ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ

Ενας τίγρης στην πόλη μας

Είναι ένας τίγρης διαφορετικός από τους άλλους. Κυκλοφορεί πλέον- δυστυχώςελεύθερος όχι στην πραγματική ζούγκλα, αλλά στη… ζούγκλα των πόλεων και δεν περπατά αλλά πετά. Το μέγεθός του δεν είναι μεγαλύτερο από πέντε χιλιοστά, αλλά ο φόβος που προκαλεί στις αρμόδιες αρχές πολλών και διαφορετικών χωρών- εσχάτως και της δικής μας- είναι μεγάλος. Ο λόγος για ένα κουνούπι με την επιστημονική ονομασία Αedes albopictus, το οποίο λόγω των ριγών που φέρει στο σώμα του έχει λάβει τον τίτλο του διάσημου εξωτικού σαρκοφάγου αιλουροειδούς.

Είναι ένας τίγρης διαφορετικός από τους άλλους. Κυκλοφορεί πλέον- δυστυχώςελεύθερος όχι στην πραγματική ζούγκλα, αλλά στη… ζούγκλα των πόλεων και δεν περπατά αλλά πετά. Το μέγεθός του δεν είναι μεγαλύτερο από πέντε χιλιοστά, αλλά ο φόβος που προκαλεί στις αρμόδιες αρχές πολλών και διαφορετικών χωρών- εσχάτως και της δικής μας- είναι μεγάλος. Ο λόγος για ένα κουνούπι με την επιστημονική ονομασία Αedes albopictus, το οποίο λόγω των ριγών που φέρει στο σώμα του έχει λάβει τον τίτλο του διάσημου εξωτικού σαρκοφάγου αιλουροειδούς. Το κουνούπι αυτό, έχοντας ταξιδέψει από την πατρίδα του στη ΝΑ Ασία τα τελευταία χρόνια σε πολλές χώρες της Αμερικής αλλά και της Ευρώπης και έχοντας επισκεφθεί σποραδικά τη χώρα μας, εντοπίστηκε προσφάτως για πρώτη φορά στην Αθήνα θέτοντας τις Αρχές σε συναγερμό.

Επιστήμονες του Μπενάκειου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου ανίχνευσαν ταυτοχρόνως με ειδικούς του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών το κουνούπι-τίγρη τόσο στη Ριζούπολη κοντά στον Ποδονίφτη όσο και στον Βοτανικό. Η έρευνα έδειξε ότι τουλάχιστον στην περιοχή της Ριζούπολης τα δείγματα προέρχονταν από σταθερά αναπαραγόμενο πληθυσμό. Οπως ανέφερε στο «Βήμα» ο καθηγητής, διευθυντής του Εργαστηρίου Γεωργικής Ζωολογίας και Εντομολογίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Ν.Εμμανουήλ που ηγήθηκε της ομάδας του πανεπιστημίου η οποία έπιασε πριν από περίπου επτά μήνες στη «φάκα» της το κουνούπι, έκτοτε έχει ταυτοποιηθεί η παρουσία του και σε άλλες περιοχές της Αθήνας. Ο καθηγητής δεν έδωσε περαιτέρω λεπτομέρειες καθώς, σύμφωνα με δηλώσεις του, αναμένεται να παρουσιάσει εν ευθέτω χρόνω τα καινούργια ευρήματα με επίσημες επιστημονικές ανακοινώσεις. Ως φαίνεται, αυτός ο Δαβίδ των εντόμων τείνει να μετατραπεί σε Γολιάθ, επικίνδυνο για τους κατοίκους των αστικών κέντρων- και όχι μόνο…

Από την Ασία στον Βοτανικό
Το Αedes albopictus ξεκίνησε τη μακρά, όπως αποδεικνύεται, πορεία του από χώρες της ΝΑ Ασίας και μεταπήδησε αρχικώς σε περιοχές του Ειρηνικού Ωκεανού. Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 εντοπίστηκε στις ΗΠΑ αλλά και σε χώρες της Νοτίου Αμερικής. Ανιχνεύθηκε επίσης στην Αφρική, ενώ το 1979 εμφανίστηκε για πρώτη φορά επισήμως σε ευρωπαϊκό έδαφος και συγκεκριμένα στην Αλβανία. Το κουνούπι-τίγρης όμως μάλλον «αγάπησε» την Ευρώπη, και για τον λόγο αυτόν έκανε αισθητή την παρουσία του στη γειτονική Ιταλία αλλά και σε Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία, Μαυροβούνιο, Ελβετία, Ισπανία, Κροατία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη και Σλοβενία. Στην Ελλάδα πρωτοεντοπίστηκε το 2004 στην Κέρκυρα, στη Θεσπρωτία, αλλά και στον Προμαχώνα Σερρών. Τον περασμένο Αύγουστο ήταν η πρώτη φορά που ανιχνεύθηκαν ακέραια άτομα αλλά και προνύμφες του κουνουπιού στην Αθήνα, ενώ παράλληλα ο μικροσκοπικός τίγρης έκανε την εμφάνισή του και στον Αστακό Αιτωλοακαρνανίας. Πώς όμως το ενδημικό αυτό έντομο των δασών της ΝΑ Ασίας κατάφερε να αποτελεί σήμερα ένα από τα πλέον «επικηρυγμένα» είδη κουνουπιών σε ολόκληρο τον δυτικό κόσμο; Ο κ. Εμμανουήλ εξηγεί ότι «το Αedes albopictus ανέπτυξε τα τελευταία 20 χρόνια την εκπληκτική ικανότητα να εξαπλώνεται με ευκολία σε νέες περιοχές και να εγκαθίσταται με επιτυχία σε νέους βιότοπους.Συγχρόνως, αν και δεν πετάει πολύ μακριά- ως ένα χιλιόμετρο- μπορεί και επιζεί και πολλαπλασιάζεται εύκολα σε υγρά περιβάλλοντα με λιμνάζον νερό,ακόμη και σε πολύ μικρές ποσότητες.Επιπροσθέτως,τα αβγά του είναι πολύ ανθεκτικά σε συνθήκες ξηρασίας.Με δεδομένο μάλιστα ότι το συγκεκριμένο κουνούπι είναι ανθρωπόφιλοτου αρέσει να τσιμπάει τον άνθρωπο – καταλαβαίνουμε ότι πληροί όλες τις προϋποθέσεις για να αποτελέσει έναν σημαντικό αντίπαλο».

Φορέας επικίνδυνων ασθενειών
Τα «οχήματα μεταφοράς» του αντιπάλου στο μεγάλο παγκόσμιο ταξίδι του είναι, σύμφωνα με τους ειδικούς, τα κοντέινερ, τα λάστιχα αυτοκινήτων- κυρίως τα μεταχειρισμένα όπου λιμνάζει νερό- αλλά και εξωτικά καλλωπιστικά φυτά τα οποία φθάνουν στη Δύση από χώρες της Ασίας. Τι μεταφέρουν ουσιαστικώς αυτά τα… οχήματα μαζί με το μικροσκοπικό έντομο; Κίνδυνο για μόλυνση με 22 τουλάχιστον ιούς και άλλα παθογόνα. Οι σημαντικότερες ασθένειες που μπορεί να μεταδώσει είναι ο δάγκειος και ο δάγκειος αιμορραγικός πυρετός οι οποίοι προσβάλλουν κάθε χρόνο περισσότερους από 20 εκατομμύρια ανθρώπους σε Ασία, Αφρική και Αμερική. Εχει επίσης αποδειχθεί ότι αποτελεί, μεταξύ άλλων, φορέα του αρμποϊού Chikingunya, του ιού της ιαπωνικής εγκεφαλίτιδας και του ιού του Δυτικού Νείλου. Οι ασθένειες αυτές μπορεί να αποβούν θανατηφόρες αν δεν διαγνωσθούν εγκαίρως. «Το συγκεκριμένο κουνούπι μπορεί επίσης να είναι υπαίτιο για τη μετάδοση κάποιων νηματωδών σκωλήκων σε ανθρώπους και ζώα που ονομάζονται φιλάριες και προκαλούν φιλαριάσεις,ασθένειες οι οποίες πλήττουν το αίμα αλλά και τους οφθαλμούς προκαλώντας σημαντικά προβλήματα» σημειώνει ο καθηγητής. Συμπληρώνει ωστόσο ότι μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει κρούσμα μετάδοσης ασθενειών από το Αedes albopictus στη χώρα μας.

Ηδη μετά την ενημέρωση των αρμοδίων αρχών από τους επιστήμονες για εντοπισμό του κουνουπιού-τίγρη στην Αθήνα η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας απέστειλε σχετικό έγγραφο στις 13.3.2009 προς όλους τους εμπλεκόμενους φορείς. Θα αναρωτιόταν κάποιος για ποιον λόγο η κινητοποίηση άργησε τόσους μήνες όταν ο πρώτος εντοπισμός του κουνουπιού στην πρωτεύουσα έγινε επτά μήνες νωρίτερα. Οπως εξηγεί στο «Βήμα» ο κ. Α.Μιχαηλάκης, ερευνητής-εντομολόγος από το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο ο οποίος ήταν εκ των συγγραφέων του επιστημονικού εγγράφου ενημέρωσης της πολιτείας σχετικά με το Αedes albopictus, «μετά τον εντοπισμό η διαδικασία ταυτοποίησης και ταξινόμησης του οργανισμού είναι χρονοβόρος.Επρεπε να είμαστε σίγουροι προκειμένου να ενημερώσουμε τους αρμοδίους.Αποστείλαμε το τελικό έγγραφο τον περασμένο μήνα και υπήρξε έγκαιρη κινητοποίηση».

Είναι όμως η κινητοποίηση αυτή και η σωστή; Βάσει του εγγράφου η Νομαρχία Αθηνών ενημέρωσε τους δήμους της περιοχής αρμοδιότητάς της με στόχο τη λήψη προληπτικών μέτρων, τον εντοπισμό τυχόν εστιών ανάπτυξης κουνουπιών και την καταπολέμησή τους με ψεκασμούς. Τόσο ο κ. Εμμανουήλ όσο και ο κ. Μιχαηλάκης τονίζουν ότι η λύση στο ενδεχόμενο πρόβλημα δεν θα δοθεί σε καμία περίπτωση μέσω γενικευμένων ψεκασμών σε σημεία συλλογής νερού, όπως τα ρέματα. «Η δράση πρέπει να είναι στοχευμένη και με χρήση βιολογικών σκευασμάτων που δεν είναι επικίνδυνα για ζώα και ανθρώπους και με συμμετοχή απαραιτήτως των γεωπόνων των δήμων στη διαδικασία» λένε οι επιστήμονες.

Σίγουρα η δράση είναι καλύτερη από την αδράνεια. Ενας λόγος παραπάνω για άμεση κινητοποίηση τώρα που το κουνούπι έκανε την εμφάνισή του στην πρωτεύουσα, όπου συγκεντρώνεται περίπου ο μισός πληθυσμός της Ελλάδας, συμπεριλαμβανομένου μεγάλου αριθμού αλλοδαπών μεταναστών, ορισμένοι από τους οποίους προέρχονται από χώρες στις οποίες ενδημούν σοβαρές ασθένειες που μεταδίδονται με κουνούπια. Αποδεικνύεται περίτρανα όμως ότι χρειάζονται σωστές κινήσεις ώστε το μικροσκοπικό κουνούπι-τίγρης να μη μετατραπεί σε… πραγματικό σαρκοβόρο τέρας.

Πώς θα αποφύγουμε τον…ιπτάμενο εχθρό
D Ο καθένας μας πρέπει να αλλάζει το νερό σε σημεία στα οποία μπορεί να λιμνάσει,όπως είναι τα σιντριβάνια,οι πισίνες,αλλά και τα βάζα ή τα πιατάκια από τις γλάστρες κάθε επτά με οκτώ ημέρες.Είναι χαρακτηριστικό ότι,όπως ανακάλυψαν οι ερευνητές του Γεωπονικού Πανεπιστημίου,μια από τις αγαπημένες «κατοικίες» του Αedes albopictus είναι τα… βάζα των νεκροταφείων όπου παραμένει το νερό χωρίς αλλαγή για πολλές ημέρες.Αν το νερό όπου το κουνούπι έχει το «σπίτι» του αλλάζεται συχνά, τότε αυτό δεν μπορεί να ολοκληρώσει τον βιολογικό κύκλο του από τον οποίο θα προκύψουν ώριμα άτομα ικανά να τσιμπήσουν (ο βιολογικός κύκλος του ολοκληρώνεται σε 15 ημέρες). D Οι εντομοαπωθητικές λοσιόν και τα τζελ μπορούν να προστατεύσουν,αλλά είναι απαραίτητο να γίνεται η εφαρμογή τους σύμφωνα με τις οδηγίες που φέρουν.

D Και οι εντομοαπωθητικές ταμπλέτες μπορούν να προφυλάξουν,ωστόσο είναι απαραίτητο,αν έχουμε βάλει εντός του σπιτιού ταμπλέτα τη νύχτα,να κοιμόμαστε με τα παράθυρα ανοιχτά.

D Μια κουνουπιέρα με πάρα πολύ ψιλή ύφανση γύρω από το κρεβάτι- δεδομένου του πολύ μικρού μεγέθους του κουνουπιού-τίγρη- μπορεί να προφυλάξει.Δεν ψεκάζουμε ποτέ την κουνουπιέρα με εντομοαπωθητικά σπρέι.

D Σε περίπτωση που ένα άτομο νιώσει και δει κάποιο τσίμπημα (κυρίως αν έχει ταξιδέψει σε περιοχή όπου ενδημεί το κουνούπι)και στη συνέχεια εμφανίσει αδικαιολόγητα υψηλό πυρετό και πόνους στις αρθρώσεις και στους μυς των κάτω άκρων,πρέπει να επισκεφθεί κάποιον ειδικό. D Δεδομένου ότι τα θηλυκά κουνούπια του είδους τα οποία και τσιμπούν τον άνθρωπο κάνουν…χαμηλές πτήσεις,συνηθίζουν να αφήνουν το «αποτύπωμά» τους στο κάτω μέρος του σώματος, όπως στους αστραγάλους και στα γόνατα.Το ύψος της πτήσης τους εκτιμάται ότι δεν ξεπερνά τα 20 μέτρα.Ετσι θεωρητικώς όσοι ζουν σε χαμηλούς ορόφους κινδυνεύουν περισσότερο.Βέβαια,μπορούν με…διαλείμματα τα κουνούπια να φθάσουν σε ψηλούς ορόφους,ενώ επίσης ένα δώρο όπως μια γλάστρα είναι πιθανό να μετατρέψει το Αedes albopictus σε «κάτοικο» ενός σπιτιού,σε όποιον όροφο και αν βρίσκεται.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Science
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk