1972-1973

Πώς είδε ο Ι. Σωσσίδης τα γεγονότα στη Χιλή

Η ΑΝΟΔΟΣ στην εξουσία του φιλομαρξιστή Αλιέντε με μικρή σχετικά πλειοψηφία (36,8%) χάρη και στην υποστήριξη των Χριστιανοδημοκρατών τον Σεπτέμβριο του 1970 συνέπεσε με το μεσοδιάστημα που στην Ελλάδα είχε εγκατασταθεί το καθεστώς της χούντας των συνταγματαρχών. Ηταν φυσικό κάθε ανταπόκριση που έφτανε στην Αθήνα μέσω της πρεσβείας μας στο Μπουένος Αϊρες- ο πρέσβης της οποίας (Ι. Σωσσίδης) ήταν διαπιστευμένος και στη χιλιανή πρωτεύουσα- να είναι προσεκτικά διατυπωμένη. Παρ΄ όλα αυτά διάχυτη παραμένει από την ανάγνωση των εκθέσεων Σωσσίδη η ευθυκρισία του απέναντι στα γεγονότα, στα πρόσωπα και στις ευθύνες που βάραιναν τα κόμματα και τα συνδικάτα στο εσωτερικό της Χιλής, αλλά και οι επιχειρούμενες έξωθεν επεμβάσεις για την άσκηση ελέγχου στο εσωτερικό της χώρας.

Η ΑΝΟΔΟΣ στην εξουσία του φιλομαρξιστή Αλιέντε με μικρή σχετικά πλειοψηφία (36,8%) χάρη και στην υποστήριξη των Χριστιανοδημοκρατών τον Σεπτέμβριο του 1970 συνέπεσε με το μεσοδιάστημα που στην Ελλάδα είχε εγκατασταθεί το καθεστώς της χούντας των συνταγματαρχών. Ηταν φυσικό κάθε ανταπόκριση που έφτανε στην Αθήνα μέσω της πρεσβείας μας στο Μπουένος
Αϊρες- ο πρέσβης της οποίας (Ι. Σωσσίδης) ήταν διαπιστευμένος και στη χιλιανή πρωτεύουσα- να είναι προσεκτικά διατυπωμένη. Παρ΄ όλα αυτά διάχυτη παραμένει από την ανάγνωση των εκθέσεων Σωσσίδη η ευθυκρισία του απέναντι στα γεγονότα, στα πρόσωπα και στις ευθύνες που βάραιναν τα κόμματα και τα συνδικάτα στο εσωτερικό της Χιλής, αλλά και οι επιχειρούμενες έξωθεν επεμβάσεις για την άσκηση ελέγχου στο εσωτερικό της χώρας.

Ανθρωπο «μετριοπαθή,λίαν συμπαθή,πλουσιώτατον εκ κληρονομίας Ισραηλίτιδος μητρός,το γένος Gossens,εν διαστάσει με την σύζυγόν του και,παρά την ηλικίαν του,με ιδιωτικόν βίον ο οποίος απετέλει πηγήν συνεχών σκανδάλων», ο έλληνας πρέσβης Ι. Σωσσίδης χαρακτήριζε τον δόκτορα Αλιέντε ως έναν πολιτικό «εξαιρετικά ευέλικτον,λίαν ικανόν δημαγωγόν,στερούμενον όμως ηθικών αρχών,φύσει αδυνάτου χαρακτήρος και αιχμάλωτον Μαρξιστικής γραμμής κόμματός του», γεγονός στο οποίο απέδιδε, κατά εκτίμησή του, την καταστροφή στην οποία οδηγήθηκε η Χιλή μετά την τριετή παραμονή του στην προεδρία της χώρας (ΑΠ Φ 4682/41/ΑΣ 4297, 26 Σεπτ. 1973).

Τη μετάβαση του Αλιέντε στην προεδρία είχε προετοιμάσει το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα του Εντουάρντο Φρέι που αναδείχθηκε νικητής στις εκλογές του 1964 με ποσοστό 56% και βασικό σύνθημα «Επανάσταση στην Ελευθερία». Το πρόγραμμα Φρέι επαγγελλόταν τον «εκχιλιανισμόν» της οικονομίας της χώρας, μέσω του οποίου το κράτος πέτυχε να εξασφαλίσει τον έλεγχο του χαλκού, της κυριότερης πηγής πλούτου της Χιλής, αποκτώντας το 51% των μεγάλων αμερικανικών επιχειρήσεων χαλκού στη Χιλή. Το γεγονός αυτό, που προκάλεσε τον ενθουσιασμό της μεσαίας τάξης μαζί με τον νόμο περί αγροτικής μεταρρύθμισης του έτους 1967 σκορπώντας ενθουσιασμό στα φτωχότερα στρώματα, υπήρξε το κίνητρο για την ενεργό συμμετοχή στην πολιτική ζωή της χώρας ενός ευρύτατου φάσματος της κοινωνίας. Με τη σειρά της, η άνοδος της πολιτικής αυτής συμμετοχής είχε ως αποτέλεσμα τη ριζοσπαστικοποίηση όχι μόνο του σοσιαλιστικού και κομμουνιστικού κόμματος, αλλά και μιας μεγάλης μερίδας των Ριζοσπαστών και των Χριστιανοδημοκρατών που το 1967 συγκρότησαν συνασπισμό με το όνομα Λαϊκή Ενότητα (Unidad Ρopular) προτείνοντας ως υποψήφιο για την προεδρία της χώρας τον δόκτορα Σαλβαδόρ Αλιέντε Γκόσενς, μέλος του σοσιαλιστικού κόμματος και δεδηλωμένο μαρξιστή.

Το πρόγραμμα όμως της Λαϊκής Ενότητας, που προέβλεπε την τελική μετάβαση της χώρας στον σοσιαλισμό, ενώ αρχικά οδήγησε σε άνοδο του κυβερνώντος συνασπισμού στις δημοτικές εκλογές του 1971 αλλά και στις εκλογές για το Κογκρέσο το 1973, έδειξε να χάνει σημαντικά σε ό,τι αφορούσε την ανοχή της μεσαίας τάξης κατά τη διετία 1970-72. Αιτία ήταν τα προβλήματα στην οικονομία εξαιτίας ατυχών χειρισμών στο ζήτημα εθνικοποίησης μεγάλων επιχειρήσεων στον τομέα της βαριάς βιομηχανίας, το μποϊκοτάζ του ξένου κεφαλαίου, ιδιαίτερα του αμερικανικού, και η μείωση της γεωργικής παραγωγής. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, σωρεία πολιτικών σκανδάλων, με κυριότερο εκείνο που αφορούσε την ανάμειξη του πρώτου τη τάξει υπουργού της χώρας Χοσέ Τόγια, υπουργού Εσωτερικών, στη συγκρότηση παρακρατικών ομάδων οι οποίες ευθύνονταν για τα αιματηρά επεισόδια στο Σαντιάγο αλλά και άλλες πόλεις της Χιλής, ξεσπούσαν καθημερινά (ΑΠ 58/Β/1-Χ, 5 Ιαν. 1972). Κορυφαίο λάθος, σύμφωνα με τον Σωσσίδη, ήταν η απόφαση του Αλιέντε να μεταθέσει τον Τόγια, που κρίθηκε ένοχος με ψήφους 80 έναντι 59 του κοινοβουλίου της χώρας ύστερα από πρόταση μομφής των Χριστιανοδημοκρατών, στο υπουργείο Εθνικής Αμυνας, αντικαθιστώντας τον με τον Αλεχάντρο Ρίος Βαλντίβια. «Η πράξις αύτη του Προέδρου της Χιλής» έγραφε ο Σωσσίδης «αποτελεί πρόκλησιν κατά του Κογκρέσσου,πολλά μέλη του οποίου σκέπτονται ήδη να καταθέσουν πρότασιν μομφής κατά του

Δημοσίευμα της εφημερίδας «Ελεύθερος Κόσμος», στις 27 Ιανουαρίου 1972, του ανταποκριτή της από τη Ν. Υόρκη. Ανάμεσα σε άλλα στοιχεία για την άθλια οικονομική κατάσταση της χώρας αναφέρεται και σε άρθρο των «Νew Υork Τimes» σύμφωνα με το οποίο «το κρέας πωλείται εις την Χιλήν μίαν μόνον εβδομάδα κατά μήνα και συχνά δεν υπάρχουν όρνιθες και αυγά». Επιπλέον, «το κυκλοφορούν νόμισμα ηυξήθη κατά 75 τοις εκατόν και η σπάνις των ειδών διατροφής εδημιούργησεν ανθούσαν μαύρην αγοράν με τους μαυραγορίτας να κάμουν χρυσές δουλειές» συμπλήρωνε ο συντάκτης του άρθρου. Ο Σωσσίδης μετέδιδε πληροφορίες ακόμη και για «έλλειψη άρτου» τις ίδιες ημέρες στη χιλιανή πρωτεύουσα (ΑΠ 4682/11/ΑΣ 2809, 5 Ιουν. 1973)

Αλλιέντε,όστις παρά τας μετριοπαθείς επαγγελίας τουαποδεικνύεται ήδη αποφασισμένος να χωρήση εις την σοσιαλιστικοποίησιν της Χιλής διά παντός μέσου» (ΑΠ 89/Β/Ι-Χ, 8 Ιαν. 1972).

Εναν χρόνο ακριβώς αργότερα, σε περιοδεία του στην Κούβα και στη Βενεζουέλα, ο Αλιέντε θα απευθύνει διακήρυξη προς τις χώρες της Λατινικής Αμερικής να συνεργασθούν από κοινού «ως μία ήπειρος» ενάντια στο αμερικανικό κεφάλαιο και θα κατηγορήσει το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ότι διά της συνεχίσεως της στρατιωτικής βοηθείας προς τη Χιλή ύψους 10 εκατ. δολαρίων, της μόνης βοήθειας που δεν περιεκόπη από τις ΗΠΑ, οι τελευταίες «αποβλέπουν εις την εξαγοράν των Ενόπλων Δυνάμεων της χώρας,προκειμένου να ανατρέψουν το μαρξιστικόν αυτής καθεστώς» (ΑΠ Φ 4682/Ι/ΑΣ 75, 4 Ιαν. 1973). Η κατάσταση θα επιδεινωθεί μετά τις εκλογές του Μαρτίου του ιδίου έτους. «Η μη συμμετοχή Στρατιωτικών εις την Κυβέρνησιν αποδίδεται αφ΄ ενός εις την επιθυμίαν των Ενόπλων Δυνάμεων όπως απαλλαγούν της ευθύνης διά το μαρξιστικόν πρόγραμμα του Προέδρου Αλλιέντε…και αφ΄ ετέρου εν όψει της επιθυμίας (του τελευταίου) να προωθήση ως μέλλοντα Πρόεδρον,εφ΄ όσον δεν επιτρέπεται η επανεκλογή Προέδρου διά δευτέραν κατά σειράν περίοδον,τον στρατηγόν Πρατς» (ΑΠ Φ 4682/7/ΑΣ 2062, 3 Απρ. 1973).

Τον Ιούνιο του 1973 η κυβέρνηση Αλιέντε με αφορμή το κλείσιμο του ραδιοφωνικού σταθμού Αgricultura, που το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας θα χαρακτηρίσει «ως προσβολήν κατά της νομίμου τάξεως», θα έλθει σε σύγκρουση και με τη Δικαιοσύνη (ΑΠ 4682/12/ΑΣ 2815), αλλά και το ίδιο το Συνταγματικό Δικαστήριο που «απεφάνθη υπέρ απόψεων Νομοθετικής Εξουσίας» όσον αφορά τις κρατικοποιήσεις ιδιωτικών επιχειρήσεων υπό της κυβερνήσεως Αλιέντε, κατά της οποίας η Γερουσία κατέθετε συλλήβδην πρόταση μομφής απαιτώντας αντικατάσταση όλων των υπουργών.

Με ένα δραματικό έγγραφό του στις 28 Ιουνίου 1973, με αφορμή την «πρωτοφανή εις τα δικαστικά χρονικά της Χιλής δημοσία καταγγελία του Ανωτάτου Δικαστηρίου κατά της κυβερνήσεως δι΄ ανοικτής 16σελίδου επιστολής ότι απεδύθη αύτη εις συστηματικήν εκστρατείαν υπονομεύσεως του κύρους της Δικαστικής Εξουσίας», ο Σωσσίδης προειδοποιεί: «Εχω την τιμήν να γνωρίσω Υμίν ότι η εσωτερική αναταραχή εν Χιλή, κλιμακουμένη συνεχώς,βαίνει ραγδαίως προς δυναμικήν αναμέτρησιν μεταξύ οπαδών της μαρξιστικής κυβερνήσεως του Προέδρου Αλλιέντε,αφ΄ ενός,και των οπαδών των αντιπολιτευομένων Δημοκρατικών Κομμάτων,αφ΄ ετέρου,εις την οποίαν θα μετάσχουν αναποτρέπτως και αι Ενοπλοι Δυνάμεις…» (ΑΠ Φ 4682/14/ΑΣ 3011).

Την 1η Ιουλίου ο έλληνας γενικός πρόξενος στο Σαντιάγο Γ. Μουστάκης αναφέρεται σε ικανό αριθμό νεκρών αλλά και τραυματιών από συμπλοκές αντιθέτων στρατιωτικών μονάδων έξω από το προεδρικό μέγαρο Μονέδα: «Κατά τας αρχάς της συγκρούσεως ο υποφαινόμενος ειργάζετο εις τα γραφεία του Γενικού Προξενείου,αλλ΄ ηναγκάσθη να εγκαταλείψη την εργασίαν διότι εδόθησαν οδηγίαι να κλείσωσιν όλα τα κτήρια,γραφεία και καταστήματα του κέντρου της πρωτευούσης και οι πολίται να παραμείνουν εις τας οικίας των διά την προσωπικήν των ασφάλειαν»(ΑΠ 7166/Π/2966/73).

Είναι όμως ήδη πολύ αργά…

Σύμφωνα με έκθεση του έλληνα πρέσβη Ι. Σωσσίδη, μία ημέρα μετά τη δολοφονία του πλοιάρχου Αρτούρο Αράγια, υπασπιστή του προέδρου Αλιέντε, το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα ανταποκρίνεται στην έκκληση διαλόγου του Αλιέντε «ως υστάτην και υπερτάτην προσπάθειαν προς αποτροπήν εμφυλίου πολέμου»(ΑΠ Φ 4682/21/ΑΣ 3601, 27 Ιουλίου 1973).

Είναι όμως ήδη πολύ αργά. Μόλις 40 ημέρες απομένουν ως το πρωινό της 11ης Σεπτεμβρίου, όταν οι κάτοικοι του Σαντιάγο εν μέσω γενικής παραλυσίας της χώρας που εν τω μεταξύ τελεί υπό καθεστώς καθολικής απεργίας θα ακούσουν στις 8.30 το πρωί στρατιωτικά εμβατήρια από τον ραδιοσταθμό Αgricultura και το σύνθημα «Επ΄ ώμου στρατιώται,εμπρός!». Υστερα από λίγο θα ακουστεί η φωνή ενός αγνώστου εκφωνητή που αναγγέλλει: «Αυτή είναι η ραδιοφωνική εκπομπή των Ενόπλων Δυνάμεων και των Καραμπινιέρος…». Σε πολυσέλιδη έκθεσή του ο έλληνας γενικός πρόξενος στο Σαντιάγο μεταδίδει λεπτό προς λεπτό τις τελευταίες δραματικές ώρες του Αλιέντε που κλεισμένος στο προεδρικό μέγαρο της Μονέδα καλούσε τον λαό σε συμπαράσταση, την ίδια ώρα που η στρατιωτική χούντα διέτασσε τους κατοίκους της πρωτεύουσας να παραμείνουν στα σπίτια τους. Επικεφαλής βρίσκονταν οι ίδιοι οι υποδειχθέντες από τον Αλιέντε για τα αξιώματα της ηγεσίας του στρατού, στρατηγοί Αγκούστο Πινοσέτ και Γκουστάβο Λάιχ.

Στις 9.45 το πρωί της Τρίτης οι πυροβολισμοί γενικεύονται. «Με μεγάφωνα οι στρατιωτικοί προειδοποιούν:αι γυναίκες που ευρίσκονται εις την Μονέδα έχουσι μόνο 5 λεπτά για ν΄ αποσυρθούν.Εξι γυναίκες εγκαταλείπουν το Προεδρικόν Μέγαρον.Το τέλος του δράματος πλησιάζει. Καταδιωκτικά βομβαρδιστικά πλησιάζουν με χαμηλήν πτήσιν.Επιτυγχάνουσι με μαθηματικήν ακρίβειαν.Τα διαμερίσματα αρχίζουν να καίονται… Ο Αλλιέντε αυτοκτόνησε χρησιμοποιών μίαν αυτόματον καραμπίναν, δώρον του Φιντέλ Κάστρο. Η αφιέρωσις έγραφε: Εις τον φίλον μου και κομπανιέρο Σ.Αλλιέντε,κομαντάτε Φιντέλ Κάστρο… Ενα νοσοκομειακόν αυτοκίνητον αποσύρει το πτώμα του Αλλιέντε περιτυλιγμένον με μίαν βολιβιανήν κουβέρταν. Είναι 6. 15 μ.μ. Η νύχτα πλησιάζει…» (ΑΠ Φ 4682/50/ΑΣ 4394, Γ. Μουστάκης).

Η κυρία Φωτεινή Τομαή είναι προϊσταμένη της Υπηρεσίας Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου του υπουργείου Εξωτερικών.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Πολιτική
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk