΕΕ και τις ΗΠΑ. Διαφορετικά θα της επιβάλουν «ασφυκτικούς οικονομικούς και άλλους περιορισμούς». Η πρώτη ημέρα δημιούργησε ελπίδες. Το Ιράν δέχθηκε να επιτρέψει τον έλεγχο των πυρηνικών κέντρων τους στην αρμόδια ομάδα
του ΟΗΕ και σήμερα θα βρίσκεται στην Τεχεράνη ο διευθυντής της Ελμπαραντεϊ. Μεταξύ λόγων και έργων, φυσικά, υπάρχει μεγάλη απόσταση, μέγα χάσμα. Αυτό το χάσμα επιχειρούν να γεφυρώσουν οι επτά σε κλίμα μεγάλης έντασης- για το οποίο ευθύνονται και οι δύο πλευρές-, με τον χρόνο να κυλά επιδεινώνοντας την κατάσταση και με τον κίνδυνο πάντοτε το Ισραήλ να καταφέρει «προληπτικό πλήγμα» στο Ιράν, κάτι που δεν αποκλείει η Ουάσιγκτον.

Υπάρχει πιθανότητα για διέξοδο από την κρίση; Μικρή ή μάλλον πολύ μικρή και αυτό προϋποθέτει αλλαγή της στάσης της Τεχεράνης, λέγουν ευρωπαίοι διπλωμάτες. Επειδή όμως το ιρανικό καθεστώς δέχεται τρομερή πίεση μετά τις εκλογές, επειδή ακόμη και αυτός ο πανίσχυρος θρησκευτικός αρχηγός Αλί Χαμενεΐ δέχεται πυρά, το Ιράν αυτή τη στιγμή δεν μπορεί να κάνει καμία ουσιαστική υποχώρηση επειδή κάτι τέτοιο θα θεωρηθεί απόδειξη εσωτερικής κρίσης, κάτι που οι αγιατολάχ δεν θα ομολογούσαν ποτέ. Το Ιράν έδειξε «καθαρό πρόσωπο» την πρώτη ημέρα και παραμένει στις συνομιλίες για να κερδίσει χρόνο – και μέχρι στιγμής το έχει επιτύχει. Ετσι το ζήτημα του χρόνου είναι τώρα πρόβλημα των «Εξι+1».

Η παράταση
Το Ιράν φαίνεται ότι χρειάζεται 12-14 μήνες για να κατασκευάσει πυρηνικές κεφαλές για τους μέσου βεληνεκούς πυραύλους του, σύμφωνα με αμερικανικές πηγές. Επομένως οι ΗΠΑ θα πρέπει να επιμείνουν στην ημερομηνία λήξεως των συνομιλιών, δηλαδή στον τερματισμό τους ως το τέλος Δεκεμβρίου, όπως ο πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα δήλωσε την περασμένη εβδομάδα. Αν όμως οι συνομιλίες περάσουν σε στάδιο διαπραγματεύσεων και αυτές αφήνουν περιθώρια κάποιας συμφωνίας, είναι βέβαιον ότι η ημερομηνία λήξεως θα παραταθεί, ένα ενδεχόμενο το οποίο δεν αποκλείουν οι ευρωπαίοι συνομιλητές.

Ο αμερικανός πρόεδρος έχει ένα ακόμη πρόβλημα: το Ισραήλ. Ο ισραηλινός πρωθυπουργός Βενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε σε όλους τους αρμοδίους στην Ουάσιγκτον ότι «δεν μπορεί να περιμένει πολύ» και ότι «το Ισραήλ θα χτυπήσει προτούτο Ιράνείναι σε θέση να χτυπήσει». Είναι, βέβαια, αλήθεια ότι ο μεσαίος πύραυλος που διαθέτει πλέον το Ιράν και ο οποίος μπορεί να πλήξει το Ισραήλ- όπως και την Κύπρο, τις αμερικανικές βάσεις στη Σαουδική Αραβία κ.ά.- αναγκάζει την Ιερουσαλήμ να είναι πιο συγκρατημένη. Ο πρόεδρος Ομπάμα όμως δεν μπορεί να κοιμάται ήσυχος. Για τον ίδιο, για την Αμερική, μια επίθεση του Ισραήλ στο Ιράν θα είναι καταστροφική, ακόμη και αν οι ΗΠΑ δεν σπεύσουν σε ενίσχυση του Ισραήλ, ακόμη και αν η στρατιωτική απάντηση της Τεχεράνης δεν έχει αποτελέσματα. Συμφέρει επομένως την Αμερική να… παρατείνεται ο διάλογος στη Γενεύη.

