ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ

Ο Μυνχάουζεν που παγίδευσε το FΒΙ

Ηταν μια υπόθεση οικονομικού εγκλήματος που μπορεί να μην απέκτησε μεγάλη δημοσιότητα σε διεθνές επίπεδο, συγκλόνισε όμως την αμερικανική κοινή γνώμη όταν αποκαλύφθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1990. ΟΜαρκ Γουίτεκερ, πολλά υποσχόμενο εν έτει 1992 νεαρό στέλεχος στον κολοσσό της αγροτικής βιομηχανίας Αrcher Daniels Μidland (ΑDΜ), έγινε πληροφοριοδότης του FΒΙ προκειμένου να αποκαλύψει τη συνωμοσία στην οποία συμμετείχε η εταιρεία του για τον καθορισμό τιμών σε παγκόσμιο επίπεδο.

Ηταν μια υπόθεση οικονομικού εγκλήματος που μπορεί να μην απέκτησε μεγάλη δημοσιότητα σε διεθνές επίπεδο, συγκλόνισε όμως την αμερικανική κοινή γνώμη όταν αποκαλύφθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1990. ΟΜαρκ Γουίτεκερ, πολλά υποσχόμενο εν έτει 1992 νεαρό στέλεχος στον κολοσσό της αγροτικής βιομηχανίας Αrcher Daniels Μidland (ΑDΜ), έγινε πληροφοριοδότης του FΒΙ προκειμένου να αποκαλύψει τη συνωμοσία στην οποία συμμετείχε η εταιρεία του για τον καθορισμό τιμών σε παγκόσμιο επίπεδο. Ποιο ήταν το κίνητρό του; Πόσο μεγαλύτερες φιλοδοξίες μπορεί να είχε; Προφανώς τον ενδιέφερε η προαγωγή. Τότε για ποιον λόγο ως υπ΄ αριθμόν 1 μάρτυρας του FΒΙ, δεν κατάφερε τελικά να πλησιάσει αρκετά την αλήθεια και να αποσπάσει τις κρίσιμες πληροφορίες που χρειαζόταν η υπηρεσία για να στηρίξει την υπόθεσή της; Τι συνέβη και άλλαζε διαρκώς τα λεγόμενά του φέρνοντας σε σημείο απόγνωσης τους πράκτορες του FΒΙ που είχαν αναλάβει την υπόθεση; Και, το σημαντικότερο, τι υπήρξε αληθινό και τι αποκύημα της φαντασίας του Γουίτεκερ μέσα από όλη αυτή την μπερδεμένη ιστορία;

Τελικά, ίσως το ελκυστικότερο στοιχείο αυτής της ομιχλώδους υπόθεσης να μην ήταν αυτό καθαυτό το σκάνδαλο της ΑDΜ, αλλά ο μυστηριώδης χαρακτήρας του βασικότερου πρωταγωνιστή του. Μέσα από αυτήν άλλωστε την οπτική κινήθηκε οΣτίβεν Σόντερμπεργκ, ο βραβευμένος με Οσκαρ σκηνοθέτης του «Τraffic», ο οποίος μετέφερε την υπόθεση Μαρκ Γουίτεκερ στον κινηματογράφο με την ταινία «Τhe informant». «Οσο περισσότερα μάθαινα για αυτήν την ιστορίατόσο το ενδιαφέρον μου αυξανόταν»είπε ο Σόντερμπεργκ στο περασμένο κινηματογραφικό φεστιβάλ της Βενετίας, όπου το «Τhe informant» έκανε παγκόσμια πρεμιέρα.«Συγχρόνωςαυξανόταν η περιέργεια που είχα να δω αυτόν τον ήρωα να αποκτά σάρκα και οστά με έναν καλό ηθοποιό».

Ψεύτης για Οσκαρ!
Ο κλήρος είχε πέσει από την αρχή στονΜατ Ντέιμον, τον ηθοποιό που ο Σόντερμπεργκ είχε πάντα στο μυαλό του μετά την εμπειρία της συνεργασίας τους στη «Συμμορία των 11» και τις δύο συνέχειές της («12» και «13»). Ηθοποιός που μας συνηθίζει σε ρόλους αινιγματικών προσώπων που δεν βγάζουν εύκολα στην επιφάνεια τα πραγματικά τους συναισθήματα («Ο ταλαντούχος κύριος Ρίπλεϊ», «Ο πληροφοριοδότης», «Ο καθοδηγητής», ακόμη και η τριλογία «Μπορν»), ο Ντέιμον δίνει μια εξαι ρετικά προσεγμένη ερμηνεία στο «Τhe informant» και ενδεχομένως να κερδίσει μια υποψηφιότητα στα επερχόμενα Οσκαρ.«Ηταν σαν να καθαρίζεις κρεμμύδι»δήλωσε ο Ντέιμον για τον ρόλο του Γουίτεκερ, για τον οποίο πήρε 13 κιλά.«Ξεκινάς κάνοντας κάποιες υποθέσεις και μετά συνειδητοποιείς ότι δεν μπορείς να υποθέτεις τίποτα, καθώς η κατάσταση είναι εντελώς παράλογη» .

Βιοχημικός, αλλά και πανέξυπνος επιχειρηματίας, ο Μαρκ Γουίτεκερ είδε τον κολοσσό της ΑDΜ να «απλώνεται» σε όλους τους διαδρόμους των σουπερμάρκετ. Λόγω της θέσης του, έπαιζε σημαίνοντα ρόλο στις εσωτερικές διεργασίες της εταιρείας, τόσο στις εμφανείς όσο και στις υπόγειες. Ισως ήταν κρίση συνείδησης, ίσως κάτι άλλο, πάντως ξαφνικά ο Γουίτεκερ αποφάσισε να αποκαλύψει στο FΒΙ τη συμφωνία για τη δημιουργία ενός καρτέλ τιμών σε διεθνές επίπεδο, σχετικό με μια νέα προσθετική ουσία στα φαγητά, τη λυσίνη. Για τον Ντέιμον«ένα από τα στοιχεία που κάνει τον Μαρκ Γουίτεκερ τόσο συναρπαστικό ήρωα είναι η σχεδόν αυτοκαταστροφική τάση του.Είναι επιτυχημένος, είναι το ανερχόμενο αστέρι μιας γιγαντιαίας εταιρείας και αποφασίζει να κλωτσήσει τα πάντα και να γίνει καρφί.Θα μπορούσε να το κάνει για αλτρουιστικούς λόγους – ίσως είναι πράγματι αντίθετος ιδεολογικά με τη δημιουργία καρτέλ τιμών- αλλά σιγά σιγά συνειδητοποιείς ότι υπάρχει κάτι παραπάνω». Η υπόθεση του έργου «Τhe informant» εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο βιβλίο τουΚερτ Αϊχενγουολντ , ο οποίος είχε και καθήκοντα παραγωγού στην ταινία που ακολούθησε. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακούγοντας για πρώτη φορά την ιστορία σε συνέντευξη του Αϊχενγουολντ στο ραδιόφωνο, ο σεναριογράφος Σκοτ Ζ. Μπερνςκατέληξε να κάνει κύκλους με το αυτοκίνητό του γύρω από το εστιατόριο όπου επρόκειτο να δειπνήσει. Δεν ήθελε να χάσει λέξη από τη συνέντευξη. Το αποτέλεσμα ήταν να αγοράσει αμέσως το βιβλίο, να το διαβάσει μέσα σε μία ημέρα και να προτείνει στον Σόντερμπεργκ την ιδέα μιας κινηματογραφικής μεταφοράς του.

Με όπλο το χιούμορ
Το βασικότερο εμπόδιο που έπρεπε να ξεπεράσει ο Στίβεν Σόντερμπεργκ ήταν το παρελθόν σπουδαίων ταινιών με ανάλογο, σοβαρό θέμα και με τη σφραγίδα σημαντικών δημιουργών, όπως οΜάικλ Μαν με την ταινία «Τhe insider» ή ακόμη παλαιότερα οΦράνσις Κόπολαμε τη «Συνομιλία». Για τον Σόντερμπεργκ τη διαφορά θα μπορούσε να κάνει το πρίσμα μέσα από το οποίο θα μπορούσε να ειπωθεί μια τόσο σοβαρή ιστορία. Κατέληξε στο να κινηθεί κόντρα, να φλερτάρει με την κωμωδία, με στόχο να καταλήξει σε κάτι τραγικά ειρωνικό.

Οντως η ταινία «Τhe informant» έχει το στυλ μιας «μαύρης», πικρής κωμωδίας που πραγματεύεται θέματα όπως η βιομηχανική κατασκοπεία, ο καθορισμός των τιμών σε παγκόσμιο επίπεδο, η παρακολούθηση, οι υπεξαιρέσεις, οι παρακολουθήσεις του FΒΙ και τα μυστικά μεταξύ των υψηλόβαθμων στελεχών των εταιρειών. Ενα κωμικό θρίλερ, αν θέλετε, με σαφείς νύξεις για την οικονομική κρίση των καιρών εφόσον στον πυρήνα του βρίσκεται ο τρόπος με τον οποίο οι μεγάλες επιχειρήσεις και τα τραστ εκμεταλλεύονται προς όφελός τους το σύστημα. Ολα βυθισμένα στο ψέμα – το ένα ψέμα δίνει τη θέση του στο άλλο και ο κύκλος δεν κλείνει ποτέ προκαλώντας αδιέξοδο.

Για τον Σόντερμπεργκ το «κλειδί» για το χιούμορ της ταινίας ήταν η ιδέα του αφηγητή, δηλαδή ο εσωτερικός μονόλογος του Μαρκ Γουίτεκερ, μέσω του οποίου αργά αλλά μεθοδικά αποκαλύπτεται τι συμβαίνει κάτω από την επιφάνεια. Η ιδέα ενός μη αξιόπιστου αφηγητή, ενός πραγματικού Μυνχάουζεν τον οποίο τελικά δεν μπορείς ποτέ να εμπιστευθείς, ήταν ένας έξυπνος τρόπος για να καταδειχθεί ο παραλογισμός της κατάστασης- και να αναδυθεί το χιούμορ.«Το ψέμα είναι απαραίτητο στην κοινωνία μας» είπε μάλιστα ο ίδιος ο σκηνοθέτης στη Βενετία. «Φαντάζεστε τι κακό θα κάναμε ο ένας στον άλλον αν λέγαμε πάντα την αλήθεια;». Αυτό βέβαια δεν ακούστηκε τόσο έξυπνο όσο εξυπνακίστικο.

Η ταινία «The informant» θα διανεμηθεί στις αίθουσες στις 5 Οκτωβρίου.

Πολιτισμός
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk