• Αναζήτηση
  • Στο επίκεντρο μία από τις τελευταίες περιοχές του πλανήτη που έχει γλιτώσει από τη βίαιη ανθρώπινη παρέμβαση

    Γεωπολιτική μάχη για τον Βόρειο Πόλο

    OΒόρειος Πόλος είναι ένα από τα τελευταία ανεξερεύνητα και ανεκμετάλλευτα μέρη του πλανήτη. Ξαφνικά όλοι επιθυμούν ένα κομμάτι του ή, πιο συγκεκριμένα, τα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου που κρύβει κάτω από τον πυθμένα του, τα οποία διεκδικούν όλες οι χώρες γύρω από την Αρκτική, μετατρέποντάς τον σε ένα νέο πεδίο μάχης με τεράστια γεωπολιτική (και φυσικά οικονομική) αξία. Ενα μικροσκοπικό ρωσικό υποβρύχιο, στο… τιμόνι του οποίου βρίσκεται ο Αρθουρ Τσιλινγκάροφ, …

    OΒόρειος Πόλος είναι ένα από τα τελευταία ανεξερεύνητα και ανεκμετάλλευτα μέρη του πλανήτη. Ξαφνικά όλοι επιθυμούν ένα κομμάτι του ή, πιο συγκεκριμένα, τα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου που κρύβει κάτω από τον πυθμένα του, τα οποία διεκδικούν όλες οι χώρες γύρω από την Αρκτική, μετατρέποντάς τον σε ένα νέο πεδίο μάχης με τεράστια γεωπολιτική (και φυσικά οικονομική) αξία.

    Ενα μικροσκοπικό ρωσικό υποβρύχιο, στο… τιμόνι του οποίου βρίσκεται ο Αρθουρ Τσιλινγκάροφ, ένας ηλικιωμένος επιστήμονας με μια εντυπωσιακή γκρίζα γενειάδα, πρόκειται να πραγματοποιήσει την πρώτη εξερεύνηση του πυθμένα κάτω από τον Βόρειο Πόλο, εκεί όπου καμιά ανθρώπινη μηχανή δεν έφθασε ποτέ στο παρελθόν. Με δεδομένο δε ότι τα θαλάσσια όντα που ζουν εκεί, σε συνθήκες τεράστιας πίεσης και απίστευτου ψύχους, δεν έχουν δει ποτέ στο παρελθόν κάτι παρόμοιο με υποβρύχιο, μάλλον θα το αφήσουν να περάσει δείχνοντας ελάχιστη περιέργεια για τον ξαφνικό και άγνωστο επισκέπτη.

    Ποιος είναι ο λόγος όμως του ξαφνικού ενδιαφέροντος που επιδεικνύουν οι δυνάμεις της περιοχής για τον Βόρειο Πόλο; Ασφαλώς όχι η προστασία της θαλάσσιας πανίδας του. Αυτό που απειλεί να μεταβάλει το περιβάλλον του Βόρειου Πόλου σε μέτωπο ενός νέου είδους Ψυχρού Πολέμου είναι τα σημαντικά αποθέματά του σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο τα οποία βρίσκονται κάτω από τον πυθμένα του.

    Ως πρόσφατα δεν άξιζε τον κόπο η προσπάθεια άντλησης από τον βυθό της Αρκτικής, γιατί η ποσότητα του προϊόντος που θα έβγαζε δεν θα κάλυπτε το υψηλότατο κόστος της. Το δεδομένο αυτό άλλαξε όταν οι τιμές του πετρελαίου παγκοσμίως άρχισαν να ανεβαίνουν λόγω της ραγδαίας ανάπτυξης των οικονομιών της Κίνας και της Ινδίας.

    Οι υπολογισμοί για την ποσότητα του πετρελαίου που υπάρχει κάτω από την Αρκτική ποικίλλουν. Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι υπάρχει πιθανότητα να είναι ίση με αυτήν της Σαουδικής Αραβίας, όπου σήμερα βρίσκονται τα μεγαλύτερα επιβεβαιωμένα πετρελαϊκά κοιτάσματα παγκοσμίως. Το Γεωλογικό Κέντρο Ερευνών των ΗΠΑ έχει υπολογίσει ότι το 25% των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου που δεν έχουν ακόμη ανακαλυφθεί βρίσκονται κάτω από τον Βόρειο Πόλο.

    Συνολικώς υπολογίζεται ότι 10 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα υδρογονανθράκων βρίσκονται κάτω από τον πυθμένα του Αρκτικού Ωκεανού, μαζί επίσης με διαμάντια και μεταλλεύματα.

    Δεδομένων των παραπάνω στοιχείων, πέντε χώρες απειλούν να μετατρέψουν την περιοχή σε κέντρο άντλησης πετρελαίου, χωρίς κανείς να γνωρίζει τι ζημιές θα προκαλέσει η εξέλιξη μιας τέτοιας διαδικασίας στο οικολογικό σύστημα της περιοχής και στους παγετώνες του.

    Η Ρωσία, ο Καναδάς, οι ΗΠΑ, η Νορβηγία και η Δανία είναι οι χώρες που διεκδικούν «μερίδιο» στους ενεργειακούς θησαυρούς της Αρκτικής. Το Διεθνές Δίκαιο δίνει στην κάθε χώρα τον έλεγχο μιας Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης η οποία εκτείνεται ως και 200 ναυτικά μίλια πέρα από την ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα της, η οποία προσδιορίζεται ως η « προέκταση στον βυθό του χερσαίου εδάφους του ηπειρωτικού κράτους ».

    Ο προσδιορισμός αυτός έχει οδηγήσει στη σύναψη φιλικών διεθνών συμφωνιών σχεδόν παντού, εκτός της Αρκτικής, όπου λόγω της γεωλογίας προκαλούνται έντονες αμφισβητήσεις και διεκδικήσεις. Λίγα χρόνια πριν, τα Ηνωμένα Εθνη συνέστησαν ένα ειδικό σώμα, την Επιτροπή για τα Ορια της Ηπειρωτικής Υφαλοκρηπίδας, με σκοπό να επιλαμβάνονται τέτοιων διενέξεων. Η διεκδίκηση που ήγειρε προσφάτως η Ρωσία για μια περιοχή της Αρκτικής, η έκταση της οποίας είναι μεγαλύτερη από αυτήν της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ιταλίας μαζί, έδωσε νέο νόημα και σημασία στην ύπαρξή της. Οι άλλες χώρες της περιοχής αμφισβήτησαν τη διεκδίκησή της και το πρόβλημα παραμένει άλυτο.

    Για αυτόν τον λόγο διοργανώθηκε από το Κρεμλίνο η αποστολή του ρωσικού υποβρυχίου. Αν επιτύχει και φθάσει στον βυθό κάτω από τους παγετώνες, το πλήρωμά του θα μπει στο πάνθεον των ηρωικών ρώσων εξερευνητών, όπως και ο πρώτος άνθρωπος στο Διάστημα, ο Γιούρι Γκαγκάριν. Και πάλι όμως, το ζήτημα των ορίων των δικαιωμάτων που κάθε χώρα της γύρω περιοχής έχει στον βυθό του ωκεανού δεν θα έχει επιλυθεί.

    Η βάση των ρωσικών διεκδικήσεων είναι η επονομαζόμενη Υφαλοράχη Λομονόσοφ, η οποία έλαβε το όνομά της από τον επιστήμονα Μιχαήλ Λομονόσοφ, ο οποίος γεννήθηκε σχεδόν πριν από 300 χρόνια σε ένα νησί κοντά στις βόρειες ακτές της Ρωσίας.

    Η ύπαρξη της υφαλοράχης εντοπίστηκε επί σταλινικού καθεστώτος. Μοιάζει με ένα τεράστιο υποθαλάσσιο οροπέδιο, πλάτους 160 χιλιομέτρων και μήκους περίπου 2.000 χιλιομέτρων, το οποίο διακλαδώνεται στον ωκεανό μεταξύ Ρωσίας και Γροιλανδίας, ενώ μεσολαβούν φαράγγια και ρήγματα. Η άποψη του Κρεμλίνου είναι ότι πρόκειται για ρωσικό υποθαλάσσιο έδαφος.

    Τον προηγούμενο μήνα μια ομάδα ρώσων γεωλόγων επέστρεψε από ένα ταξίδι έξι εβδομάδων που πραγματοποίησε με ένα παγοθραυστικό. Ανακοίνωσαν ότι ανακάλυψαν ότι η υφαλοράχη Λομονόσοφ, με γεωλογικούς όρους, αποτελεί προέκταση της ρωσικής ηπειρωτικής χώρας. Η εφημερίδα «Κομσομόλσκαγια Πράβντα» δημοσίευσε την επομένη της επιστροφής των γεωλόγων έναν χάρτη, δείχνοντας ότι η Ρωσία, η οποία είναι ήδη με μεγάλη διαφορά η μεγαλύτερη χώρα του κόσμου, ξαφνικά… «επεκτάθηκε».

    Το μικροσκοπικό υποβρύχιο, το οποίο θα σταλεί στον πυθμένα του ωκεανού σε βάθος τεσσάρων χιλιομέτρων κάτω από τον πάγο, θα απελευθερώσει μια κάψουλα από τιτάνιο μέσα στην οποία θα υπάρχει η ρωσική σημαία για να καταδειχθεί σε ποιον ανήκει ο βυθός.

    Οι μέχρι στιγμής πάντως καταδύσεις δύο ρωσικών επανδρωμένων τέτοιων υποβρυχίων, του «Μir 1» και του «Μir 2», δεν έχουν φθάσει σε βάθος μεγαλύτερο των 1.280 μέτρων. Είναι μόλις το ένα τρίτο του βάθους στο οποίο χρειάζεται να φθάσει, αλλά το πείραμα απέδειξε τουλάχιστον ότι τα υποβρύχια αυτά λειτουργούν και κάτω από τους παγετώνες. Οι Δανοί διεκδικούν επίσης μέρος του Βόρειου Πόλου, έχοντας το πλεονέκτημα της κυριαρχίας τους στη Γροιλανδία. Διεκδικήσεις προβάλλουν και οι Καναδοί. Η κυβέρνηση του Καναδά δέχεται πιέσεις εκ των έσω να αμφισβητήσει σοβαρά τους ισχυρισμούς των Ρώσων. Πριν από τρία χρόνια η κυβέρνηση ενέγραψε για μελλοντική χρήση ένα ποσό ύψους 52 εκατομμυρίων ευρώ, προκειμένου να διατεθεί για τη χαρτογράφηση του πυθμένα του ωκεανού. Επίσης καναδοί επιστήμονες άρχισαν να κάνουν σεισμολογικές μελέτες. Ωστόσο ο Καναδάς διαθέτει μόνον ένα παγοθραυστικό κατάλληλο για αυτή την εργασία και χρειάζεται τουλάχιστον ένα ακόμη. Ο πρωθυπουργός της χώρας Στίβεν Χάρπερ ανακοίνωσε πρόσφατα ότι πρόκειται να αποκτηθούν οκτώ περιπολικά σκάφη, ειδικά για να αντέχουν στον πάγο. Τα σκάφη αυτά είναι χρήσιμα για την απόκρουση πιθανών εισβολέων, όχι όμως και για το σπάσιμο των πάγων στον Βόρειο Πόλο.

    Η Δανία, με το πλεονέκτημα της κυριαρχίας της επί της Γροιλανδίας, έχει συνάψει συμφωνία με τον Καναδά για την εξερεύνηση της περιοχής.

    Κόσμος
    Σίβυλλα
    Helios Kiosk