Η προϊστορία
Και μόνο το γεγονός ότι για πρώτη φορά από το 1979 οι ΗΠΑ και το Ιράν κάθονται στο ίδιο τραπέζι και συζητούν αποτελεί εξέλιξη αξιοσημείωτη. Αντίθετα με τη συνάντηση του Ιουλίου του 2008, όταν και πάλι επιχειρήθηκε διάλογος των δύο- ο οποίος απέτυχε, καθώς οι ΗΠΑ (του Τζορτζ Μπους ) δεν είχαν να προσφέρουν τίποτε-, η τωρινή συνάντηση αποτελεί κατ΄ ουσίαν διαπραγμάτευση. Ακόμη και αν αποτύχουν οι συνομιλίες της Γενεύης, θα έχουν δημιουργήσει ένα «έδαφος» επάνω στο οποίο θα μπορούσαν να καρποφορήσουν νέες ιδέες και πρωτοβουλίες. Υπάρχουν, άλλωστε, σημαντικές διαφορές σήμερα από το 2008. Πρώτον, στην Ουάσιγκτον ο πρόεδρος θέλει να βρεθεί κάποια διέξοδος στην κρίση. Εχει ανοιχτούς δύο πολέμους, το Ιράκ και το Αφγανιστάν, και δεν αντέχει να ανοίξει τρίτο μέτωπο. Δεύτερον, το Ιράν έχει ασύγκριτα μεγαλύτερη δυναμική παρουσία από ό,τι πέρυσι, έστω και αν είναι περισσότερο απομονωμένο διεθνώς, όπως διαπίστωσε ο ίδιος ο ιρανός πρόεδρος μιλώντας στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ την περασμένη εβδομάδα.

Το σόου
Η Αμερική σε ένα σόου στο οποίο εμφανίστηκαν μαζί οι Ομπάμα, Μπράουν και Σαρκοζί θέλησε να εντυπωσιάσει και την παραμονή των συνομιλιών της Γενεύης αποκάλυψε το μυστικό πυρηνικό κέντρο της Κομ (το οποίο γνώριζε τουλάχιστον από πέρυσι). Αλλά τη στιγμή που επρόκειτο να εκμεταλλευτεί τις εντυπώσεις και να διατυμπανίσει την αναξιοπιστία της Τεχεράνης, το Ιράν τής έκλεψε την παράσταση: εκτόξευσε τις επόμενες 48 ώρες μικρού και μεσαίου βεληνεκούς πυραύλους. Τρίτον, το Ιράν δεν μπορεί πλέον να αγνοήσει τη διεθνή απομόνωση στην οποία κατρακυλάει και τις ρευστές καταστάσεις στο εσωτερικό του αλλά ούτε και τις νέες κυρώσεις. Η στάση του εκπροσώπου του στη Γενεύη ήταν προχθές αποκαλυπτική. Και, τέταρτον, οι σχέσεις των ΗΠΑ με τη Ρωσία έχουν εισέλθει σε περίοδο εξομάλυνσης και πολυμερούς ανάπτυξης μετά την απόφαση του Ομπάμα να εγκαταλείψει το περιβόητο αντιπυραυλικό σύστημα στην Πολωνία και στην Τσεχία. Αυτό σημαίνει ότι η Μόσχα θα μπορούσε να υποστηρίξει στο Συμβούλιο Ασφαλείας την απειλή των «Εξι+1» για αποτελεσματικές κυρώσεις στο Ιράν αν αυτό δεν ικανοποιήσει τις «προσφορές» τους.

Τι ζητούν, τι προσφέρουν
Εκείνο που θα ικανοποιούσε τους «Εξι+1» είναι να δηλώσει το Ιράν ότι διακόπτει το πυρηνικό πρόγραμμά του, όπως έκανε ο Καντάφι. Αυτό αποκλείεται. Και μόνο το γεγονός ότι η Τεχεράνη έκανε τέτοια μεγάλη επένδυση κατασκευάζοντας πυρηνικές εγκαταστάσεις στο Νατάνζ και στην Κομ δείχνει ότι είναι αποφασισμένη να συνεχίσει το πρόγραμμά της. Η Τεχεράνη θέλει να εξασφαλίσει περιθώριο χρόνου και οι συνομιλίες της Γενεύης είναι για τους αγιατολάχ ένα μέσο επίτευξης του σκοπού τους που μόνο αφελείς μπορεί να πιστεύουν ότι δεν αποβλέπει στην κατασκευή πυρηνικών όπλων. Γι΄ αυτό πρέπει να αποκλείεται ότι θα είναι το Ιράν αυτό που θα αποχωρήσει από τις συνομιλίες. Είναι εξάλλου ενδιαφέρον ότι, όταν την περασμένη Κυριακή ο αμερικανός υπουργός Αμυνας Ρόμπερτ Γκέιτς ρωτήθηκε αν υπάρχει χρονικό όριο στις συνομιλίες, περιορίστηκε να δηλώσει ότι αυτό θα εξαρτηθεί από την πορεία των συνομιλιών.

Οι «Εξι+1» δεν φαίνεται να έχουν να προσφέρουν κάτι καινούργιο στην Τεχεράνη. Την «προσφορά» αναμένεται να κάνει ο Χαβιέρ Σολάνα, εκ μέρους της ΕΕ, με τη Βρετανία, τη Γερμανία και τη Γαλλία να προβάλλουν τις ποινές στις οποίες θα καταδικάσουν το Ιράν αν δεν συμμορφωθεί προς τις προτάσεις τους και την Κίνα σε στάση αναμονής. Και η Αμερική; Ποιος ο ρόλος του Γουίλιαμ Μπερνς, του τρίτου στην ιεραρχία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ο οποίος την εκπροσωπεί; Στην Ουάσιγκτον πιστεύουν ότι ο ρόλος του θα είναι «κατευναστικός», ότι θα προσπαθήσει να δημιουργήσει καλή χημεία με τον Σαΐντ Γιαλίλι, τον ιρανό συνομιλητή, έτσι ώστε «σε δεδομένη στιγμή» να έχει μαζί του μια κατ΄ ιδίαν συνομιλία από την οποία «πολλά μπορεί να προκύψουν,ακόμη και μια συμφωνία» λέγει ανώνυμος αμερικανός διπλωμάτης. Ο Σολάνα, δηλαδή η ΕΕ, δεν έχει να προσφέρει στο Ιράν κάτι περισσότερο ή διαφορετικό από εκείνα που προσέφερε τον Ιούλιο του 2008 στην πρώτη (ανεπιτυχή) συνάντηση Ιράν- ΕΕ και τα οποία δεν εντυπωσίασαν την Τεχεράνη. Δηλαδή, θα της αναγνωρίσει το δικαίωμα να χρησιμοποιήσει την πυρηνική τεχνολογία για ειρηνικούς σκοπούς, θα υποστηρίξει την αποκατάσταση και την προώθηση των σχέσεών της με την ΕΕ και την Ουάσιγκτον και θα προσφέρει βοήθεια στην ανάπτυξη των ιρανικών ενεργειακών πηγών. Και έναντι αυτών ζήτησε προχθές «σαφή δήλωση» των αγιατολάχ για το ποιες πραγματικά είναι οι επιδιώξεις τους στον πυρηνικό χώρο. Θετικό ξεκίνημα
Στη Γενεύη την Πέμπτη αποφασίστηκαν τα εξής:

1. Οι συνομιλίες θα συνεχιστούν τον Οκτώβριο.

2. Η ομάδα των ελεγκτών του ΟΗΕ μπορεί να επισκεφθεί τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν ως τις 18 τρέχοντος.

3. Στο τραπέζι υπάρχει η (ρωσική) πρόταση να σταματήσει το Ιράν την παραγωγή υλικών τα οποία μπορεί να χρησιμοποιηθούν για κατασκευή πυρηνικών όπλων και έναντι θα λαμβάνει έτοιμο πυρηνικό υλικό για το ενεργειακό του πρόγραμμα.

4. Αντιπρόσωποι των δύο πλευρών θα επεξεργαστούν την ατζέντα των θεμάτων που θα συζητηθούν στην επόμενη συνάντηση.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Κόσμος
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk