ΙΑΤΡΙΚΗ

Νικώντας την αρθρίτιδα

Σκεφθείτε μια- όχι και τόσο μακρινήημέρα κατά την οποία η αρθρίτιδα θα σταματήσει να ταλαιπωρεί εκατομμύρια άτομα. Και αυτό διότι ο κάθε ασθενής θα μπορεί να παίρνει στα χέρια του όσο χόνδρο χρειάζεται προκειμένου να αποκατασταθούν όλες οι βλάβες που έχουν υποστεί οι αρθρώσεις του. Σκεφθείτε τώρα ότι τα χέρια ενός κύπριου επιστήμονα και… κατοίκου Αργαλαστής Πηλίου τα καλοκαίρια, του κ. Κυριάκου Αθανασίου, καθηγητή Βιοϊατρικής Μηχανικής στο Πανεπιστήμιο Ράις και καθηγητή …

Σκεφθείτε μια- όχι και τόσο μακρινήημέρα κατά την οποία η αρθρίτιδα θα σταματήσει να ταλαιπωρεί εκατομμύρια άτομα. Και αυτό διότι ο κάθε ασθενής θα μπορεί να παίρνει στα χέρια του όσο χόνδρο χρειάζεται προκειμένου να αποκατασταθούν όλες οι βλάβες που έχουν υποστεί οι αρθρώσεις του. Σκεφθείτε τώρα ότι τα χέρια ενός κύπριου επιστήμονα και… κατοίκου Αργαλαστής Πηλίου τα καλοκαίρια, του κ. Κυριάκου Αθανασίου, καθηγητή Βιοϊατρικής Μηχανικής στο Πανεπιστήμιο Ράις και καθηγητή Ορθοπαιδικής και Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στις ΗΠΑ, έχουν ήδη κάνει τα «μαγικά» τους εντός του εργαστηρίου προκειμένου η σκέψη αυτή να μετατραπεί το συντομότερο σε πράξη. Για πρώτη φορά σε παγκόσμιο επίπεδο ο κ. Αθανασίου και η ομάδα του δημιούργησαν με χρήση κυττάρων δότη ολόκληρο τον χόνδρο της περιοχής του γονάτου, ανοίγοντας τον δρόμο για την αποκατάσταση εκτεταμένων βλαβών που προκαλεί η επώδυνη νόσος. Τα λόγια του πολυμήχανου- όπως θα διαπιστώσετεστον τομέα της Μηχανικής Ιστών κύπριου καθηγητή στο «Βήμα» μαρτυρούν από μόνα τους τη δυναμική που ανοίγεται μέσα από τις εφαρμογές της βιοϊατρικής τεχνολογίας για πλήθος ασθενών. «Αν κάποιος μου έλεγε πριν από 10 χρόνια ότι θα μπορούσαμε να δημιουργήσουμε τον χόνδρο ολόκληρου του γονάτου,θα έλεγα ότι είναι τρελός.Και όμωςτώρα πιαέχουμε τη δυνατότητα με χρήση της βιοτεχνολογίας να παράγουμε όσο χόνδρο χρειάζεται ένας ασθενής.Για αυτόν τον λόγο μέσα από τη μελέτη μας για πρώτη φορά σε παγκόσμιο επίπεδο μπορούμε να μιλούμε για πραγματικώς συνολική αντιμετώπιση του προβλήματος της αρθρίτιδας». Οπως αποδεικνύεται, η επιστημονική (απαραίτητη) «τρέλα» και η φαντασία δεν πάνε μόνο στα βουνά (του Πηλίου) αλλά «χτίζουν» εντός του εργαστηρίου ένα μέλλον που μπορεί αυτή τη στιγμή να φαντάζει… τρελό αλλά σε μερικά χρόνια θα είναι απολύτως λογικό και λυτρωτικό για πολλούς ανθρώπους. Η έρευνα και η πράξη
Οταν αναφερόμασταν στον πολυμήχανο χαρακτήρα του κ. Αθανασίου είχαμε τους λόγους μας. Ο καθηγητής αποτελεί τρανό παράδειγμα που αποδεικνύει πώς η έρευνα μετατρέπεται σε πράξη φθάνοντας στον τελικό στόχο της, που δεν είναι άλλος από το κρεβάτι των ασθενών. Τα τελευταία 15 χρόνια έχει συστήσει πέντε διαφορετικές εταιρείες συνδεδεμένες με το Πανεπιστήμιο Ράις και το Πανεπιστήμιο του Τέξας οι οποίες έχουν «γεννήσει» πρωτοπόρες νέες ιατρικές τεχνολογίες για χρήση σε ποικίλους τομείς. Ο ίδιος αναφέρει στο «Βήμα» ότι έχει κατοχυρώσει περί τις 30 διαφορετικές πατέντες, 15 εκ των οποίων έχουν μεταφραστεί ήδη σε ιατρικά προϊόντα εγκεκριμένα από την αρμόδια Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (Food and Drug Αdministration, FDΑ). «Οι τεχνολογίες που έχουμε αναπτύξει αφορούν τους τομείς της ορθοπαιδικής,του διαβήτη σε ό,τι αφορά την αποφυγή των ακρωτηριασμών λόγω των διαβητικών ελκών,καθώς και της φροντίδας επειγόντων περιστατικών, όπως αυτά που αφορούν τραυματισμούς σε αυτοκινητικά ατυχήματα». Είναι χαρακτηριστικό ότι στο πεδίο της φροντίδας των επειγόντων περιστατικών ένα προϊόν που αποτελεί «τέκνο» του κ. Αθανασίου (ΕΖ ΙΟ, ενδοοστικό σύστημα έγχυσης) είναι από τα πιο διαδεδομένα για τη σωτηρία των ασθενών. Η όλη σύλληψή του βασίζεται σε μια «πολύ απλή ιδέα», σύμφωνα με τον καθηγητή. «Σε μεγάλο αριθμό ατόμων που έχουν υποστεί σοκ,λόγωπ.χ.ενός τραυματισμού,το φλεβικό σύστημα καταρρέει και έτσι δεν είναι δυνατή η ενδοφλέβια χορήγηση φαρμάκων που θα μπορούσαν να σώσουν τη ζωή τους.Για να βρω τη λύση στο πρόβλημασκέφτηκα κάτι απλό:Πού συντίθεται το αίμα;Μέσα στα οστά.Αρα η απάντηση στο ερώτημα ζωής ή θανάτου για τους τραυματίες είναι η χορήγηση των φαρμάκων να γίνεται μέσω του οστού». Δύσκολο θα το σκεπτόταν κάποιος, αφού μάλλον δεν είναι ό,τι καλύτερο να σπάσουμε το οστό ενός ασθενούς του οποίου κινδυνεύει η ζωή για να του χορηγήσουμε φάρμακο. Βρέθηκε ο τρόπος όμως για να ξεπεραστεί και αυτό το εμπόδιο. Οπως αποδείχθηκε, η διάνοιξη μιας μικροσκοπικής οπής στο οστό και για την ακρίβεια στην περιοχή που βρίσκεται κάτω από το γόνατο – αυτή κρίθηκε ότι είναι το καταλληλότερο σημείο στο σώμα αφού δεν έχει μαλακούς ιστούς να την καλύπτουν και έτσι η πρόσβαση είναι ευκολότερημπορεί να προσφέρει γρήγορη και αποτελεσματική χορήγηση φαρμακευτικών ουσιών αποσοβώντας τον κίνδυνο θανάτου. Η συγκεκριμένη τεχνολογία προτού λάβει έγκριση κυκλοφορίας από την FDΑ χρησιμοποιείτο ήδη στα πεδία των μαχών από τα αμερικανικά στρατεύματα.

«Αriston» επίτευγμα

Τα «πληγέντα» από την αρθρίτιδα γόνατα θα μπορούν να θεραπεύουν μελλοντικά οι ειδικοί με χρήση βιολογικού χόνδρου που θα καταργεί την ανάγκη μεταλλικών εμφυτευμάτων. Εκτιμάται ότι ο χόνδρος-προϊόν βιοτεχνολογίας θα μπορεί να «επουλώνει» όλες τις βλάβες της αρθρίτιδας, όσο εκτεταμένες και αν είναι

Το 2008 συστήθηκε μια νέα εταιρεία- φέρει μάλιστα τον ελληνικό τίτλο Αriston Μedical- με συμμετοχή του Πανεπιστημίου Ράις και με στόχο την ανάπτυξη μεθόδων για την αντιμετώπιση της αρθρίτιδας. Και ήδη οι προσπάθειες έχουν αποδώσει καρπούς. Για πρώτη φορά σε παγκόσμιο επίπεδο ο κ. Αθανασίου και η ομάδα του επέτυχαν να δημιουργήσουν από το μηδέν με χρήση απλώς κυττάρων δότη ολόκληρο τον χόνδρο της άρθρωσης του γονάτου ο οποίος είχε ίδιες ιδιότητες με τον φυσιολογικό ιστό. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι ερευνητές έφθασαν στο επίτευγμά τους, το οποίο έχει δημοσιευθεί στο επιστημονικό περιοδικό «Τissue Εngineering», χωρίς να χρησιμοποιήσουν οιοδήποτε τεχνητό υλικό ούτε κάποιο «καλούπι», ένα εκμαγείο στο οποίο δημιουργείται ο ιστός.

Η τακτική που ακολουθήθηκε ώστε να προκύψει το επιθυμητό αποτέλεσμα βασίστηκε σε μια μοναδική ιδιότητα που έχει ο ιστός του χόνδρου. «Αν οποιοδήποτε κύτταρο του σώματος που ανήκει σε οποιονδήποτε ιστό τοποθετηθεί επάνω σε μια επιφάνεια,τότε,αν δεν προσδεθεί στην επιφάνεια αυτή,τελικώς θα πεθάνει. Με τα χονδροκύτταρα όμωςσυμβαίνει ακριβώς το αντίθετο.Είδαμε ότι, αν τοποθετήσουμε τα κύτταρα του χόνδρου επάνω σε μια “αντικολλητική” επιφάνεια που δεν τους επιτρέπει να προσδεθούν,τότε παραμένουν σφαιρικά σε σχήμα,προσδένονται το ένα στο άλλο και αποστέλλουν μεταξύ τους τα κατάλληλα σήματα ώστε να αρχίσουν να δημιουργούν ιστό» εξηγεί ο κ. Αθανασίου.

Κύτταρα από ζώα
Οι επιστήμονες από το Ράις πειραματίζονται με πολλές πηγές κυττάρων ώστε να δημιουργήσουν χόνδρο. «Υπάρχει η περίπτωση της χρήσης κυττάρων του ιδίου του ασθενούς, κυττάρων που προέρχονται από πτωματικό δότη,καθώς και η χρήση κυττάρων ζώων ή βλαστικών κυττάρων» σημειώνει ο καθηγητής. Προσθέτει ότι η περίπτωση της χρήσης κυττάρων του χόνδρου που θα προέρχονται από το ίδιο το άτομο δεν είναι αποδοτική αφού δεν υπάρχουν πολλά διαθέσιμα κύτταρα. Το ίδιο συμβαίνει και στην περίπτωση των κυττάρων δότη. Πολλά υποσχόμενη, όσο περίεργο και αν φαίνεται αυτό, είναι όμως η τακτική της χρήσης κυττάρων ζώων και συγκεκριμένα αγελάδας και κατσίκας. «Δεν έχουμε χρησιμοποιήσει ακόμη βέβαια αυτού του είδους τα κύτταρα σε ανθρώπους,αλλά πρώιμα αποτελέσματα από πειράματα σε ζώα έδειξαν ότι,σε αντίθεση με άλλους ιστούς,ο χόνδρος που προκύπτει από αυτά τα κύτταρα δεν συνδέεται με κίνδυνο απόρριψης από τον οργανισμό».

Το γεγονός αυτό είναι άκρως σημαντικό καθώς η χρήση κυττάρων και οργάνων ζώων στο πλαίσιο ξενομεταμοσχεύσεων αποτελεί ένα επί έτη αμφιλεγόμενο ζήτημα λόγω του ότι συνδέεται με απόρριψη από τον οργανισμό του λήπτη. Τι είναι εκείνο όμως που κάνει τον χόνδρο να αποτελεί την εξαίρεση του κανόνα; Ο καθηγητής απαντά ότι «στην περίπτωση του χόνδρου,επειδή ο ιστός δεν είναι διαπερατός και δεν έχει αίμα,δεν προκαλεί ανοσολογική απόκριση». Πρόκειται για έναν πολύ εύπλαστο ιστό, ως φαίνεται, ικανό να παραχθεί για χρήση στον άνθρωπο ακόμη και από μια… αγελάδα.

Τα βλαστικά κύτταρα
Από τις μελέτες της ομάδας του κ. Αθανασίου δεν θα μπορούσαν να λείπουν βέβαια και τα περίφημα βλαστικά κύτταρα, τα οποία, σύμφωνα με πολλούς ειδικούς, αποτελούν το μέλλον της Ιατρικής. «Μελετούμε τόσο ανθρώπινα εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα όσο και μεσεγχυματικά κύτταρα.Τα πρώτα αποτελέσματα,κυρίως από τα εμβρυϊκά κύτταρα,είναι άκρως ενθαρρυντικά.Εχουμε δημοσιεύσει αυτά τα αποτελέσματα τελευταίως σε δύο άρθρα στο επιστημονικό περιοδικό “Stem Cells”.Ωστόσο πρέπει να σημειώσω ότι,όπως αποδεικνύεται από τα μέχρι στιγμής πειράματα,από το σύνολο αυτών των προσεγγίσεωνη πιο αποτελεσματική φαίνεται να είναι εκείνη που αφορά τη χρήση κυττάρων ζώων καθώς οδηγεί στην παραγωγή του καλύτερου ιστού».

Θα αναρωτιόταν κάποιος για ποιον λόγο, λοιπόν, αφού μια κατσίκα μπορεί να δώσει τον καλύτερο χόνδρο, συνεχίζονται μελέτες με άλλους τύπους κυττάρων και κυρίως με τα… παρεξηγημένα από πολλούς εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα, τα οποία συναντούν ηθικές αντιδράσεις (λόγω του ότι για την εξαγωγή τους απαιτείται η καταστροφή εμβρύων). «Το γεγονός προς το παρόν είναι ένα:δεν έχει βγει ακόμη η τελική ετυμηγορία σχετικά με το ποιο είναι το καλύτερο είδος κυττάρων για τη δημιουργία χόνδρου.Εκτιμώ ότι οφείλουμε στην επιστήμη και στους ασθενείς να διερευνήσουμε κάθε πιθανό κύτταρο με κάθε πιθανό τρόπο.Οταν θα έχουμε τα συγκεντρωτικά αποτελέσματα που αφορούν το σύνολο των ερευνούμενων προσεγγίσεων,τότε θα μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ποια κύτταρα είναι προτιμότερο να χρησιμοποιούμε».

Πράγματι, όπως μας αποκαλύπτει ο κ. Αθανασίου, είναι νωρίς για να βγει τελική ετυμηγορία αφού η πορεία επιφυλάσσει ασταμάτητες εκπλήξεις. Πολύ πρόσφατα στοιχεία από την ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Ράις τα οποία δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό «Αrthritis and Rheumatism» δείχνουν ότι η απομόνωση ενός είδους βλαστικών κυττάρων που εντοπίζονται στο δέρμα μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία χόνδρου. «Είδαμε ότι αν λάβουμε ένα πολύ μικρό τμήμα δέρματος- περίπου ένα επί ένα χιλιοστό- ανάμεσα στα δερματικά κύτταρα μπορούμε να εντοπίσουμε και να απομονώσουμε έναν πολύ μικρό αριθμό βλαστικών κυττάρων τα οποία,αν πολλαπλασιαστούν στο εργαστήριο,οδηγούν στη σύνθεση χόνδρου». Ισως λοιπόν στο μέλλον δούμε δημιουργία χόνδρου από το… δέρμα και για τον λόγο αυτόν μάλλον είναι σοφό, όπως προτείνει και ο καθηγητής, να μην προτρέχουμε δίνοντας πρόωρα «τίτλους» καταλληλότητας σε διαφορετικά είδη υποψήφιων κυττάρων.

Ολες αυτές οι μελέτες βρίσκονται ακόμη σε επίπεδο πειραμάτων σε ζώα και συγκεκριμένα σε κουνέλια. Θα μπορούσαμε να δώσουμε μια εκτίμηση σχετικά με το πότε θα περάσουμε από το κουνέλι στον άνθρωπο; «Αν και τέτοιου είδους προβλέψεις είναι παρακινδυνευμένες,εκτιμώ ότι,εφόσον συνεχίσουμε με τους ίδιους ρυθμούς την έρευνα,τα πρώτα μας προϊόντα θα είναι έτοιμα μεταξύ τριών και πέντε ετών από σήμερα- αυτά τα προϊόντα θα αφορούν χρήση ομόλογων και ετερόλογων κυττάρων του χόνδρου.Οι εφαρμογές των βλαστικών κυττάρων εκτιμώ ότι θα είναι διαθέσιμες σε πέντε-δέκα χρόνιακαθώς τα συγκεκριμένα κύτταρα συνδέονται ακόμη με ερωτήματα και πρέπει να αποδειχθεί η αποτελεσματικότητά τους».

Αποκατάσταση
Το σημαντικό σε ό,τι αφορά τις μεθόδους που αναπτύσσονται από τον κ. Αθανασίου είναι πως κυρίως με τα κύτταρα ζώων ή τα βλαστικά κύτταρα μπορούν να δημιουργηθούν πολύ μεγάλες ποσότητες χόνδρου. «Ως τώρα,όταν μιλούσαμε για αναγέννηση του χόνδρου,αναφερόμασταν ουσιαστικώς σε σύνθεση πολύ μικρών τμημάτων του τα οποία θα μπορούσαν να αποκαταστήσουν μόνο μικρού εύρους βλάβες.Τώρα,με τα τελευταία αποτελέσματα,ανοίγει ο δρόμος για αποκατάσταση του προβλήματος,όσο εύρος και αν αυτό έχει,σε οποιαδήποτε άρθρωση».

Σύμφωνα με τον καθηγητή, ο χόνδρος που μπορεί να παραχθεί με τη μέθοδό του δεν είναι μόνο επαρκής σε ποσότητα αλλά και σε λειτουργικότητα. «Στις ημέρες μας,όταν υπάρχει κάποιος τραυματισμός,λόγωπ.χ. αυτοκινητικού ατυχήματος,ή ακόμη και αν ένα άτομο πάσχει από οστεοαρθρίτιδα,τότε μπορεί να υπάρξει αποκατάστασημόνο όταν οι βλάβες είναι μικρές.Αν όμως μια κατάσταση προχωρήσει και η βλάβη είναι εκτεταμένη,δεν υπάρχει κανένας απολύτως τρόπος αντιμετώπισης εκτός από το να χρησιμοποιηθούν τεχνητά προσθετικά μοσχεύματα.Η νέα προσέγγιση όχι μόνο προσφέρει χόνδρο σε μεγάλες ποσότητες αλλά παράλληλα χόνδρο με τις ιδιότητες του φυσιολογικού,ο οποίος είναι λειτουργικός και αντέχει όλες τις πιέσεις που υφίσταται μια άρθρωση».

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Science
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
  • Ibiza, Mykonos και .... Πλάκα Το δημοφιλέστατο νησί της Ισπανίας με τους κορυφαίους DJ μοιάζει τόσο μακρινό αυτή τη δύσκολη λόγω COVID-19 εποχή. Ακόμα... ΣΙΒΥΛΛΑ |
Helios Kiosk