Από το Ιλιντεν στη Μελίτη

«Την Κυριακήν 20 Ιουλίου, εσπέρας, ανήφθησαν υπό των Βουλγάρων δύο πυρκαϊαί εις θημωνιάς, κατά τα δύο άκρα της πόλεως,ανατολικόν και δυτικόν,κειμένας,σημείον ενάρξεως του επαναστατικού κινήματος.Τα αυτά εγένοντο παρά την Ρέσναν και παρά τα τουρκικά και άλλα χωρία. Την αυτήν νύκτα ηκούοντο πυροβολισμοί παρά τα τουρκοχώρια και εν Ρέσνη. Την αυτήν νύκτα υψώθησαν σημαίαι επαναστατικαί εν Ηλινο,Μπούκοβικ και Σμήλεβω». Ετσι περιέγραφε την εξέγερση του Βουλγαρικού Κομιτάτου στη Μακεδονία το 1903 στον πρωθυπουργό Δημήτριο Ράλλη ο έλληνας πρόξενος στο Μοναστήρι Κ.

«Την Κυριακήν 20 Ιουλίου, εσπέρας, ανήφθησαν υπό των Βουλγάρων δύο πυρκαϊαί εις θημωνιάς, κατά τα δύο άκρα της πόλεως,ανατολικόν και δυτικόν,κειμένας,σημείον ενάρξεως του επαναστατικού κινήματος.Τα αυτά εγένοντο παρά την Ρέσναν και παρά τα τουρκικά και άλλα χωρία. Την αυτήν νύκτα ηκούοντο πυροβολισμοί παρά τα τουρκοχώρια και εν Ρέσνη. Την αυτήν νύκτα υψώθησαν σημαίαι επαναστατικαί εν Ηλινο,Μπούκοβικ και Σμήλεβω». Ετσι περιέγραφε την εξέγερση του Βουλγαρικού Κομιτάτου στη Μακεδονία το 1903 στον πρωθυπουργό Δημήτριο Ράλλη ο έλληνας πρόξενος στο Μοναστήρι Κ.Κυπραίος. Το κίνημα της Εσωτερικής Μακεδονικής Επαναστατικής Οργάνωσης (ΕΜΕΟ) χρηματοδοτούνταν από τους Βουλγάρους και αποτελούσε το κύριο όχημα για τη δημιουργία της μεγάλης Βουλγαρίας υπό το σύνθημα «Η Μακεδονία στους Μακεδόνες». Αν και καθαρόαιμη βουλγαρική πρωτοβουλία, σήμερα το «Ιλιντεν» (ημέρα του Προφήτη Ηλία) αποτελεί τη σπουδαιότερη εθνική εορτή των Σλαβομακεδόνων. Στην ειρηνική και ήσυχη Μελίτη της Φλώρινας κάθε χρόνο στήνεται μεγάλο και ξακουστό γλέντι στη μνήμη του Προφήτη. Η εφετινή κάθοδος όμως των Σκοπιανών- έτσι όπως έχει μεθοδευτεί- ενδέχεται να δηλητηριάσει τη μικρή, αυθεντική γιορτή και να περιπλέξει τα πράγματα. Και αυτό για τους παρακάτω ιστορικούς λόγους:

Ανήμερα του Προφήτη Ηλία (20 Ιουλίου 1903) το Βουλγαρικό Κομιτάτο, καλά οργανωμένο, με την υποστήριξη Αυστριακών και Ρώσων και με τους Οθωμανούς φανερά αδύναμους να αντιδράσουν άμεσα, ξεκινά μαζική εξέγερση και βίαια επεισόδια σε ολόκληρη τη Δυτική Μακεδονία. «Αι συμμορίαι… προσεκάλουν τους χωρικούς να υπάγωσι μετ΄ αυτών, ένοπλοι ή άοπλοι» έγραφε εκνευρισμένος ο Κυπραίος. «Π.χ., συμμορία εξ 110 ανδρών… παρέλαβεν 60 χωρικούς, οίτινες είχον όπλα, και ετέρους 60 απήγαγε βίαδιότι εδίσταζον να ακολουθήσωσιν αυτήν άοπλοι». Οι επόμενες δύο ημέρες θα είναι εκρηκτικές σε ολόκληρη την ιστορική Μακεδονία. «Η βιαία αυτή στρατολογίαωσάν γενιτσάρων…από πάντων των χωρίων φαίνεται ίνα το κίνημα φανή γενικότερον ή και ίνα ενοχοποιηθώσιν άπαντα τα σλαβόφωνα χωρία» έγραφε ο πρόξενος. «Το κίνημα εξακολουθεί από της Κυριακής και επιτείνεται και γενικεύεται.Επιτυγχάνει περισσότερον εις τα προς Βορράν του Μοναστηρίου διαμερίσματα… Τους απομεμονωμένους μεν Τούρκους κατέχει ο πανικός των Βουλγάρων, τους δε συνεσπειρωμένους εις τα μεγάλα κέντρα ο προς σφαγήν χριστιανών οργασμός».Οι Ελληνες βρίσκονται στη μέση της διένεξης: «Τους δ΄ ημετέρους εις τα βλαχόφωνα χωρία και πόλεις κατέχει ο πανικός,φόβος των τε Βουλγάρων και των Τούρκων».

Οι κομιτατζήδες φέρνουν προ εκβιαστικού διλήμματος το σύνολο του χριστιανικού στοιχείου. «Οι φόνοι εδιπλασιάσθησαν και αι πιέσεις των χωρικών προς εγκατάλειψιν των χωρίων των και καταφυγήν εις τα όρη ανεγράφησαν εις την ημερησίαν διάταξιν» έγραφε ο Κυπραίος. Οι ελληνικές προξενικές αρχές, μπροστά στο ενδεχόμενο να περάσει η Μακεδονία στα βουλγαρικά χέρια, επιλέγουν να συνεργαστούν με τους Οθωμανούς. «Βουλγαρόφωνοι ορθόδοξοι χωρικοί ελθόντες μοι εγνώρισαν εμπιστευτικώς ότι την εικοστήν του μηνός, ημέραν Κυριακήν και εορτήν του Προφήτου Ηλίου κηρύσσεται αφεύκτως η επανάστασιςκαι μοι καθώρισαν τα σημεία της συγκεντρώσεως των επαναστατών. Τούτο δεν έλειψα να ανακοινώσω τω Γενικώ Διοικητή και συστήσω Αυτώ... να λάβη τα απαιτούμενα προς προφύλαξιν ιδίως των ημετέρων χωρίων μέτρα». Ωστόσο οι Οθωμανοί ήταν αδύνατον προς στιγμήν να αντιδράσουν. Οι αντάρτες, «σχεδόν άνευ αντιστάσεως», καταλαμβάνουν ένα πολύ μεγάλο κομμάτι της Μακεδονίας. «Το Κρούσοβον,ΒΑ της πόλεως Μοναστηρίου, ΒΔδε το Σμήλεβον και πολλά χωρία του διαμερίσματος της Πρέσπας και της Καστοριάς, ως και πάντα τα ημέτερα μοναστήρια…Ηδη δε επαπειλείται η κατάληψις του Πισοδερίου, της Φλωρίνης και αυτής της Νεβέσκης (Νυμφαίο)».

Σύμφωνα με τον Κυπραίο, το βουλγαρικό σχέδιο ήταν απλό και αρκούντως «βαλκανικό»: «Η τάσις του Κομιτάτου είνε να καταλάβη έδαφος ακριβώς εις σημεία εκείνα του νομού επί των οποίων δεν είχε τοιούτο και να καταστρέψη άπαντα τα χωρία τα κατοικούμενα υπό Τουρκαλβανών και ημετέρων Αλβανοφώνων, Ελληνοφώνων,Βλαχοφώνων και Βουλγαροφώνων». Η απειλή για το ελληνικό στοιχείο είναι μεγάλη και η μόνη ελπίδα έρχεται… από την Τουρκία. «Εάν εντός τριών ή τεσσάρων ημερών δεν ενισχυθή επαρκώς διά στρατιωτικής δυνάμεως…η ενταύθα Γεν.Διοίκησις και το εντός της πόλεως του Μοναστηρίου ημέτερον έδαφος διατρέχει τον κίνδυνον να καταπέση».

«Από χωρίου Βοβόστινα προς Νότον Κορυτσάς μέχρι χωρίου Λαμπάνοβον προς Νότον Καστορίας είναι το έσχατον όριον των Βουλγαροφώνων» έγραφε προς το ΥΠΕΞ ο Κυπραίος. Ο σλαβόφωνος πληθυσμός είναι διχασμένος ( «είναι διηρημένοι εις σχισματικούς και ορθοδόξους» ), ενώ οι βλαχόφωνες και αλβανόφωνες κωμοπόλεις δεν έχουν καμία συμπάθεια για το Κομιτάτο. «Το κίνημα,εν τοις διαμερίσμασι της ημετέρας επιρροής, φέρει βουλγαρικόν χαρακτήρα μόνον» αναφέρει ο Κυπραίος και η ελληνική εξωτερική πολιτική βρίσκεται σε δίλημμα: «Απομένει ημίν ή να καταδιώξωμεν από κοινού μετά Τούρκων ημετέρους πληθυσμούς επαναστατήσαντας κατ΄ αυτών…ή υιοθετούντες το κίνημα να προσδώσωμεν αυτώ και ελληνικόν χαρακτήρα και ποιήσωμεν αυτό γενικόν καθ΄ άπασαν την χώραν».

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Πολιτική
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk