Οι ελληνικές λίμνες αργοπεθαίνουν

«Εμπλουτισμένες» με υπολείμματα φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων, με τοξικούς παθογόνους μικροοργανισμούς, οι ελληνικές λίμνες χάνουν την οικολογική τους ισορροπία και τον φυσικό τους πλούτο και οδηγούνται σε υποβάθμιση

Οι ελληνικές λίμνες αργοπεθαίνουν | tovima.gr

Ρεπορτάζ: Μάχη Τράτσα

«Εμπλουτισμένες» με υπολείμματα φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων, με τοξικούς παθογόνους μικροοργανισμούς, οι ελληνικές λίμνες χάνουν την οικολογική τους ισορροπία και τον φυσικό τους πλούτο και οδηγούνται σε υποβάθμιση. Εκτός από την Κορώνεια, η οποία αποτελεί πλέον έναν τοξικό βούρκο, τον… δρόμο της περιβαλλοντικής καταστροφής έχουν πάρει η Δοϊράνη, η Βεγορίτιδα, η Τριχωνίδα κ.ά. Ακόμη και στη λίμνη του Μαραθώνα καταγράφεται μια τάση υποβάθμισης, εξαιτίας της κυριαρχίας των κυανοβακτηρίων (κατά περιόδους). Στα συμπεράσματα αυτά κατέληξαν επιστήμονες του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), με υπεύθυνη την αναπληρώτρια καθηγήτρια του τμήματος Βιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης κυρία Μαρία Μουστάκα. Οι ειδικοί ερεύνησαν τις συνθήκες που επικρατούν στις ελληνικές λίμνες και εξέτασαν αν η Ελλάδα μπορεί να πετύχει τον περιβαλλοντικό στόχο για την καλή οικολογική κατάσταση των υδάτων που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Οδηγία για τα νερά.

Και στις 15 λίμνες και φραγμαλίμνες της Βόρειας Ελλάδας που εξετάστηκαν (Κορώνεια, Βιστονίδα, Βόλβη, Δοϊράνη, Βεγορίτιδα, Ζάζαρη, Χειμαδίτιδα, λίμνη Καστοριάς, Μικρή και Μεγάλη Πρέσπα, καθώς και οι Διποτάμου – Αισύμης, Θησαυρού, Πλατανόβρυση, Κερκίνη και Πολυφύτου), αλλά και σε ορισμένες της κεντρικής και της νότιας χώρας (Πλαστήρα, Τριχωνίδα, Μαραθώνας) καταγράφηκε περιβαλλοντική ρύπανση. Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η αυξημένη παρουσία κυανοβακτηρίων και κυανοτοξινών.

Οι συχνότερες απειλές που αναφέρονται είναι η υποβάθμιση της ποιότητας των υδάτων από την εκροή αστικών και βιομηχανικών αποβλήτων, καθώς και από την απορροή αγροχημικών φαρμάκων, οι παράνομες αντλήσεις νερού, οι αποξηράνσεις υγροτοπικών εκτάσεων, η συρρίκνωση των βιοτόπων εξαιτίας της εντατικοποίησης της γεωργίας και των έργων μεγάλης κλίμακας, κ.ά.

Η έρευνα των επιστημόνων του ΑΠΘ (χρηματοδοτείται από το ΕΚΒΥ – Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας) ανέδειξε για άλλη μία φορά την έλλειψη εθνικής στρατηγικής για την προστασία των ελληνικών λιμνών. Η λήψη μέτρων αποκατάστασης θα πρέπει να είναι άμεση ώστε να μπορέσει να επανέλθει η οικολογική ισορροπία των υδάτινων οικοσυστημάτων, με εξαίρεση την Κορώνεια για την οποία δεν φαίνεται να υπάρχει ελπίδα ανάκαμψης.

Στη μεγαλύτερη λίμνη της χώρας, την Τριχωνίδα, η οικολογική κατάσταση δεν είναι καλή, καθώς σύμφωνα με τα αποτελέσματα των ερευνητών του ΑΠΘ καταγράφεται χαρακτηριστική αύξηση κυανοβακτηρίων.

Η φραγμαλίμνη Ταυρωπού (λίμνη Πλαστήρα) έχει καθοριστεί στην Ευρωπαϊκή Ενωση ως θέση αναφοράς (υψηλής ποιότητας) με βάση την έρευνα που είχε πραγματοποιήσει το τμήμα Βιολογίας του ΑΠΘ το 1988. Είκοσι χρόνια μετά παρουσιάζει ελαφρά υποβάθμιση από το υψηλό στο καλό οικολογικό δυναμικό. Η παρουσία κυανοβακτηρίων τη θερμή περίοδο του έτους αναδεικνύει την ανάγκη επαγρύπνησης για τυχόν αύξησή τους σε ανεπιθύμητα επίπεδα, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη βιοπαρακολούθηση της λίμνης.

Τα πρόσφατα δεδομένα, όπως σημειώνει η κυρία Μουστάκα, για το οικολογικό δυναμικό του ταμιευτήρα Μαραθώνα δείχνουν χαρακτηριστικά καλής – μέτριας ποιότητας με τάση υποβάθμισης εξαιτίας της κυριαρχίας κυανοβακτηρίων, κατά περιόδους.

Η Βόλβη διατηρεί μια μέτρια κατάσταση. Ωστόσο, κατά τις ξηρές περιόδους οι εισροές νερού μειώνονται, οι συγκεντρώσεις κυανοβακτηρίων αυξάνονται και η λίμνη υποβαθμίζεται.

Η Κορώνεια είναι πλέον μια… νεκρή λίμνη. Η διαδικασία ερημοποίησης, η οποία ξεκίνησε περί το 2002, έχει ολοκληρωθεί με… επιτυχία. Σύμφωνα με την κυρία Μουστάκα, παρατηρούνται ακραίες συνθήκες υψηλής ρύπανσης και εξαιρετικά χαμηλή βιοποικιλότητα. «Οι τοξικοί και οι παθογόνοι μικροοργανισμοί βρίσκονται στα υψηλότερα επίπεδα αφθονίας που έχουν καταγραφεί σε παγκόσμιο επίπεδο» αναφέρει.

Το πλούσιο οικοσύστημα της Δοϊράνης απειλείται από τις υψηλές συγκεντρώσεις κυανοβακτηρίων, συμπεριλαμβανομένων και τοξικών. Τοξικά κυανοβακτήρια είχαν εντοπιστεί στη λίμνη ήδη από το 2001. Επιπλέον από το 1988 _ και συνεχώς έκτοτε _ παρατηρείται πτώση της στάθμης του νερού, εξαιτίας της ξηρασίας, αλλά και της απόληψης εκατομμυρίων κυβικών μέτρων νερού για την κάλυψη των αρδευτικών αναγκών της πεδιάδας της Θεσσαλονίκης. Η οικολογική της κατάσταση από μέτρια που ήταν πριν από μία δεκαετία χαρακτηρίζεται πλέον ως κακή.

Τα νέα για την υγεία του οικοσυστήματος της Βεγορίτιδας δεν είναι καθόλου καλά. Σύμφωνα με τους ερευνητές του ΑΠΘ, η οικολογική του κατάσταση από καλή που ήταν ως το 1987… έπεσε στην κατηγορία «κακή», καθώς παρατηρείται υψηλή βιομάζα φυτοπλαγκτού και συμμετοχή των κυανοβακτηρίων άνω του 90%.

Σε πολύ υψηλά επίπεδα παραμένει ο τοξικός μικροοργανισμός Microcystis aeruginosa στη λίμνη της Καστοριάς. Παρότι παρουσιάζει μια βελτίωση _ έχει αυξηθεί η βιοποικιλότητα και έχουν μειωθεί τα τοξικά είδη κυανοβακτηρίων _ οι αναλύσεις του ΑΠΘ δείχνουν ότι η χρήση του νερού της λίμνης εγκυμονεί κινδύνους για τη δημόσια υγεία.

Στις φραγμαλίμνες Διποτάμου – Αισύμης και Πολυφύτου, οι οποίες χρησιμοποιούνται για την υδροδότηση των πόλεων της Αλεξανδρούπολης και της Θεσσαλονίκης, αντιστοίχως, η ποιότητα των υδάτων επηρεάζεται από την κατά περιόδους υψηλή βιομάζα του φυτοπλαγκτού και την παρουσία κυανοβακτηρίων γι’ αυτό απαιτείται διαρκής βιοπαρακολούθηση.

Αναγκαία η αποκατάσταση του οικοσυστήματος

Της Μαρίας Μουστάκα

Ο ευτροφισμός αποτελεί την πιο διαδεδομένη ανθρωπογενή υποβάθμιση της οικολογικής κατάστασης των λιμνών, με κύρια αίτια την είσοδο αποβλήτων και αστικών λυμάτων, την αυξημένη χρήση λιπασμάτων και την αυξημένη διάβρωση στη λεκάνη απορροής. Σύνηθες σύμπτωμα της υποβάθμισης είναι η μεγάλη αύξηση του φυτοπλαγκτού και, ειδικότερα, των κυανοβακτηρίων, συμπεριλαμβανομένων και τοξικών ειδών, που αναγνωρίζονται ως ένα σοβαρό πρόβλημα ποιότητας του νερού τόσο από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας όσο και από την Ευρωπαϊκή Οδηγία για τα Νερά. Και ενώ στις περισσότερες χώρες έχουν αναιρεθεί τα αίτια υποβάθμισης και έχει επιτευχθεί αποκατάσταση των λιμνών, στη χώρα μας η υποβάθμισή τους συνεχίζεται ακόμη και σήμερα με τραγικά αποτελέσματα, όπως ο βίαιος θάνατος της Κορώνειας. Ηδη έχει χαθεί πολύτιμος χρόνος για χαμηλού κόστους οικοτεχνολογικές μεθόδους αποκατάστασης που στηρίζονται στη γνώση του οικοσυστήματος, γνώση που έχει απαξιωθεί.

Μέχρι σήμερα στη χώρα μας διαχείριση των λιμνών σημαίνει μόνο χρησιμοποίηση του νερού και όχι διαχείριση της οικολογικής ποιότητάς του και των συγκεντρώσεων των κυανοτοξινών. Ακόμη και η πιο εύκολη και αποτελεσματική προσέγγιση για τη διαχείριση κινδύνου από κυανοτοξίνες στη χώρα μας, που είναι η διαρκής παρακολούθηση των κυανοβακτηρίων, εκλείπει. Πόσο μάλλον η αναγκαία πλέον δημιουργία εθνικού εργαστηρίου κυανοτοξινών, όπως αντίστοιχα έχει δημιουργηθεί για τις βιοτοξίνες του θαλάσσιου φυτοπλαγκτού, καθόσον οι λίμνες μας χρησιμοποιούνται για τροφοδοσία πόσιμου νερού, αναψυχή, άρδευση και ιχθυοπαραγωγή αλλά, πάνω απ’ όλα, είναι υδάτινα νησιά με πολύτιμη βιοποικιλότητα. Το Τμήμα Βιολογίας διαθέτει την τεχνογνωσία και το προσωπικό και είναι πρόθυμο να συμβάλει στην εκπόνηση σχεδίων για την προστασία και αποκατάσταση των λιμνών της χώρας μας.

Η κυρία Μαρία Μουστάκα είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Βιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Κοινωνία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk