ΑΛΛΕΡΓΙΟΛΟΓΙΑ

Παθητικό κάπνισμα: απειλή για τα έμβρυα

Ζει επί εννέα μήνες μέσα στο προστατευμένο (κατά το δυνατόν) «σπίτι» του που είναι η μήτρα. Η μητέρα του φροντίζει (κατά το δυνατόν) να ακολουθεί έναν υγιεινό τρόπο ζωής ώστε να προστατεύσει το παιδί που θα φέρει στον κόσμο. Και όμως, όταν εκείνο έρχεται στη ζωή, εμφανίζει άσθμα για το οποίο δεν ευθυνόταν ούτε (σίγουρα) το ίδιο ούτε η μητέρα του, αλλά… ο καπνός των άλλων. Μια νέα ελληνική μελέτη που αποτελεί το άκρως ενδιαφέρον ερευνητικό προϊόν της συνεργασίας του Αλλεργιολογικού …

Ζει επί εννέα μήνες μέσα στο προστατευμένο (κατά το δυνατόν) «σπίτι» του που είναι η μήτρα. Η μητέρα του φροντίζει (κατά το δυνατόν) να ακολουθεί έναν υγιεινό τρόπο ζωής ώστε να προστατεύσει το παιδί που θα φέρει στον κόσμο. Και όμως, όταν εκείνο έρχεται στη ζωή, εμφανίζει άσθμα για το οποίο δεν ευθυνόταν ούτε (σίγουρα) το ίδιο ούτε η μητέρα του, αλλά… ο καπνός των άλλων. Μια νέα ελληνική μελέτη που αποτελεί το άκρως ενδιαφέρον ερευνητικό προϊόν της συνεργασίας του Αλλεργιολογικού Ερευνητικού Κέντρου της Β Δ Παιδιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών και του Τμήματος Διαιτολογίας-Διατροφής στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο δείχνει για πρώτη φορά σε παγκόσμιο επίπεδο τη σύνδεση μεταξύ του παθητικού καπνίσματος των εγκύων και της γέννησης παιδιών με αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης άσθματος. Οπως προκύπτει από αυτή τη μελέτη που δημοσιεύεται στο τελευταίο τεύχος του έγκριτου επιστημονικού εντύπου «Ρediatric Αllergy and Ιmmunology», οι έγκυες που κατά το «ευαίσθητο» για την υγεία των πνευμόνων του εμβρύου τρίτο τρίμηνο της κυήσεως είναι παθητικές καπνίστριες αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο να φέρουν στον κόσμο παιδιά που στην προσχολική ηλικία παρουσιάζουν συμπτώματα άσθματος και αλλεργιών.

Στις μικρές ηλικίες όμως άσθμα είναι πιθανό να «κρύβεται» και μέσα σε θρεπτικά στοιχεία διαφορετικών τροφών, σύμφωνα με μια δεύτερη μελέτη που φέρει την υπογραφή των ίδιων ακαδημαϊκών κέντρων και η οποία αναμένεται σύντομα να δημοσιευθεί στο ίδιο επιστημονικό έντυπο. Ποιο είναι το καλό νέο μέσα σε όλα αυτά τα «ζοφερά» στοιχεία που… κόβουν την ανάσα των μικρών παιδιών; Οτι οι «εχθροί» της υγείας των πνευμόνων που ακούν στα ονόματα «συριγμός» και «άσθμα» είναι δυνατόν να νικηθούν μέσα από έναν σωστό, ισορροπημένο και υγιεινό τρόπο διατροφής και ζωής ο οποίος φαίνεται τελικώς ότι χαρίζει… πνοή στον οργανισμό. Ιδιαίτερα όσον αφορά το παθητικό κάπνισμα, είναι κρίμα οι αμαρτίες του… περιβάλλοντος των γονέων να παιδεύουν τα τέκνα.

Τσιγάρο και παιδικοί πνεύμονες
Πολλές μελέτες έχουν κατά καιρούς δείξει την καταστροφή που υφίστανται οι πνεύμονες- και δη των παιδιών- εξαιτίας της έκθεσης στον καπνό του τσιγάρου. Διαφορετικές μελέτες αναφέρουν μάλιστα ότι παιδιά που εκτίθενται συχνά σε επικίνδυνα… δαχτυλίδια καπνού αντιμετωπίζουν διπλάσιες πιθανότητες να πάσχουν από άσθμα στην ενήλικη ζωή τους. Στοιχεία ερευνών μαρτυρούν επίσης ότι ακόμη και η γνωστή ευεργετική δράση του θηλασμού ενάντια στις αλλεργίες μετριάζεται εξαιτίας της έκθεσης του παιδιού στον καπνό της μητέρας του. Ερευνητικά δεδομένα έχουν κάνει λόγο και για την καταστροφή που επιφέρει το κάπνισμα της εγκύου στο παιδί που θα φέρει στον κόσμο: κάθε ρουφηξιά του τσιγάρου της μέλλουσας μητέρας προκαλεί δραματικές αλλαγές στην ανάπτυξη και στην ωρίμανση των πνευμόνων του εμβρύου, αυξάνοντας σημαντικά τις πιθανότητες για ανάπτυξη συριγμού και άσθματος.

