Θετικός ρυθμός ανάπτυξης

Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι οι περισσότερες οικονομίες του πλανήτη σταθεροποιήθηκαν το β΄ τρίμηνο του 2009, έπειτα από ένα καταστροφικό α΄ τρίμηνο, ενώ για το γ΄ και δ΄ τρίμηνο προβλέπεται θετικός ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης. Ατμομηχανή της παγκόσμιας ανάκαμψης αναδεικνύεται και πάλι η κινεζική οικονομία, με ρυθμούς που υπερβαίνουν το 8%. Η θετική έκπληξη του β΄ τριμήνου αφορούσε κυρίως τη Γερμανία και τη Γαλλία αλλά και τις ΗΠΑ, μετά τις έντονα αρνητικές εξελίξεις που ακολούθησαν την κατάρρευση της Lehman Βrothers.

Χρηματιστές εν δράσει στη Γουόλ Στριτ. Ισως σύντομα αρχίσουν να χαμογελούν και πάλι

Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι οι περισσότερες οικονομίες του πλανήτη σταθεροποιήθηκαν το β΄ τρίμηνο του 2009, έπειτα από ένα καταστροφικό α΄ τρίμηνο, ενώ για το γ΄ και δ΄ τρίμηνο προβλέπεται θετικός ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης. Ατμομηχανή της παγκόσμιας ανάκαμψης αναδεικνύεται και πάλι η κινεζική οικονομία, με ρυθμούς που υπερβαίνουν το 8%. Η θετική έκπληξη του β΄ τριμήνου αφορούσε κυρίως τη Γερμανία και τη Γαλλία αλλά και τις ΗΠΑ, μετά τις έντονα αρνητικές εξελίξεις που ακολούθησαν την κατάρρευση της Lehman Βrothers.

Επομένως μπορεί να λεχθεί ότι η διεθνής κρίση υποχωρεί με μεγάλη ταχύτητα. Ουδείς όμως είναι βέβαιος αν η ανάκαμψη που σημειώνεται θα έχει μόνιμο χαρακτήρα. Η κατάσταση μοιάζει με αυτήν ασθενούς που μόλις ανέκαμψε έπειτα από μια επικίνδυνη και δυνητικά θανατηφόρο πνευμονία, χάρη σε μια αποτελεσματική αντιβίωση που χορηγήθηκε με κεϊνσιανή συνταγή. Ο ασθενής όμως παραμένει αδύναμος και μπορεί ανά πάσα στιγμή να ξανακυλήσει, αφού οι αδυναμίες τού χρηματοπιστωτικού συστήματος και οι παγκόσμιες οικονομικές ανισορροπίες δεν έχουν θεραπευθεί.

Η βασική διαπίστωση είναι ο ρεαλισμός με τον οποίο όλες οι κυβερνήσεις και κεντρικές τράπεζες του πλανήτη, ασχέτως ιδεολογικής τοποθέτησης, αντιμετώπισαν την κρίση αυτή. Η διδασκαλία του Κέινς και των επιγόνων του και τα βασικά διδάγματα της κρίσης του 1929 φαίνεται ότι εμπεδώθηκαν και, παρά τις όποιες παραλείψεις, δεν επαναλήφθηκαν τα μεγάλα λάθη της εποχής εκείνης. Βέβαια απομένουν ακόμη πολλά να γίνουν, όπως η νέα αρχιτεκτονική εποπτείας και ελέγχου του χρηματοπιστωτικού συστήματος, ο συντονισμός της οικονομικής πολιτικής για την εξάλειψη των μεγάλων διεθνών ανισορροπιών, η στροφή από τις μεγάλες στρατιωτικές δαπάνες προς τις δαπάνες προς όφελος της κοινωνίας, των φτωχών και του περιβάλλοντος.

Η διεθνής κρίση, παρά τις σχετικά ήπιες άμεσες επιπτώσεις στην ελληνική οικονομία σε σχέση με τις λοιπές χώρες-μέλη της ευρωζώνης, έχει έντονα αρνητικές μακροπρόθεσμεςεπιπτώσεις. Αποκαλύπτοντας τα προβλήματα του τρέχοντος αναπτυξιακού προτύπου έθεσε υπό αμφισβήτηση τη βιωσιμότητά του. Μια βασική συνέπεια αυτού του γεγονότος είναι η δραματική αύξηση του κόστους δανεισμού του ελληνικού Δημοσίου. Η διαφορά της απόδοσης του δεκαετούς ομολόγου του ελληνικού Δημοσίου από το αντίστοιχο γερμανικό στην κορύφωση της κρίσης ήταν περίπου 3 εκατοστιαίες μονάδες, «κλειδώνοντας» και μεταφέροντας στο μέλλον δυσαναλόγως υψηλό κόστος αποπληρωμής τόκων. Από μια άλλη οπτική γωνία η ελληνική οικονομία εισήλθε στη διεθνή κρίση με υψηλό ποσοστό εξάρτησης των αναγκών της σε κεφάλαια (αναγκών του Δημοσίου και των τραπεζών) από το εξωτερικό. Οι ανάγκες αυτές καλύπτονται αλλά με υψηλό κόστος δανεισμού, μεταφέροντας στο μέλλον το βάρος της διατήρησης του επιπέδου της συνολικής ζήτησης στην οικονομία.

Η παραπάνω διαπίστωση προδιαγράφει βραχυπρόθεσμες και μεσο-μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις και μέτρα. Στην παρούσα φάση, ίσως φαίνεται ελκυστική η άποψη ότι πρέπει να προταχθούν οι βραχυπρόθεσμες αναγκαιότητες που συνδέονται αμεσότερα με την κρίση. Στη δημοσιονομική, όμως, κατάσταση που βρίσκεται η ελληνική οικονομία οι διαθέσιμες πυροσβεστικές παρεμβάσεις είναι αφενός λίγες και αφετέρου αμφίβολης αποτελεσματικότητας.

Αντιθέτως, η ταυτόχρονη λήψη λελογισμένων μέτρων δημοσιονομικής σταθεροποίησης και ειδικών μέτρων αναπτυξιακού χαρακτήρα (όπως η αύξηση του συγχρηματοδοτούμενου από την ΕΕ Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων) καθώς και μέτρων διαρθρωτικής προσαρμογής είναι πολύ πιθανόν να επηρεάσουν θετικά τη συνολική ζήτηση στην οικονομία χωρίς επίπτωση στο κρατικό έλλειμμα και να μειώσουν το κόστος δανεισμού του Δημοσίου λόγω αύξησης της αξιοπιστίας της οικονομικής πολιτικής. Η κρίση μπορεί να αντιμετωπισθεί μόνο με ένα σύνολο παρεμβάσεων που θα εντάσσονται σε μεσο-μακροχρόνιο σχεδιασμό ανασυγκρότησης της οικονομίας μας πάνω σε νέες βάσεις, τη σταδιακή δημοσιονομική προσαρμογή και τη σταδιακή προσαρμογή του αναπτυξιακού προτύπου της χώρας.

Ο κ. Ιωάννης Στουρνάρας είναι καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, επιστημονικός διευθυντής του ΙΟΒΕ.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk