ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ

Οξυτοκίνη: «Κόλλα της κοινωνίας» και φάρμακο της ψυχής

Τ ην αποκαλούν «ορμόνη της αγάπης», «χημικό των χαδιών» και «υγρό της εμπιστοσύνης». Αυξάνεται θεαματικά κατά τον οργασμό, κάνει ένα τρυφερό χάδι να διώχνει με μαγικό τρόπο το στρες και ενισχύει τη γενναιοδωρία όταν χορηγείται ως φάρμακο. Η οξυτοκίνη είναι η ουσία της τρυφερότητας, το χημικό του εγκεφάλου που συνδέει τους γονείς με τα παιδιά τους, τους ερωτευμένους και τους φίλους μεταξύ τους. Σύντομα ίσως οι ευεργετικές δυνάμεις της επεκταθούν ακόμη περισσότερο. …

Τ ην αποκαλούν «ορμόνη της αγάπης», «χημικό των χαδιών» και «υγρό της εμπιστοσύνης». Αυξάνεται θεαματικά κατά τον οργασμό, κάνει ένα τρυφερό χάδι να διώχνει με μαγικό τρόπο το στρες και ενισχύει τη γενναιοδωρία όταν χορηγείται ως φάρμακο. Η οξυτοκίνη είναι η ουσία της τρυφερότητας, το χημικό του εγκεφάλου που συνδέει τους γονείς με τα παιδιά τους, τους ερωτευμένους και τους φίλους μεταξύ τους. Σύντομα ίσως οι ευεργετικές δυνάμεις της επεκταθούν ακόμη περισσότερο.

Ελιξίριο της ψυχής;
Εδώ και πολύ καιρό η οξυτοκίνη χρησιμοποιείται για να προκαλέσει τεχνητά τις ωδίνες του τοκετού και να κατεβάσει το γάλα για τον θηλασμό. Τώρα οι επιστήμονες εξετάζουν τις δυνατότητές της στη θεραπεία ψυχικών παθήσεων που συνοδεύονται από προβλήματα «συναναστροφής», όπως ο αυτισμός, οι διαταραχές προσωπικότητας, η κοινωνική φοβία, οι ψυχώσεις, ακόμη και η ανικανότητα. Ορισμένοι τη διατυμπανίζουν ως ένα ελιξίριο που μπορεί να κάνει κάποιον περισσότερο συμπαθή, αξιόπιστο και γοητευτικό. Η αποκρυπτογράφηση των μυστικών της μπορεί ακόμη και να οδηγήσει στην ανάπτυξη ενός νέου ισχυρού «ψυχαγωγικού» ναρκωτικού που θα κάνει το ecstasy να ωχριά μπροστά του.

Η οξυτοκίνη ανακαλύφθηκε το 1909 από τον βρετανό φαρμακολόγο Χένρι Ντέιλ, ο οποίος παρατήρησε ότι μια ουσία που εξάγεται από τον ανθρώπινο εγκέφαλο μπορεί να προκαλέσει συστολές σε εγκύους γάτες. Την ονόμασε από τις ελληνικές λέξεις για τον «οξύ τοκετό» και επί δεκαετίες ήταν γνωστή μόνο για τον ρόλο της ως ορμόνης της εγκυμοσύνης και του θηλασμού.

Τη δεκαετία του 1970 οι επιστήμονες άρχισαν να διαπιστώνουν ότι η οξυτοκίνη δεν ήταν απλώς μια ορμόνη αλλά και ένας νευρομεταδότης. Απελευθερώνεται από τον υποθάλαμο του εγκεφάλου κατά τη διάρκεια των συναναστροφών και της σεξουαλικής επαφής και ανιχνεύεται από υποδοχείς διάσπαρτους σε όλο το συγκινησιακό κέντρο του εγκεφάλου, το λεγόμενο μεταιχμιακό σύστημα. Η ανακάλυψη αυτή προκάλεσε ένα επιστημονικό ενδιαφέρον το οποίο έκτοτε αυξάνεται συνεχώς και αυτή τη στιγμή η οξυτοκίνη αποτελεί ένα από τα πιο «καυτά» θέματα της νευροεπιστήμης.

Χημικό και της πατρότητας
Η εργασία-ορόσημο για τον ρόλο της στον εγκέφαλο έγινε από τη Σ. Σου Κάρτερ, ερευνήτρια τότε στο Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ, η οποία μελέτησε δύο πολύ κοντινά είδη αρουραίου- ένα των αγρών και ένα των ορέων- που παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές στην αναπαραγωγική συμπεριφορά τους. Οι αρουραίοι του είδους των αγρών δημιουργούν ισχυρές σχέσεις ζευγαριού για να αναθρέψουν τα μικρά τους, ενώ οι αρουραίοι του είδους των ορέων ζευγαρώνουν ελεύθερα και τα αρσενικά δεν συμμετέχουν στην ανατροφή των μικρών. Οπως ανακάλυψε η κυρία Κάρτερ, το κλειδί γι΄ αυτές τις διαφορές ήταν η οξυτοκίνη, η οποία έκανε τα ζευγάρια των αρουραίων των αγρών να συνδέονται και να βρίσκουν ευχαρίστηση στη μεταξύ τους επαφή. Αλλες εργασίες έδειξαν ότι η οξυτοκίνη παίζει κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη του δεσμού της μητέρας με το παιδί της και εν γένει στην κοινωνική συμπεριφορά. Σε γενικές γραμμές ο ρόλος της στον εγκέφαλο φαίνεται να είναι η σύνδεση της κοινωνικής επαφής με την ευχαρίστηση. Σε αυτό φυσικά συμπεριλαμβάνονται και οι άνθρωποι. Ολο και περισσότερες ενδείξεις υποδεικνύουν ότι έχει κεντρικό ρόλο σε πολλές πλευρές της ανθρώπινης ζωής, συμπεριλαμβανομένων των αισθηματικών, κοινωνικών και γονεϊκών σχέσεων. «Είναι η κόλλα της κοινωνίας,τόσο απλή αλλά και τόσο βαθιά» λέει ο Πολ Ζακ, διευθυντής του Κέντρου Νευροοικονομικών Σπουδών της Καλιφόρνιας. Ως ένα παράδειγμα, ο κ. Ζακ και οι συνεργάτες του ανακάλυψαν ότι οι άνθρωποι στους οποίους χορηγείται οξυτοκίνη γίνονται πολύ πιο γενναιόδωροι και δείχνουν εμπιστοσύνη στο να μοιραστούν χρήματα με ξένους.

Αντίδοτο στο στρες
Πώς όμως η οξυτοκίνη ασκεί το μαγικό άγγιγμά της; Πρόσφατες έρευνες αποκάλυψαν έναν τρόπο: μειώνοντας το στρες και τον φόβο. Ο Μάρκους Χάινριχς του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης έδειξε με μελέτες σε ανθρώπους ότι η οξυτοκίνη καταστέλλει τη δραστηριότητα στη δεξιά πλευρά της αμυγδαλής, ενός τμήματος του εγκεφάλου το οποίο επεξεργάζεται τις συναισθηματικές αντιδράσεις. «Καταλαμβάνει τμήματα του εγκεφάλου και εισάγει σε αυτά πληροφορίες που δημιουργούν ένα αίσθημα ασφάλειας και εμπιστοσύνης». Επίσης φαίνεται να ενεργεί στο σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, το οποίο συνδέεται με την προσμονή ανταμοιβής και το αίσθημα του κορεσμού.

Η ικανότητα της οξυτοκίνης να συνδέει την κοινωνική επαφή με αισθήματα ευχαρίστησης και ευεξίας οδήγησε τους ερευνητές στο να εξετάσουν την ενδεχόμενη χρήση της στη θεραπεία ψυχικών ασθενειών που επιφέρουν διαταραχές στην κοινωνικότητα και στην κατανόηση του κοινωνικού περιβάλλοντος. Μια προφανής αφετηρία είναι ο αυτισμός, ο οποίος χαρακτηρίζεται από δυσκολία στην κατανόηση της διάθεσης των άλλων, αποστροφή στην ανθρώπινη επαφή και επαναληπτικές συμπεριφορές, όπως η συνεχής κίνηση. Χορηγώντας οξυτοκίνη σε ενήλικους αυτιστικούς ο Ερικ Χολάντερ της Ιατρικής Σχολής του Ορους Σινά στη Νέα Υόρκη διεπίστωσε βελτίωση στην ικανότητά τους να αναγνωρίζουν συναισθήματα όπως η χαρά ή ο θυμός στον τόνο της φωνής των άλλων. Μία μόνο ενδοφλέβια ένεση προκάλεσε αποτελέσματα τα οποία διήρκεσαν δύο εβδομάδες.

Αντιμετώπιση του αυτισμού
Ο κ. Χολάντερ διεπίστωσε επίσης ότι η οξυτοκίνη αύξησε την ικανότητα των εθελοντών να αναγνωρίζουν πρόσωπα και να ερμηνεύουν τις συγκινησιακές εκφράσεις. Ως τώρα έχει κάνει τις έρευνές του μόνο σε ενηλίκους, πιστεύει όμως ότι τα αποτελέσματα θα είναι ισχυρότερα στα παιδιά, και δεν είναι ο μόνος. Ενα επιχείρημα υπέρ της χορήγησης οξυτοκίνης από νωρίς στα αυτιστικά παιδιά είναι το γεγονός ότι ο συγκεκριμένος νευρομεταδότης φαίνεται να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του εγκεφάλου κατά τη βρεφική ηλικία, βοηθώντας τα μωρά να συνδέσουν την κοινωνική επαφή με την ηρεμία και την ευχαρίστηση. Ο κ. Χολάντερ ενδιαφέρεται επίσης να εξετάσει αν η οξυτοκίνη μπορεί να μειώσει τα αποτελέσματα διαταραχών που συνδέονται με την εγκατάλειψη ή την έλλειψη φροντίδας σε παιδική ηλικία, όπως η οριακή διαταραχή προσωπικότητας ή διαταραχών του άγχους, όπως η κοινωνική φοβία. Αλλοι ερευνητές διερευνούν τα αποτελέσματά της στην κατάθλιψη και στις ψυχώσεις, αλλά και στη σεξουαλική ανικανότητα, καθώς έχει εντοπιστεί ένας σύνδεσμός της με το Viagra.

Ενα χημικό που συνδέεται τόσο άμεσα με το σεξ, την αγάπη και την ευχαρίστηση είναι φυσικό να προβληματίζει ως προς την ενδεχόμενη χρήση του ως «ψυχαγωγικού» ναρκωτικού. Οι πρώτες έρευνες δείχνουν ότι, παρά τα ευεργετικά αποτελέσματά της σε όλες τις παραπάνω χρήσεις, η οξυτοκίνη δεν φαίνεται να παράγει άμεσα συναισθήματα έντονης ευχαρίστησης στον εγκέφαλο. Αυτό ωστόσο δεν αποκλείει περαιτέρω μελέτες γύρω από τον τρόπο και τις ποσότητες χορήγησής της να δείξουν το αντίθετο.

© 2008 Νew Scientist Μagazine, Reed Βusiness Ιnformation Ltd.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Science
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk