Ζαν-Λυκ Μουλέν: «Ανακάτεψα την επίσημη σειρά της Ιστορίας»

Ο φωτογράφος και γλύπτης Ζαν-Λυκ Μουλέν μιλάει για την ιδιαίτερη σύλληψη της έκθεσης «Le Louvre»

Η μεταφορά της έκθεσης του Ζαν-Λυκ Μουλέν από το Λούβρο στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης επισφραγίζει και εγκαινιάζει τη νέα συνεργασία μεταξύ του γαλλικού και του ελληνικού μουσείου κατά τρόπο υποδειγματικό. O φωτογράφος αλλά και γλύπτης Ζαν-Λυκ Μουλέν έχει τα χαρακτηριστικά του ιδιοφυούς καλλιτέχνη – μια προσωπικότητα που πλέον σπανίζει. Είχε εξαρχής την τάση να κατηγοριοποιεί σε είδη τα φωτογραφικά του έργα ξεκινώντας – κλασικά – με γυμνά, νεκρή φύση και αρχιτεκτονικές όψεις. Το όνομά του παρεισέφρησε στις συζητήσεις των ειδικών της τέχνης τη δεκαετία του 1990 με την έκθεση «Disjonctions»: ακολουθώντας τη ρεαλιστική λογική του ντοκυμαντέρ «κατέγραψε» τα καθημερινά αντικείμενα, το αστικό τοπίο και τα προϊόντα των μεταβιομηχανικών κοινωνιών.

Αυτή είναι η ιδιοφυΐα της ματιάς του 54χρονου Μουλέν: τοποθετώντας κάθε «υπό εξέταση» αντικείμενο μπροστά σε ουδέτερο φόντο, το απογυμνώνει από κάθε συμβολισμό, από την ταυτότητά του και από κάθε προκαθορισμένη σημασία? μέσα στην ιδιαιτερότητα και τη γυμνότητά του, γίνεται πάλι παράξενο και φορέας πολλαπλών ερμηνειών. Ελεύθερο, ανήκει πλέον σε όλους και σε κανέναν: ο αναγνώστης ή θεατής θα το εννοήσει με πρωτογενή τρόπο, όπως νιώθει εκείνος.

O Μουλέν επέλεξε από το Λούβρο 24 μικρά, ταπεινά, καθημερινά και λαϊκά γλυπτά και αντικείμενα τέχνης από την αρχαιότητα για να θέσει το ερώτημα του συγκρητισμού, της κυκλοφορίας του ιερού. Δαίμονες και σκοτεινές θεότητες, άρχοντες του σκότους και του σεξ, τα «καταραμένα» ειδώλια του μουσείου. Πέντε έργα προέρχονται από την Ανατολή, δέκα από την αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη, πέντε από την Αίγυπτο, υπάρχουν ακόμη ένας μεσαιωνικός Χριστός και τρία αντικείμενα τέχνης του 16ου και του 17ου αιώνα, ανάμεσά τους η «Αλήθεια» του Μπερνίνι, το μόνο επώνυμο καλλιτέχνημα. Oι φωτογραφίες σε μακέτες αντιμέτωπες δημιουργούν έναν εικαστικό διάλογο, έναν νέο αισθητικό συσχετισμό τους.

Ας σημειωθεί ότι έχει στο παρελθόν πραγματοποιήσει και άλλες καλλιτεχνικές συνεργασίες (περιζήτητες πλέον) με έντυπα ευρείας κυκλοφορίας, όπως το 2002 με το «Valor Economico» για την Μπιενάλε του Σάο Πάολο.

– Γιατί αναπαράγεται η έκθεση σε εφημερίδες;

«Η έκθεση δεν αναπαράγεται, παράγεται. Δεν είναι μια εικόνα της έκθεσης, είναι η ίδια η έκθεση».

– Ποια είναι η ορθή ανάγνωσή της;

«Δεν υπάρχει καμιά ορθότητα. Δεν υπάρχει μια επιτρεπτή τάξη και άλλες όχι σε αυτή την ανάγνωση. Ενας αναλφάβητος θα μπορούσε να την απολαύσει με πληρότητα».

– Πρόκειται για ένα άλλο τμήμα της έκθεσης, μιαν έκθεση αυτούσια;

«Ναι, είναι η ίδια η έκθεση με τη δική της βάση, απευθύνεται στο δικό της κοινό. Μέσα στο μουσείο έχουμε ένα άλλο κοινό, μιαν άλλη βάση. Με ένα μέσο αναπαραγωγής όπως η φωτογραφία, κάθε αντίτυπο, κάθε περίσταση γίνεται έργο».

– Τι ρόλο παίζουν οι εφημερίδες σε στοίβες μέσα στη μουσειακή έκθεση; Είναι γλυπτά; Είναι συμβολική η παρουσία τους;

«Ναι, οι στοίβες των εφημερίδων είναι γλυπτά αλλά δεν υπάρχει συμβολισμός. Ετσι ορίζεται το οικονομικό πεδίο της καλλιτεχνικής παραγωγής στην εποχή της παντοδυναμίας των προϊόντων και πιο ειδικά των πολιτιστικών προϊόντων. Πράγμα που γίνεται πιο αξιοσημείωτο επειδή βρισκόμαστε σε ένα μουσείο αρχαίας τέχνης, ένα σημείο αναφοράς».

– Τι θα μπορούσε να ειπωθεί για τη συνύπαρξη αντικειμένων και εφημερίδων;

«Είναι βέβαιο ότι σήμερα μια εικόνα έχει πολύ μεγαλύτερη δύναμη από ένα αντικείμενο ή ένα συμβάν, ότι κάθε προϊόν διαχέεται πρώτα από τη δημοσιοποίησή του, δηλαδή με την εικόνα».

– Ποιος ήταν ο κοινός άξονας πίσω από την επιλογή αντικειμένων που κάνατε; Αυτές οι φιγούρες είναι προκλητικές ακόμη και για το σύγχρονο βλέμμα. Υπάρχει μια αφήγηση μέσα σε αυτή την έκθεση, πίσω από την επιλογή των αγαλματιδίων;

«Είναι ένας διαλογισμός πάνω στη γλώσσα, η οποία δίνει πάντα την επίσημη ανάγνωση των έργων, με τα σημειώματα των επιμελητών του μουσείου. Ή ακόμη ένας διαλογισμός πάνω στις δοξασίες για τις πολιτιστικές μας συγγένειες – από την Αίγυπτο ως εμάς μέσω Ελλάδας και Ρώμης! Σε αυτό προστίθεται και η επιθυμία να πλαστεί ένα αφήγημα: το αφήγημα της δημιουργίας των σωμάτων, του χορού των παθών, επειδή πιστεύω ότι δεν υπάρχει σώμα δεδομένο a priori, αλλά ότι το σώμα δημιουργείται από τις αναπαραστάσεις του. Εδώ ελπίζω σε ένα νέο σώμα, πιο ακτινοβόλο, λιγότερο συμβιβασμένο στην επίσημη καλλιτεχνική ιστορία».

– Τα πραγματικά έργα στην πραγματικότητα απουσιάζουν, υπάρχει μόνο η φωτογραφική αναπαραγωγή τους. Τι θα μπορούσαμε να πούμε για την απουσία τους;

«Η φωτογραφία διατηρεί αυτές τις δύο εκφάνσεις σε ισορροπία. Δεν λέγεται ότι η φωτογραφία σκοτώνει το ζωντανό και ζωντανεύει τους νεκρούς;».

– Λέτε ότι δεν σας ενδιαφέρει η αρχαία ιστορία αλλά σε αυτά τα ειδώλια συναντάμε την Αίγυπτο, τη Ρώμη και την Ελλάδα, άρα έναν πολύ συγκεκριμένο χωρόχρονο. Τι πρέπει να υποτεθεί;

«Oπως είπα και πριν, αυτή η συγγένεια διδάσκεται, ιστοριογραφείται, επιβάλλεται τελικά, για να κατασκευαστεί το κορμί της μονοθεϊστικής παράδοσης στη Δύση. Εγώ ανακάτεψα την επίσημη σειρά της Ιστορίας, επέλεξα αντικείμενα περισσότερο ακάθαρτα (συχνά η χρήση, η καταγωγή, ο συμβολισμός τους είναι θολά ή άγνωστα) και επιχείρησα μιαν οπτική μη δυτική, μη μονοθεϊστική (πλουραλιστική), η οποία αντιστοιχεί καλύτερα στην πραγματικότητα της παγκοσμιοποίησης».

– Για την έκθεση στο Λούβρο θα λέγαμε ότι επρόκειτο για μιαν έκθεση μέσα στην έκθεση. Πώς θα περιγράφατε τώρα την παρουσία της στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης στην Αθήνα;

«Παρομοίως υποθέτω. Ισως σε μια κατάσταση πιο διαλογική λόγω εγγύτητας: η αρχαία Ελλάδα είναι εδώ. Παράλληλα όμως λειτουργεί και η συνύπαρξή μας στο κοινό παρόν».

– Συνομιλούν η αρχαία και η σύγχρονη τέχνη; Πώς αντιδράτε σε αυτή την πρόταση;

«Για μένα η Ιστορία είναι ένα συγκεκριμένο υλικό τού σήμερα – όπως το ξύλο, η πέτρα, το χρώμα. Στο ατελιέ μου δεν διατηρείται καμία ιεραρχία. Τα πάντα είναι απολύτως σημερινά, δεν υπάρχει τίποτε έξω από την Ιστορία. Η τέχνη είναι μια λειτουργία που ιστορείται».

– Βλέποντας αντικείμενα τέχνης μέσω ενός άλλου μέσου, του φωτογραφικού φακού, μεταμορφώνεται η φύση τους σε κάτι διαφορετικό. Γίνονται νέες μορφές τέχνης. Είναι συναφής η έννοια της μεταμόρφωσης σε αυτό το σημείο, όπως ήταν στον αρχαίο κόσμο;

«Η μεταμόρφωση είναι στο κέντρο της σκέψης μου. Συνειδητοποίησα φωτογραφίζοντας ότι η εικόνα είναι ένας μετατροπέας (του πράγματος στην εικόνα του) μέσω διαφορετικών λειτουργιών: το φως, η χημεία είναι οι πρώτες ύλες της φωτογραφικής μετατροπής. Oσο πιο σύνθετες και ακριβείς είναι οι λειτουργίες της μετατροπής τόσο πιο πλούσια είναι η εικόνα. Μπορούμε να φανταστούμε και την Ιστορία ως λειτουργία μετατροπής, όσο και την οικονομία, τους κοινωνικούς αγώνες και, σε γενικές γραμμές, κάθε μορφή χειραφέτησης».

– Το μάτι σας πάνω στα αγαλματίδια και ύστερα το δικό μας πάνω τους μέσω του δικού σας… – ηδονοβλεψία;

«Είναι η ιστορία του ματιού, όλες οι φιγούρες μάς κοιτάζουν κατάματα, πάντα από το ίδιο ύψος της σελίδας, τα μάτια μέσα στα μάτια, πρόσωπο με πρόσωπο, και αυτό που γυρίζει είναι το κορμί? ιδού από πού προέρχεται αυτή η ερωτική αίσθηση».

– Γιατί επιμείνατε στο να τα φωτογραφίσετε στο φως της ημέρας;

«Αγαπώ τον έρωτα την ημέρα. Ποτέ δεν έχουμε δυο φορές το ίδιο φως. Υπήρχαν οχτώ μεγάλα παράθυρα στο ατελιέ μου μέσα στο Λούβρο: είχα χρόνο να επιλέξω τη στιγμή και την κατεύθυνση αυτού του φωτός και να οργανώσω αυτό το πρόσωπο με πρόσωπο».

– Εχετε αναπτύξει ιδιαίτερη επαφή με κάθε αγαλματίδιο;

«Θα σας πω για τη φιγούρα της απέχθειας που είχε μείνει στη σκιά από την εποχή που η Υψηλή Μαγεία της Αιγύπτου τής ανέθεσε τον ρόλο να μην αφήνει εν ειρήνη κάποιον νεκρό. Η συντηρήτρια που μετέφερε στο ατελιέ μου το συγκεκριμένο αγαλματίδιο δεν ήθελε σε καμία περίπτωση να το ακουμπήσω. Της ζήτησα να το ακουμπήσει η ίδια μπροστά στο λευκό φόντο που είχα δημιουργήσει ειδικά για αυτό. Μιλούσαμε, και ο χρόνος περνούσε, ο ήλιος προχωρούσε. Oταν εκείνη έφυγε, χωρίς να πλησιάσω το αντικείμενο, περίμενα ώσπου ο ήλιος να αγγίξει και να φωτίσει αυτή την αποφράδα φιγούρα. Μετά τη λήψη είχα το συναίσθημα της δικαιοσύνης. Κάποιος νεκρός ξεκινούσε πάλι το ταξίδι του ελεύθερος».

Συνέντευξη: Κατερίνα Δαφέρμου

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Πολιτισμός
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
  • Courchevel – Παρίσι – Ντουμπάι Παρά τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Γαλλία με περισσότερα από 300.000 κρούσματα ημερησίως, σκέφτεται να «κατηφορίσει» από την Courchevel... ΣΙΒΥΛΛΑ |
Helios Kiosk