ΙΑΤΡΙΚΗ

Νέα όπλα στη μάχη κατά του καρκίνου

Oι τελευταίες εξελίξεις για τον καρκίνο παρουσιάστηκαν στο μεγαλύτερο συνέδριο για τη νόσο, το οποίο έλαβε χώρα την εβδομάδα που πέρασε στη γερμανική πρωτεύουσα. Διοργανωμένο από την Ευρωπαϊκή Οργάνωση για τον Καρκίνο (Εuropean Cancer Οrganisation, ΕCCΟ) και την Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ιατρικής Ογκολογίας (Εuropean Society for Μedical Οncology, ΕSΜΟ), το συνέδριο προσείλκυσε περισσότερους από 10.000 επιστήμονες από όλον τον κόσμο. Το «ΒΗΜΑScience» παρακολούθησε το συνέδριο και σας μεταφέρει σήμερα μερικές από τις πλέον ενδιαφέρουσες και ελπιδοφόρες ειδήσεις σχετικά με τη διάγνωση και τη θεραπεία του καρκίνου.

Oι τελευταίες εξελίξεις για τον καρκίνο παρουσιάστηκαν στο μεγαλύτερο συνέδριο για τη νόσο, το οποίο έλαβε χώρα την εβδομάδα που πέρασε στη γερμανική πρωτεύουσα. Διοργανωμένο από την Ευρωπαϊκή Οργάνωση για τον Καρκίνο (Εuropean Cancer Οrganisation, ΕCCΟ) και την Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ιατρικής Ογκολογίας (Εuropean Society for Μedical Οncology, ΕSΜΟ), το συνέδριο προσείλκυσε περισσότερους από 10.000 επιστήμονες από όλον τον κόσμο. Το «ΒΗΜΑScience» παρακολούθησε το συνέδριο και σας μεταφέρει σήμερα μερικές από τις πλέον ενδιαφέρουσες και ελπιδοφόρες ειδήσεις σχετικά με τη διάγνωση και τη θεραπεία του καρκίνου.

Ο καρκίνος είναι μια αρχαία νόσος, όπως αποκαλύπτουν τα συγγράμματα του Ιπποκράτη. Στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για μία νόσο αλλά για περισσότερες από 200, οι οποίες χαρακτηρίζονται από την ανεξέλεγκτη κυτταρική αύξηση σε διαφορετικά σημεία του σώματος. Η χαρακτηριστική αυτή αύξηση προκύπτει είτε επειδή τα κύτταρα «αρνούνται» να πεθάνουν όταν θα όφειλαν, είτε επειδή υπερπολλαπλασιάζονται χωρίς να πρέπει. Ενα δεύτερο χαρακτηριστικό των καρκίνων είναι ότι διαθέτουν την ικανότητα να μετακινούνται από την αρχική θέση τους σε άλλα σημεία του οργανισμού μέσω του λεμφικού ή του κυκλοφορικού συστήματος.

Η αιτιολογία του καρκίνου είναι ένας γρίφος εξαιρετικά πολύπλοκος: η νόσος μπορεί να προκύψει από έναν συνδυασμό γενετικής προδιάθεσης, τρόπου ζωής και έκθεσης σε περιβαλλοντικούς παράγοντες κινδύνου, ενώ οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη ξεκαθαρίσει τη μοριακή βιολογία της ανάπτυξής του.

ΔΙΑΓΝΩΣΗ
Η ταχεία διάγνωση του καρκίνου, όταν αυτός δεν έχει ακόμη προλάβει να μεταφερθεί σε άλλα όργανα και ιστούς, αυξάνει κατακόρυφα τις πιθανότητες επιτυχούς αντιμετώπισής του. Ετσι, η ανάπτυξη διαγνωστικών μεθόδων που επιτρέπουν την πρώιμη ανίχνευση των όγκων παραμένει πάγιο ζητούμενο. Ευτυχώς τέτοια νέα δεν έλειψαν από το συνέδριο του Βερολίνου.

Υπέρηχοι στη διάγνωση μελανώματος
Την ύπαρξη ή μη μεταστάσεων του μελανώματος σε γειτονικούς λεμφαδένες μπορούν να ανιχνεύουν με τη βοήθεια υπερήχων γερμανοί ερευνητές του Πανεπιστημίου του Βερολίνου. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Δρος Christiane Voit, η μέθοδός τους επιτρέπει τόσο την ανίχνευση των μεταστάσεων όσο και τον προσδιορισμό της έκτασής τους και της μορφολογίας τους. Οι παραπάνω πληροφορίες είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τη διαχείριση της νόσου, καθώς επιτρέπουν στους γιατρούς να προβλέψουν ποια θα είναι η εξέλιξή της και να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα. Ετσι, τα πλεονεκτήματα που μπορεί να προσφέρει η αξιοποίηση των υπερήχων στη διάγνωση του μελανώματος είναι τεράστια: με αυτή τη μη επεμβατική τεχνική οι γιατροί, οι οποίοι σήμερα απομακρύνουν τους γειτονικούς λεμφαδένες και στη συνέχεια τους εξετάζουν για ύπαρξη μεταστάσεων, θα μπορούν πλέον να προαποφασίζουν το είδος και την έκταση της επέμβασης. Καθώς μόνο το 20% των ασθενών με μελάνωμα εμφανίζουν μεταστάσεις στους γειτονικούς λεμφαδένες, η υιοθέτηση των υπερήχων στη διάγνωση της νόσου είναι δυνατόν να προστατέψει ως και το 80% των ασθενών από μη αναγκαία χειρουργική επέμβαση.

Νέες εξετάσεις αίματος εντοπίζουν τη νόσο
Η δράση μιας σειράς γονιδίων απαιτείται προκειμένου οι καρκινικοί όγκοι να μπορέσουν να αναπτυχθούν. Την έκφραση τέτοιων γονιδίων αξιοποιούν δύο τεστ αίματος τα οποία θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην ταχεία αλλά και φθηνή ανίχνευση διαφορετικών μορφών καρκίνου, όπως του παχέος εντέρου και του στομάχου, καταργώντας και αυτά την ανάγκη επεμβατικών εξετάσεων. Σύμφωνα με ανακοίνωση βέλγων επιστημόνων της εταιρείας βιοτεχνολογίας ΟncoΜethylome, η συγκριτική μελέτη δειγμάτων αίματος 193 ασθενών με καρκίνο του παχέος εντέρου με δείγματα 688 ατόμων που υποβλήθηκαν σε κολονοσκόπηση κατέδειξε την υπερέκφραση δύο γονιδίων, των SΥΝΕ1 και FΟΧΕ1, στους ασθενείς. Τα συγκεκριμένα γονίδια είναι μεθυλιωμένα, εμφανίζουν δηλαδή προσθήκη ομάδων μεθυλίου σε συγκεκριμένες θέσεις, και αυτό αποτελεί σημάδι κακοήθειας, το οποίο αξιοποιούν οι βέλγοι επιστήμονες για να διαγνώσουν καρκίνο του παχέος εντέρου χωρίς κολονοσκόπηση.

Την ύπαρξη ενός mRΝΑ (μηνύματος RΝΑ, μορίου το οποίο αποκαλύπτει αν ένα γονίδιο εκφράζεται ή όχι) για το γονίδιο S100Α4 αξιοποιούν γερ μανοί επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο ΕCRC Charite και το Κέντρο Μοριακής Ιατρικής Μαξ Ντελμπρύκ στο Βερολίνο προκειμένου να εντοπίσουν ασθενείς με καρκίνους του γαστρεντερικού συστήματος (παχέος εντέρου, ορθού και στομάχου). Το εν λόγω γονίδιο υπερεκφράζεται σε αυτούς τους καρκίνους και η ανίχνευση της έκφρασής του στο πλάσμα του αίματος των ασθενών μπορεί ακόμη να υποδείξει εκείνους που έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να εμφανίσουν μεταστάσεις.

ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Η δημιουργία δικτύων αγγείων, όπως αυτό της φωτογραφίας, είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη θρέψη των όγκων. Ορισμένα αντικαρκινικά φάρμακα νέας γενιάς εμποδίζουν την αγγειογένεση και οδηγούν τους όγκους σε ασιτία και θάνατο

Η πολυπλοκότητα της νόσου απαιτεί πολυσχιδή αντιμετώπιση. Ετσι, ο καρκίνος αντιμετωπίζεται με μια σειρά μεθόδους, όπως η χειρουργική εκτομή, η ραδιοθεραπεία, η χημειοθεραπεία, η ορμονοθεραπεία, η ανοσοθεραπεία και η στοχεύουσα θεραπεία. Περιττό να πούμε ότι ένα τεράστιο ποσοστό των ανακοινώσεων του συνεδρίου αφορούσε την αντιμετώπιση του καρκίνου.

Πολύτιμο χειρουργείο
Η αρχαιότερη κλινική πράξη αντιμετώπισης του καρκίνου, η χειρουργική εκτομή των συμπαγών όγκων, καθόλου δεν χάνει τη χρησιμότητά της. Αντιθέτως, φαίνεται ότι αυξάνει την πιθανότητα επιβίωσης των ασθενών ακόμη και όταν η νόσος έχει κάνει μεταστάσεις. Αυτό προέκυψε από μελέτη ολλανδών επιστημόνων οι οποίοι μελέτησαν τα αρχεία 728 γυναικών με καρκίνο του μαστού. Ειδικότερα, οι ολλανδοί επιστήμονες διαπίστωσαν ότι οι ασθενείς που υποβλήθηκαν σε χειρουργική απομάκρυνση του όγκου (παρά την ύπαρξη της μετάστασης) έζησαν κατά μέσον όρο 31 μήνες, ενώ οι ασθενείς στις οποίες ο αρχικός όγκος δεν απομακρύνθηκε έζησαν 14 μήνες μετά τη διάγνωση. Επίσης, το 25% των ασθενών που προχώρησαν σε επέμβαση του αρχικού όγκου ήταν ακόμη στη ζωή πέντε χρόνια αργότερα, ενώ στην ομάδα των ασθενών στις οποίες δεν έγινε αφαίρεση του όγκου το ποσοστό ήταν 13%. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ειδικών, η παραπάνω παρατήρηση σημαίνει ότι ο αρχικός όγκος αποστέλλει συνεχώς κύτταρα στην περιφέρεια.

Νέα φάρμακα χτυπούν «στη ρίζα»
Η τελευταία δεκαετία υπήρξε ιδιαίτερα παραγωγική σε ό,τι αφορά την ανακάλυψη φαρμάκων τα οποία ήταν απόρροια των γνώσεων που απεκόμισαν οι επιστήμονες ερευνώντας τη μοριακή βάση του καρκίνου. Ετσι, στη φαρέτρα των κλασικών χημειοθεραπευτικών φαρμάκων τα οποία αναστέλλουν την ικανότητα πολλαπλασιασμού των κυττάρων (καρκινικών και μη) ήρθαν να προστεθούν νεότερα τα οποία δρουν στοχεύοντας μόνο τα καρκινικά κύτταρα και επεμβαίνοντας στις ζωτικές λειτουργίες τους. Στην κατηγορία αυτών των νέων σχετικά φαρμάκων ανήκουν σκευάσματα τα οποία εμποδίζουν τη δημιουργία αιμοφόρων αγγείων (με στόχο τη συρρίκνωση των όγκων, που δεν μπορούν πια να λάβουν θρεπτικά συστατικά) ή είναι αντισώματα που μπλοκάρουν την ανάπτυξη των όγκων καθώς προσκολλώνται σε ζωτικές για τη λειτουργία τους θέσεις. Τα φάρμακα αυτά χρησιμοποιήθηκαν ή αναπτύχθηκαν αρχικά για κάποιους καρκίνους, αλλά σήμερα επικρατεί η τάση να δοκιμάζονται και σε άλλους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα εκτεταμένης δράσης αποτελεί το φάρμακο του οποίου η δραστική ουσία είναι το bevacizumab, ένα μονοκλωνικό αντίσωμα που δρα κατά της αγγειογένεσης. Ηδη το σκεύασμα αυτό χορηγείται εναντίον του καρκίνου του παχέος εντέρου, των νεφρών και ορισμένων τύπων καρκίνων των πνευμόνων και του μαστού. Κατά τη διάρκεια του συνεδρίου παρουσιάστηκε μελέτη η οποία κατέδειξε ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και εναντίον του γλοιοβλαστώματος. Το γλοιοβλάστωμα είναι η συχνότερη και η πιο επιθετική μορφή καρκίνου του εγκεφάλου. Σύμφωνα με αμερικανούς ερευνητές του Πανεπιστημίου Duke, η χορήγηση bevacizumab σε ασθενείς με γλοιοβλάστωμα είχε σαν αποτέλεσμα όχι μόνο την ορατή συρρίκνωση των όγκων (όπως φάνηκε με τη βοήθεια μαγνητικής τομογραφίας) αλλά και επανέφερε τις διανοητικές ικανότητες των ασθενών σε προηγούμενα κανονικά επίπεδα, ενώ παράλληλα μείωσε δραστικά την ανάγκη χρήσης στεροειδών τα οποία λαμβάνουν οι ασθενείς για την καταπολέμηση των πονοκεφάλων.

Η ίδια ουσία χορηγήθηκε κατά την διάρκεια κλινικής μελέτης σε ασθενείς με καρκίνο του παχέως εντέρου οι οποίοι έφεραν μη χειρουργήσιμες μεταστάσεις στο ήπαρ. Σύμφωνα με τους βρετανούς ερευνητές που πραγματοποίησαν τη μελέτη, μετά την λήψη του φαρμάκου το 33% των ασθενών μπόρεσε να χειρουργηθεί. Η χειρουργική επέμβαση είχε σαν αποτέλεσμα την πλήρη απομάκρυνση του όγκου στο 56% των ασθενών, με συνακόλουθη επιμήκυνση της επιβίωσης.

Ενα άλλο σχετικά νέο φάρμακο το οποίο φαίνεται ότι θα μπορούσε να βρει μία ακόμη δράση είναι το trastuzumab, το οποίο αρχικώς αναπτύχθηκε εναντίον του καρκίνου του μαστού και ιδιαίτερα εκείνων των καρκίνων του μαστού οι οποίοι εκφράζουν την πρωτεΐνη ΗΕR-2, εναντίον της οποίας δρα το εν λόγω φάρμακο. Σύμφωνα με μελέτη που παρουσιάστηκε στο συνέδριο από βέλγους ερευνητές του Πανεπιστημίου της Λουβέν, η χρήση του trastuzumab εναντίον καρκίνων του στομάχου που δεν μπορούσαν να χειρουργηθούν είχε αποτέλεσμα τη σμίκρυνσή τους.

Μελέτες σαν τις παραπάνω δείχνουν ότι σύντομα θα μπορούσε να επεκταθεί η χορήγηση γνωστών φαρμάκων και σε άλλους τύπους καρκίνου.

Μοριακή «επιστράτευση» για θεραπεία επί μέτρω
Ενα σημαντικό βήμα για την ανάπτυξη αποτελεσματικών και λιγότερο τοξικών αντικαρκινικών φαρμάκων έκαναν γερμανοί ερευνητές του Πανεπιστημίου του Αμβούργου. Σύμφωνα με την ανακοίνωσή τους, ανέπτυξαν μια πλατφόρμα η οποία επιτρέπει την ανάλυση των καρκινικών ιστών προκειμένου να διαπιστωθεί η αντίδρασή τους στα φάρμακα σε μοριακό επίπεδο. Καθώς το 90% των κλινικών δοκιμών των νέων αντικαρκινικών φαρμάκων αποτυγχάνουν επειδή τα φάρμακα αποδεικνύονται ατελέσφορα ή πολύ τοξικά προς χρήση, οι γερμανοί ερευνητές εκτιμούν ότι η χρήση της πλατφόρμας που ανέπτυξαν θα επιτρέψει την προκλινική εξέταση υποψήφιων φαρμάκων, έτσι ώστε να εντοπιστούν εκείνα που έχουν τις μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας. Η πλατφόρμα επιτρέπει την ταυτόχρονη μοριακή ανάλυση καρκινικών δειγμάτων από πολλούς ασθενείς και τη μελέτη της αντίδρασής τους σε φαρμακευτικές ουσίες. Μπορεί επίσης να διαχωρίζει διαφορετικούς υποτύπους καρκινικών κυττάρων του ιδίου όγκου, πράγμα που σημαίνει ότι θα μπορεί να αξιοποιηθεί για να βοηθήσει τους γιατρούς να αποφασίζουν την καλύτερη αγωγή για κάθε ασθενή.

ΠΡΟΛΗΨΗ
Ο καρκίνος είναι πολυπαραγοντική νόσος, πράγμα που σημαίνει ότι στην εμφάνισή του συμβάλλει πλήθος παραγόντων. Ετσι, το γενετικό υπόβαθρο, η ηλικία, ο τρόπος ζωής, η έκθεση σε περιβαλλοντικούς κινδύνους αποτελούν παράγοντες κινδύνου για τη νόσο.

Ασπιρίνη εναντίον καρκίνου του παχέος εντέρου
Η ηλικία είναι ίσως ο μόνος παράγοντας κινδύνου για τον οποίο δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι: σύμφωνα με τις στατιστικές, η πιθανότητα εμφάνισης οποιουδήποτε καρκίνου αυξάνεται μετά το 65ο έτος της ηλικίας μας. Το ίδιο ισχύει εν πολλοίς και για το γενετικό υλικό μας, καθώς δεν μπορούμε να το αλλάξουμε. Παρ΄ όλα αυτά μια ελπιδοφόρος είδηση για τα άτομα με σύνδρομο Lynch (κληρονομική διαταραχή που συνδέεται με προδιάθεση εμφάνισης διαφορετικών καρκίνων, όπως του στομάχου, του εγκεφάλου, του δέρματος, του προστάτη, του ενδομητρίου, των ωοθηκών και κυρίως του παχέος εντέρου) ανακοινώθηκε στο συνέδριο. Σύμφωνα με ευρήματα βρετανών επιστημόνων, η καθημερινή λήψη 600 χιλιοστογραμμαρίων ασπιρίνης απομάκρυνε τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου στα άτομα με σύνδρομο Lynch. Η μελέτη των βρετανών επιστημόνων δεν είναι καταληκτική, αλλά με δεδομένο ότι αφορμή για την έναρξή της ήταν η παρατήρηση ότι τα άτομα με σύνδρομο Lynch τα οποία ελάμβαναν ασπιρίνη για την προστασία του καρδιαγγειακού τους συστήματος εμφάνισαν μειωμένα κρούσματα καρκίνου του παχέος εντέρου, ενισχύεται σημαντικά.

Αλλάξτε τρόπο ζωής!

Ακούγεται υπερβολικό, αλλά δεν είναι: σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το ένα τρίτο των καρκίνων θα μπορούσαν να αποφευχθούν με αλλαγές στον τρόπο ζωής! Μια σειρά μελέτες δείχνουν πράγματι ότι ορισμένοι καρκίνοι θα μπορούσαν σχεδόν να εξαλειφθούν μόνο με δική μας πρωτοβουλία. Χαρακτηριστικότερος ίσως είναι ο καρκίνος του πνεύμονα (η κυριότερη αιτία θανάτου από καρκίνο), το 90% των κρουσμάτων του οποίου οφείλονται στο κάπνισμα. Το κάπνισμα ευθύνεται για το 30% των συνολικών κρουσμάτων καρκίνου, μεταξύ των οποίων οι καρκίνοι του στόματος, του λάρυγγα, του παγκρέατος, του στομάχου, του ήπατος και των νεφρών.

Η διατροφή και ειδικότερα η παχυσαρκία φαίνεται να συναγωνίζεται το κάπνισμα στην εμφάνιση του καρκίνου: σύμφωνα με μελέτη βρετανών, ολλανδών και ελβετών επιστημόνων, η παχυσαρκία μπορεί να έχει συμβάλει στην εμφάνιση 124.000

κρουσμάτων καρκίνου στην Ευρώπη το 2008. Μεταξύ των καρκίνων που συνδέονται με την παχυσαρκία είναι αυτοί του οισοφάγου, του παχέος εντέρου, του ενδομητρίου, των νεφρών και του μαστού στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Αλλοι παράγοντες κινδύνου είναι τα οινοπνευματώδη, η έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία, αλλά και η μόλυνση με ιούς όπως της ηπατίτιδας Β (καρκίνος του ήπατος) ή βακτήρια όπως το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (καρκίνος του στομάχου).

soufleri@dolnet.gr

Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΣΕ ΑΡΙΘΜΟΥΣ
+ Σε 12,4 εκατομμύρια ανέρχονται κάθε χρόνο τα νέα κρούσματα καρκίνου παγκοσμίως. Από αυτά, τα 3 εκατομμύρια αφορούν ευρωπαίους ασθενείς.

+ Αυτή την εποχή υπάρχουν περί τα 28 εκατ. άνθρωποι που ζουν με καρκίνο σε ολόκληρο τον κόσμο. Σύμφωνα με εκτιμήσεις ειδικών, το 2030 ο αριθμός αυτός θα έχει εκτοξευθεί στα 75 εκατ.

+ Κατά το 2008 ο παγκόσμιος αριθμός θανάτων από καρκίνο ανήλθε σε 7,6 εκατ.,

εκ των οποίων οι 1,7 εκατ. στην Ευρώπη. + Από τα 12,4 εκατ.
νέα κρούσματα καρκίνου που διεγνώσθησαν μέσα στο 2008, τα 6.672.000 αφορούσαν άνδρες και τα 5.779.000 γυναίκες. + Οι συνηθέστεροι τύποι καρκίνου παγκοσμίως είναι του πνεύμονα (1,52 εκατ. κρούσματα), του μαστού (1,29 εκατ.

κρούσματα), του παχέος εντέρου (1,15 εκατ. κρούσματα) και του στομάχου (934.000 εκατ.

κρούσματα). + Από τα 7,6 εκατ. θύματα του 2008, τα 4.293.000 ήταν άνδρες και τα 3.300.000 ήταν γυναίκες.

+ Ο καρκίνος του πνεύμονα (με 1,31 εκατ. θύματα)

ήταν ο πλέον θανατηφόρος τύπος καρκίνου, ακολουθούμενος από τον καρκίνο του στομάχου και τον καρκίνο του ήπατος.

+ Τα μεγαλύτερα ποσοστά επιβίωσης (της τάξεως του 75% των ασθενών, πέντε χρόνια από τη διάγνωση)

διαπιστώνονται στους καρκίνους του μαστού, των όρχεων και της μήτρας.

+ Τα μικρότερα ποσοστά επιβίωσης (της τάξεως του 15% ή λιγότερο από πέντε χρόνια) διαπιστώνονται στους καρκίνους του παγκρέατος, του ήπατος, του στομάχου και του πνεύμονα. + Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το ένα τρίτο των καρκίνων θα μπορούσαν να αποφευχθούν με αλλαγές στον τρόπο ζωής.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Science
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk