Το δημόσιο χρήμα δεν αρκεί

Πρέπει άραγε να κρατικοποιηθούν οι τράπεζες για να διασωθούν από τη χρεοκοπία και να μπορέσει το πιστωτικό σύστημα να λειτουργήσει και πάλι; Ως ένα σημείο, η κρίση έδωσε επειγόντως μια απάντηση στο ερώτημα, πρώτα πρώτα με την εθνικοποίηση-διάσωση της τράπεζας Νorthern Rock στη Βρετανία τον Φεβρουάριο του 2008 και μετά με την ισχυρή δημόσια συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο τραπεζικών ιδρυμάτων σε Ευρώπη και ΗΠΑ. Σήμερα το βρετανικό κράτος, εκτός από τη Νorthern Rock, κατέχει περίπου …

Πρέπει άραγε να κρατικοποιηθούν οι τράπεζες για να διασωθούν από τη χρεοκοπία και να μπορέσει το πιστωτικό σύστημα να λειτουργήσει και πάλι; Ως ένα σημείο, η κρίση έδωσε επειγόντως μια απάντηση στο ερώτημα, πρώτα πρώτα με την εθνικοποίηση-διάσωση της τράπεζας Νorthern Rock στη Βρετανία τον Φεβρουάριο του 2008 και μετά με την ισχυρή δημόσια συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο τραπεζικών ιδρυμάτων σε Ευρώπη και ΗΠΑ. Σήμερα το βρετανικό κράτος, εκτός από τη Νorthern Rock, κατέχει περίπου το 75% της Royal Βank of Scotland (RFΒ), το αμερικανικό Δημόσιο ελέγχει το 36% της Citigroup, στη Γερμανία το 25% της Commerzbank περνάει στον έλεγχο του κράτους, που εξετάζει σοβαρά την κρατικοποίηση τραπεζών οι οποίες αντιμετωπίζουν δυσκολίες, ενώ στη Γαλλία το Δημόσιο θα φθάσει να κατέχει το 20% του νέου τραπεζικού ομίλου Caisse d΄Εpargne- Βanques Ρopulaires. Τα παραδείγματα δεν σταματούν εδώ. Σε όλον τον κόσμο οι κυβερνήσεις έχουν εισέλθει στο μετοχικό κεφάλαιο τραπεζικών ιδρυμάτων που κλονίζονται από την κρίση.

Μόνο οι ΗΠΑ και τα ευρωπαϊκά κράτη έχουν ήδη δώσει από τον δημόσιο κορβανά περί τα 400 δισ. δολάρια (316 δισ. ευρώ) για να ενισχύσουν κεφαλαιακά διάφορες τράπεζες. Το μεγαλύτερο μέρος του ποσού αυτού έχει δοθεί με τη μορφή κεφαλαίων «εν υπνώσει»- δηλαδή προνομιούχων μετοχών, χωρίς δικαιώματα ψήφων, κάτι σαν «ημι-ίδια κεφάλαια». Το Δημόσιο στις χώρες αυτές έχει επίσης αναλάβει και μια σειρά από άλλα μέτρα στήριξης, όπως εγγύηση καταθέσεων και χορηγήσεων, διάθεση ρευστότητας από τις κεντρικές τράπεζες με την αποδοχή ομολόγων και άλλων τίτλων που έχουν στα χαρτοφυλάκιά τους οι τράπεζες.

Ολα αυτά όμως δεν αρκούν. Θα χρειαστούν πολύ περισσότερα κεφάλαια για τις τράπεζες. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) εκτιμά ότι οι αμερικανικές και οι ευρωπαϊκές τράπεζες θα χρειαστούν το 2009 και το 2010 «τουλάχιστον 500 δισ.δολάρια» ακόμη, «απλώς και μόνο για να μην επιδεινωθούν περαιτέρω τα ίδια κεφάλαιά τους», σύμφωνα με την έκθεσή του για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα στον κόσμο της 28ης Ιανουαρίου.

Η διοίκηση στο κράτος
Το ερώτημα λοιπόν που τίθεται είναι, αφού το κράτος πληρώνει και εγγυάται, μήπως θα έπρεπε επιπλέον να πάρει στα χέρια του τη διοίκηση και την εξουσία των τραπεζών επιβάλλοντας κρατικοποίηση κατά 100%; Διότι θα χρειαστούν ακόμη πολλά λεφτά για να καθαρίσουν οι ισολογισμοί και το ζήτημα είναι ποιος θα τα δώσει με δεδομένη την αποστροφή των επενδυτών για την ανάληψη ρίσκου. Σύμφωνα με την Βarclays Capital, οι αμερικανικές και οι ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν ακόμη να καθαρίσουν από 2.000 ως 3.000 δισ. δολάρια σε «τοξικούς» τίτλους που έχουν στα χαρτοφυλάκιά τους και οι οποίοι είναι δύσκολο να αποτιμηθούν καθώς δεν υπάρχει πλέον καμία αγορά.

Πώς θα αντιμετωπιστούν αυτά τα προβληματικά στοιχεία του ενεργητικού έτσι ώστε να ξαναγίνουν ρευστά; Ποιος θα πληρώσει για τις αντίστοιχες ζημιές; Μια ιδέα είναι η δημιουργία «κακής τράπεζας» («bad bank»), η οποία θα φορτωθεί όλα τα τοξικά. Ωστόσο, όπως αναφέρει η Ανιές Μπενασί-Κερέ, διευθύντρια του Κέντρου Προοπτικών Μελετών και Διεθνούς Πληροφόρησης (CΕΡΙΙ), «δεν μπορούν να απομονωθούν οι τίτλοι αυτοί των τραπεζών σε δομές εκκαθάρισης όπως οι “bad banks” χωρίς προηγουμένως να αποτιμηθούν. Ωστόσοτο να αποτιμηθούν αυτά τα προβληματικά στοιχεία του ενεργητικού είναι εξαιρετικά δύσκολο σήμερα. Αν υπερτιμηθούν, τότε βελτιώνεται η αξία των στοιχείων που κατέχουν οι μέτοχοι των τραπεζών, αλλά αυτό γίνεται σε βάρος του φορολογουμένου» .

Αυτός είναι ο λόγος που η ίδια συστήνει να υιοθετηθεί ως υπόδειγμα η διάσωση των σουηδικών τραπεζών τη δεκαετία του 1990, τότε που το κράτος είχε αναλάβει τον έλεγχο των ιδρυμάτων για να τα αναδιαρθρώσει και να τα μεταπωλήσει- το όλο εγχείρημα τελικά δεν απέβη ιδιαίτερα επώδυνο για τα δημόσια οικονομικά. «Αν μια τράπεζα κρατικοποιηθεί,τότε τόσο το ενεργητικό όσο και το παθητικό της περνούν στα χέρια του κράτους και επομένωςη αποτίμηση των αμφίβολων στοιχείων του ενεργητικού έχει μικρότερη σημασία.Το κράτος μπορεί να δημιουργήσει γρηγορότερα μια δομή εκκαθάρισης ώστε το υγιές τμήμα της τράπεζας- η “good bank” – να αρχίσει και πάλι να λειτουργεί, να χρηματοδοτήσει σύντομα την οικονομία και να μπορέσει πιο γρήγορα να πουληθεί» εξηγεί η διευθύντρια του CΕΡΙΙ.

Κρατικοποίηση δεν σημαίνει μόνο συμμετοχή του κράτους στο κεφάλαιο μιας τράπεζας, αλλά και το να δοθεί έμμεσα δημόσια εγγύηση στο παθητικό της ίδιας τράπεζας- πράγμα που για ένα διάστημα αυξάνει τους δείκτες του δημόσιου χρέους. Αλλά η Ανιές Μπενασί-Κερέ υποστηρίζει αυτόν τον ριζικό τρόπο ως τον λιγότερο δαπανηρό. Ιδεατά, οι πιστωτές των τραπεζών, δηλαδή αυτοί που τις έχουν δανείσει ώστε να συνεχίσουν να πωλούν δάνεια, θα έπρεπε επίσης να συνδεθούν με την αναδιάρθρωσή τους, για να κατανεμηθούν οι ενδεχόμενες ζημιές ανάμεσα σε μετόχους, φορο λογουμένους και κατόχους τραπεζικών ομολόγων. Αλλά το σενάριο αυτό θα κινδύνευε να προκαλέσει, με μια επίπτωση τύπου ντόμινο, προβλήματα και σε άλλα τραπεζικά ιδρύματα. Παραλλαγές
Ακόμη και αν η πλήρης κρατικοποίηση δεν υιοθετηθεί τελικά, υπάρχουν και άλλες παραλλαγές. Ο Μπενουά Κουνιό, επικεφαλής της Αzurris, εταιρείας συμβούλων χρηματοπιστωτικών κινδύνων, προτείνει π.χ. το κράτος να αναλάβει έως το 80% του κεφαλαίου των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που βρίσκονται σε δυσκολία- για να υπάρχει πλουραλισμός στην αντιπροσώπευση των μετόχων στο διοικητικό συμβούλιο- και να κρατήσει στη συνέχεια τμήμα του κεφαλαίου «ώσπου να πραγματοποιήσει σημαντικές υπεραξίες κατά τη μεταπώληση» , κρατώντας πάντως ένα τμήμα 20% που θα του αποφέρει μερίσματα, ακόμη και προνομιακά, ως πληρωμή για τους κινδύνους που ανέλαβε να καλύψει: «Τα κράτη παρεμβαίνουν τη χειρότερη στιγμή- άρα είναιφυσικό ο φορολογούμενος να αναμένει κάποιο όφελος. Είναι ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης».

Η ιδέα της κρατικοποίησης πάντως προκαλεί πολλές επιφυλάξεις, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ. Ο οικονομολόγος Μισέλ Σαντί παραπέμπει σε ένα «κυρίως ιδεολογικό μπλοκάρισμα». Η κυβέρνηση Ομπάμα πρότεινε μια κοινοπραξία δημοσίουιδιωτικού για να δημιουργηθούν δομές εκκαθάρισης και να «επιχειρηθεί να βρεθεί μια μέση οδός που θα ήταν σε θέση να δανείσει λεφτά στις τράπεζες,με τα οποία αυτές θα έπρεπε με τη σειρά τους να βρουν λύσεις για να βγουν από το πρόβλημα».

«Η επιστροφή σε ένα κρατικά διοικούμενο και άκαμπτο χρηματοπιστωτικό σύστημα θα είχε μακροχρόνια σημαντικό κόστος για την οικονομία στο σύνολό της» προειδοποιεί ο κ. Κουνιό. «Η δουλειά του κράτους δεν είναι να χορηγεί δάνεια στον ιδιωτικό τομέα» προσθέτει η Λοράνς Μπουν, επικεφαλής οικονομολόγος της Βarclays Capital στη Γαλλία, για την οποία ο κίνδυνος θα ήταν να δοθούν δάνεια σε ελάχιστα αποδοτικά σχέδια ή σε αφερέγγυους πελάτες. Η εισαγωγή μιας «πολιτικής αλλοίωσης» στην κατανομή των πιστώσεων δεν προκαλεί ωστόσο μεγάλο φόβο στον Τζον Γουίλκοξ, ειδικό της επιχειρηματικής διακυβέρνησης εκ μέρους του αμερικανικού συνταξιοδοτικού ταμείου διδασκόντων ΤΙΑΑ-CRΕF και πρόεδρο της Sodali, που δίνει συμβουλές σε μετόχους: «Οι εξαιρετικές περίοδοι απαιτούν εξαιρετικά μέτρα.Δεν έχουμε επιλογή». Η Ανιές Μπενασί-Κερέ θυμίζει επιπλέον ότι «το ίδιο το ιδιωτικό σύστημα απέδειξε ότι δεν διαθέτει μεγάλη οξυδέρκεια στη διαχείριση αυτών των κινδύνων».

«Οταν η Σουηδία κρατικοποίησε,αυτό το έκανε για να απομονώσει τα αρνητικά στοιχεία του ενεργητικού και να αποκαταστήσει τη λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος.Είναι άραγε αναγκαία μια πλήρης κρατικοποίηση για να το πετύχει κανείς αυτό;Αν όλα τα δυτικά κράτη έκαναν το ίδιο πράγμα ταυτοχρόνως,τότε αυτό θα περιέπλεκε αργότερα τη μεταπώληση των τραπεζών σε ιδιώτες προκειμένου το κράτος να εισπράξει τα κεφάλαια των φορολογουμένων που δαπάνησε και να πραγματοποιήσει κέρδη για το Δημόσιο» εξηγεί η Λοράνς Μπουν.

Η ίδια αντί των κρατικοποιήσεων επιλέγει το σύστημα που ακολούθησε η Βρετανία για να περιορίσει τις απώλειες των τραπεζών από τα προβληματικά στοιχεία του ενεργητικού τους. Στην περίπτωση της Βρετανίας το κράτος προσφέρει εγγύηση έναντι μιας αμοιβήςπου ενδεχομένως μπορεί να είναι και μετοχές- η οποία μπορεί να αυξηθεί κατά ένα σταθερό ποσό και να συνοδευτεί με συμμετοχή κατά 10% στις ζημιές.

Αυτό βεβαίως δεν εμπόδισε το βρετανικό κράτος να εισέλθει στο κεφάλαιο τραπεζών. Σε κάθε περίπτωση το σημαντικό για τον φορολογούμενο είναι η παρέμβαση του κράτους να μην καταλήγει σε κοινωνικοποίηση των ζημιών και ιδιωτικοποίηση των κερδών.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Οικονομία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
  • Courchevel – Παρίσι – Ντουμπάι Παρά τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Γαλλία με περισσότερα από 300.000 κρούσματα ημερησίως, σκέφτεται να «κατηφορίσει» από την Courchevel... ΣΙΒΥΛΛΑ |
Helios Kiosk