Είναι ωστόσο η πρώτη φορά παγκοσμίως που μια μελέτη (και μάλιστα με ελληνική υπογραφή) δείχνει την καταστροφή που προκαλεί ακόμη και το παθητικό κάπνισμα της εγκύου στους πνεύμονες του παιδιού που κυοφορεί. Τι σημαίνει αυτό με απλά λόγια; Οτι η ακούσια έκθεση της κυοφορούσας στον καπνό μέσα στον χώρο εργασίας της ή σε δημόσιους χώρους αποτελεί ουσιαστικώς μια «ωρολογιακή βόμβα» για την υγεία των πνευμόνων του αναπτυσσόμενου εμβρύου, έτοιμη να… εκραγεί αφότου εκείνο δει το φως της (θολής λόγω καπνού) ημέρας.

Η μελέτη
Τα ανησυχητικά αποτελέσματα ανήκουν στη μελέτη GΕΝΕSΙS (Growth, Εxercise and Νutrition Εpidemiological Study Ιn preSchoolers) η οποία περιελάμβανε 2.374 παιδιά προσχολικής ηλικίας (μέση ηλικία 42 μήνες) δημόσιων και ιδιωτικών βρεφονηπιακών σταθμών από πέντε διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας (Αττική, Θεσσαλονίκη, Χαλκιδική, Αιτωλοακαρνανία, Ηλεία). Οι ερευνητές ζήτησαν από τους γονείς και τις βρεφονηπιαγωγούς να συμπληρώσουν ερωτηματολόγια σχετικά με τις καπνιστικές συνήθειές τους. Παράλληλα, ζητήθηκε μεταξύ άλλων από τις άκαπνες μητέρες να δώσουν απαντήσεις σχετικά με την έκθεση, τόσο τη δική τους όσο και των παιδιών τους, σε καπνό.

Τα αποτελέσματα που εξήχθησαν κατ΄ αρχάς επιβεβαίωσαν άλλα προηγούμενων μελετών σύμφωνα με τα οποία το άσθμα αποτελεί κυρίως… ανδρική (ή μάλλον αγορίστικη, με βάση τη συγκεκριμένη έρευνα) υπόθεση. Τα ποσοστά διεγνωσμένου άσθματος ήταν 13% για τα αγόρια και 7,1% για τα κορίτσια. Αν και από το σύνολο των παιδιών περισσότερα από τα μισά είχαν τουλάχιστον έναν γονέα που κάπνιζε, μόνο το 30,6% των πατεράδων και το 22,7% των μητέρων δήλωσαν ότι εξέθεταν τα παιδιά τους σε καπνό εντός του σπιτιού. Είναι επόμενο ότι το κάπνισμα των γονέων αύξανε σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης συριγμού ή άσθματος στο παιδί.

Ηταν επίσης επόμενο το εύρημα που έδειχνε ότι το κάπνισμα της μητέρας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης αύξανε σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης συριγμού ή διάγνωσης άσθματος στα παιδιά προσχολικής ηλικίας. Οπως μάλιστα προέκυψε από τη συγκεκριμένη μελέτη, για κάθε τσιγάρο που κάπνιζε η έγκυος στην εγκυμοσύνη ο σχετικός κίνδυνος εμφάνισης συριγμού ή άσθματος στο τέκνο της αυξανόταν κατά 1%!

Ολα αυτά ήταν μάλλον αναμενόμενα, αφού συνδέονταν με το ενεργητικό κάπνισμα των γονέων. Ωστόσο η νέα μελέτη στέλνει άλλο ένα, ακόμη πιο ανησυχητικό σήμα, δεδομένου ότι για πρώτη φορά δείχνει πως η εμφάνιση συριγμού ή άσθματος στα μικρά παιδιά μπορεί να οφείλεται στην έκθεση της μητέρας τους σε καπνό κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της χωρίς η ίδια να είναι καπνίστρια!

«Παθητική» απειλή!
Σύμφωνα με τα στοιχεία, οι μητέρες εξετίθεντο στον καπνό περίπου πέντε τσιγάρων ημερησίως κατά την εγκυμοσύνη τους, ενώ σχεδόν οι μισές (46,5%) δεν είχαν καπνίσει ποτέ στη ζωή τους. Η μεγαλύτερη επιβάρυνση φάνηκε μάλιστα να αφορά το τρίτο τρίμηνο της κυήσεως. Και αυτό διότι, όπως τονίζεται στη μελέτη, η συγκεκριμένη περίοδος της εγκυμοσύνης «αποτελεί κρίσιμο για την ανάπτυξη των πνευμόνων διάστημα,στο οποίο μπορεί να επέλθουν σημαντικές βλάβες.Μελέτες έχουν δείξει ότι η έκθεση στον καπνό του τσιγάρου κατά την ενδομήτριο ζωή προκαλεί αλλαγές στα μονοπάτια της ανάπτυξης που σχετίζονται με τη λειτουργία του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος,οδηγώντας σε αύξηση της βρογχικής απόκρισης και σε προδιάθεση για συριγμό και άσθμα».

Οπως αναφέρει στο «Βήμα» ο επικεφαλής της ομάδας του Αλλεργιολογικού Ερευνητικού Κέντρου, αναπληρωτής καθηγητής Αλλεργιολογίας και Παιδιατρικής Αλλεργιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Ν.Παπαδόπουλος, οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης αυξημένη συχνότητα εμφάνισης συμπτωμάτων ατοπικής δερματίτιδας στα παιδιά των οποίων οι μητέρες είχαν εκτεθεί σε παθητικό κάπνισμα κατά την εγκυμοσύνη.«Πειραματικά στοιχεία έχουν δείξει ότι η παθητική έκθεση στον καπνό του τσιγάρου προκαλεί προβλήματα στην ανάπτυξη του πλακούντα. Μέσω αυτής της διαδικασίας αλλάζει το προφίλ των κυτοκινών, γεγονός που μπορεί να προδιαθέτει για εμφάνιση έντονης ανοσολογικής απόκρισης των νεογνών στις αλλεργικές νόσους».

Είναι αξιοσημείωτο ότι από τη μελέτη προέκυψε πως η έκθεση στον καπνό του τσιγάρου κατά την ενδομήτριο ζωή φάνηκε να είναι πολύ πιο επιβαρυντική σχετικά με την εμφάνιση συριγμού σε σχέση με την έκθεση μετά τη γέννηση. Οπως όλα δείχνουν, ο καπνός που φθάνει ως το έμβρυο παρεμβαίνει στον προγραμματισμό της ανάπτυξης του αναπνευστικού και του ανοσοποιητικού συστήματος, προκαλώντας μη αναστρέψιμες αλλαγές στον «σχηματιζόμενο» οργανισμό που ετοιμάζεται να βγει στη ζωή.

Σύμφωνα με τον κ. Παπαδόπουλο, «ως σήμερα είχε διερευνηθεί ενδελεχώς η σύνδεση της εμφάνισης άσθματος στο παιδί με το ενεργητικό κάπνισμα της εγκύου, όχι όμως και με το παθητικό. Φαίνεται τώρα ότι και ο καπνός του περιβάλλοντος επηρεάζει το έμβρυο, ιδιαίτερα κατά το κρίσιμο τρίτο τρίμηνο της κυήσεως που αποτελεί και την περίοδο της ανάπτυξης των πνευμόνων».

Ο καθηγητής τονίζει ότι το κύριο μήνυμα αυτής της πρωτοποριακής μελέτης είναι πως οι αντικαπνιστικοί νόμοι, όπως αυτός που ισχύει (τουλάχιστον στα χαρτιά) από τον περα σμένο Ιούλιο και στη χώρα μας, πρέπει να τηρούνται απαρεγκλίτως.«Οι έγκυες γυναίκες δεν πρέπει καν να εκτίθενται στον καπνό των άλλων στους χώρους εργασίας ή στους δημόσιους χώρους. Κανένα αθώο έμβρυο δεν φταίει να ξεκινά με ένα μειονέκτημα στη ζωή εξαιτίας της επιλογής κάποιων τρίτων να καπνίζουν». Ο ρόλος της διατροφής

Το παθητικό κάπνισμα των εγκύων οδηγεί σε γέννηση παιδιών με αυξημένες πιθανότητες άσθματος, όπως αποδεικνύει για πρώτη φορά μια ελληνική μελέτη

Και μετά τη γέννηση όμως, άσθμα μπορεί να «φιλοξενείται» μέσα σε διαφορετικές τροφές, όπως δείχνει η δεύτερη μελέτη των ίδιων ερευνητικών κέντρων η οποία αναμένεται να δημοσιευθεί σύντομα και πάλι στο επιστημονικό περιοδικό «Ρediatric Αllergy and Ιmmunology». Και αυτή η μελέτη αποτελεί τμήμα της GΕΝΕSΙS και περιελάμβανε 1.964

παιδιά προσχολικής ηλικίας (μέσος όρος ηλικίας οι 41 μήνες ζωής) δημοσίων και ιδιωτικών βρεφονηπιακών σταθμών από τις ίδιες πέντε περιοχές της Ελλάδας.

Είναι χαρακτηριστικό ότι, όπως έδειξαν τα αποτελέσματα, τα ποσοστά συριγμού αλλά και άσθματος ήταν ιδιαίτερα υψηλά στα μικρά παιδιά: ποσοστά συριγμού κάποια στιγμή στη ζωή 37,7%, ποσοστά συριγμού κατά τη διάρκεια διεξαγωγής της μελέτης 27,5%, ποσοστά διεγνωσμένου άσθματος 10,5%.

Παγίδες και ασπίδες
Ορισμένα θρεπτικά συστατικά που λαμβάνονται μέσω της διατροφής φάνηκε ότι μπορεί να σχετίζονται με την αύξηση του κινδύνου συριγμού και άσθματος: συγκεκριμένα, η λήψη μαγνησίου μέσω της διατροφής (περιέχεται σε τρόφιμα όπως τα δημητριακά ολικής άλεσης και τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά) συνδεόταν με αύξηση του κινδύνου εμφάνισης συριγμού κατά 0,5% και άσθματος κατά 0,6%. Αλλά και τα μονοακόρεστα λιπαρά οξέα (πλούσιες πηγές τους είναι τα φυτικά έλαια και οι ξηροί καρποί) σχετίζονταν με την «πυροδότηση» συμπτωμάτων άσθματος, αυξάνοντας κατά 2% τον κίνδυνο συριγμού. Στον αντίποδα η βιταμίνη C (τα εσπεριδοειδή την περιέχουν σε αφθονία) αλλά και το ασβέστιο φάνηκε ότι θα μπορούσαν να αποτελέσουν «ασπίδες» ενάντια στο άσθμα.

Πώς σχετίζονται όμως τα συγκεκριμένα θρεπτικά στοιχεία με προστασία από το άσθμα ή αντιθέτως με «πυροδότηση» ασθματικών συμπτωμάτων; Οι μηχανισμοί που κρύβονται πίσω από τη δράση του μαγνησίου παραμένουν ακόμη άγνωστοι, σύμφωνα με τον επικεφαλής της μελέτης, επίκουρο καθηγητή του Τμήματος Διαιτολογίας-Διατροφής στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο κ.Ι. Μανιό. Οσον αφορά τη βιταμίνη C, o κ. Μανιός εξηγεί ότι ο πιθανός προστατευτικός ρόλος της ενάντια στο άσθμα ίσως συνδέεται με τη γενικότερη αντιοξειδωτική δράση της, η οποία πιθανότατα προστατεύει και τα κύτταρα των πνευμόνων. Το ασβέστιο πιστεύεται ότι εμπλέκεται στη μυϊκή λειτουργία, ενδυναμώνοντας έτσι και τους αναπνευστικούς μυς. Οσο για τα λιιπαρά οξέα, η ισορροπία τους φαίνεται ότι συνδέεται με την καλή κατάσταση των κυτταρικών μεμβρανών των πνευμόνων. «Σε γενικό πλαίσιο τα αποτελέσματά μας συνάδουν προς αυτά άλλων μελετών τα οποία δείχνουν ότι η υγιεινή διατροφή, που περιλαμβάνει ισορροπία λιπαρών οξέων,λήψη βιταμινών από φρούτα και λαχανικά, καθώς και αρκετό ασβέστιο, σχετίζεται με προστασία από το άσθμα» υπογραμμίζει ο ερευνητής.

Πάντως οι συσχετίσεις αυτές δεν αποδεικνύουν απαραιτήτως και αιτιώδη σχέση, σημειώνει ο κ. Μανιός. Οπως διευκρινίζει, έχουν διεξαχθεί και στο παρελθόν μελέτες σχετικά με την πιθανή σύνδεση μεταξύ διατροφής και αλλεργιών στα παιδιά, οι οποίες είχαν δώσει αντιφατικά αποτελέσματα. Για παράδειγμα, κάποιες μελέτες είχαν καταδείξει πιθανό προστατευτικό ρόλο του μαγνησίου ενάντια στο άσθμα, ενώ όσον αφορά τα μονοακόρεστα λιπαρά οξέα ορισμένα στοιχεία έχουν δείξει προστατευτική δράση για τους εφήβους αλλά, αντιθέτως, επιβαρυντική δράση στους ενηλίκους, αυξάνοντας τον κίνδυνο αλλεργικών επεισοδίων. «Πρέπει σε κάθε περίπτωση να τονιστεί ότι οι αλλεργίες αποτελούν περίπλοκες καταστάσεις που οφείλονται σε πλήθος αλληλεπιδράσεων και στις οποίες υπεισέρχεται και η γενετική προδιάθεση,δηλαδή το οικογενειακό ιστορικό. Το ίδιο περίπλοκος είναι και ο όρος “διατροφή”. Η διατροφή ενός ατόμου δεν έχει να κάνει μόνο με τα θρεπτικά συστατικά που λαμβάνονται,αλλά και με άλλους παράγοντες, όπως η ώρα της ημέρας που το άτομο καταναλώνει τροφή,η ποσότητα του φαγητού κ.ά. Παράλληλα, διαφοροποιήσεις μεταξύ θρεπτικών συστατικών και σύνδεσής τους με το άσθμα είναι πιθανό να οφείλονται στο ιδιαίτερο προφίλ διαφορετικών πληθυσμών ανά την υφήλιο».

Ο κ. Μανιός υπογραμμίζει ότι«είναι πιθανό να μην είναι υπεύθυνο απαραιτήτως το ίδιο το θρεπτικό συστατικό για την εμφάνιση μιας αλλεργίας,αλλά να υπεισέρχονται και άλλοι παράγοντες σε αυτή την πολύπλοκη εξίσωση. Πάντως, συσχετίσεις όπως αυτές που προέκυψαν από τη συγκεκριμένη μελέτημάς δίνουν μια κατεύθυνση για περαιτέρω έρευνα».

Ζητούνται διατροφικά μοντέλα
Σε αυτό το πλαίσιο, όπως μας πληροφορεί ο κ. Παπαδόπουλος, μελετώνται από την ερευνητική ομάδα συγκεκριμένες ουσίες βάσει των οποίων ελπίζεται ότι θα προκύψουν αποτελέσματα ικανά για διατροφική παρέμβαση σε ασθενείς με άσθμα.«Προχωρούμε σε πιο σύνθετες διατροφικές προσεγγίσεις,αλλά προς το παρόν δεν έχουμε λάβει απαντήσεις, ούτε εμείςούτε άλλοι συνάδελφοι σε παγκόσμιο επίπεδο. Μέχρι στιγμής κάποια καλά αποτελέσματα από διατροφική παρέμβαση στο άσθμα έχουν προκύψει έπειτα από χορήγηση ιχθυελαίων και συγκεκριμένα μουρουνόλαδου.Ωστόσο και αυτά τα αποτελέσματα απαιτούν περαιτέρω επιβεβαίωση».

Παράλληλα, οι ερευνητές βρίσκονται τώρα σε διαδικασία ομαδοποίησης τροφίμων που περιέχουν διαφορετικά θρεπτικά συστατικά, ώστε να εξαχθούν πιο ολοκληρωμένα συμπεράσματα σχετικά με τις τροφές που πιθανώς ενισχύουν αλλεργικά συμπτώματα, σημειώνει η συμμετέχουσα στη μελέτη διαιτολόγος-διατροφολόγος, ερευνήτρια στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, κυρία Εύα Γραμματικάκη.

Οπως όλα δείχνουν, το άσθμα, το οποίο έχει μετατραπεί σε μια σύγχρονη «επιδημία» κυρίως του δυτικού κόσμου, παραμονεύει απειλώντας να… πάρει τον αέρα των παιδιών. Είναι λοιπόν σημαντικό να μην του δώσουμε τα «εργαλεία» για να επιτελέσει το νοσηρό για την υγεία των πνευμόνων έργο του, ακολουθώντας μια ισορροπημένη διατροφή, αλλά κυρίως καθαρίζοντας όχι μόνο τα σπίτια μας αλλά και τους δημόσιους χώρους από το σύννεφο καπνού που συνήθως βασιλεύει εντός τους. Μακάρι η εφαρμογή του αντικαπνιστικού νόμου που ισχύει τυπικώς στη χώρα μας τους τελευταίους μήνες να μη χαθεί μέσα σε ένα… σύννεφο καπνού, προκειμένου να προστατευθούν οι έγκυες και κυρίως οι αθώες ζωές που μεγαλώνουν μέσα τους.

thtsoli@dolnet.gr

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Science
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk