Κοινοτικό δίκαιο και ιδιωτικά πανεπιστήμια

Μετά την οριστική ματαίωση της αναθεώρησης του άρθρου 16 του Συντάγματος της χώρας μας, μεγάλη σύγχυση έχει δημιουργηθεί γύρω από το θέμα της δυνατότητας ίδρυσης μη κρατικών πανεπιστημίων με βάση το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, κατά παρέκκλιση της συνταγματικής απαγόρευσης. Με άλλα λόγια, το ερώτημα που τίθεται ευθέως είναι εάν τελικά υπερισχύει το άρθρο 16 του ελληνικού Συντάγματος που απαγορεύει την ίδρυση και λειτουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων ή οι τυχόν περί του αντιθέτου διατάξεις του δικαίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

Μετά την οριστική ματαίωση της αναθεώρησης του άρθρου 16 του Συντάγματος της χώρας μας, μεγάλη σύγχυση έχει δημιουργηθεί γύρω από το θέμα της δυνατότητας ίδρυσης μη κρατικών πανεπιστημίων με βάση το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, κατά παρέκκλιση της συνταγματικής απαγόρευσης. Με άλλα λόγια, το ερώτημα που τίθεται ευθέως είναι εάν τελικά υπερισχύει το άρθρο 16 του ελληνικού Συντάγματος που απαγορεύει την ίδρυση και λειτουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων ή οι τυχόν περί του αντιθέτου διατάξεις του δικαίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Με βάση την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ), από τις αρχές της δεκαετίας του ΄60 μέχρι σήμερα, το κοινοτικό δίκαιο υπερέχει και υπερισχύει κάθε αντίθετης διάταξης του εθνικού δικαίου, υπό την αυτονόητη όμως προϋπόθεση ότι η συγκεκριμένη διάταξη του κοινοτικού δικαίου αφορά θέματα επί των οποίων, σύμφωνα με την ιδρυτική Συνθήκη, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα (ΕΚ) έχει αρμοδιότητα. Επί θεμάτων επί των οποίων η ΕΚ δεν έχει αρμοδιότητα, τότε η νομοθετική εξουσία ανήκει στο κράτος-μέλος.

Επί του θέματος των πανεπιστημίων, σύμφωνα με το άρθρο 149 της Συνθήκης της ΕΚ, «η Κοινότητα συμβάλλει στην ανάπτυξη παιδείας υψηλού επιπέδου… σεβόμενη ταυτόχρονα πλήρως την αρμοδιότητα των κρατών-μελών για το περιεχόμενο της διδασκαλίας και την οργάνωση του εκπαιδευτικού συστήματος, καθώς και την πολιτιστική και γλωσσική τους πολυμορφία».

Επομένως, σύμφωνα με την ανωτέρω διάταξη της Συνθήκης, επειδή η ίδρυση και λειτουργία πανεπιστημίων αφορά την οργάνωση του εκπαιδευτικού συστήματος, η αρμοδιότητα αυτή ανήκει στην αποκλειστική αρμοδιότητα του κράτους-μέλους, ενώ η ΕΚ δεν έχει αρμοδιότητα να νομοθετεί επί των θεμάτων αυτών. Συνεπώς, για την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων στη χώρα μας απαιτείται η τροποποίηση του άρθρου 16 του ελληνικού Συντάγματος.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το ανωτέρω άρθρο της Συνθήκης υπήρχε και στο Σύνταγμα της Ευρώπης, υπάρχει δε και στην υπό επικύρωση τελούσα Συνθήκη της Λισαβόνας.

Τότε, γιατί τόσος θόρυβος για το θέμα; Γιατί η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων έχει ασκήσει προσφυγή κατά της Ελλάδας ενώπιον του ΔΕΚ;

Η προσφυγή αφορά την άρνηση της Ελλάδας να αναγνωρίσει τα πτυχία που χορηγούν πανεπιστήμια τα οποία εδρεύουν σε άλλα κράτη-μέλη της ΕΚ σε φοιτητές που έχουν πραγματοποιήσει τις σπουδές τους εν όλω ή εν μέρει στην Ελλάδα, σε διάφορα «Κέντρα Ελευθέρων Σπουδών» (ΚΕΣ), τα οποία η Ελλάδα δεν θα θεωρεί και δεν τα αναγνωρίζει ως πανεπιστήμια, για πολλούς λόγους, κυρίως όμως λόγω της απαγόρευσης του άρθρου 16 του Συντάγματος. Η Επιτροπή θεωρεί ότι με βάση την οδηγία 89/48 η Ελλάδα παραβιάζει το κοινοτικό δίκαιο όταν δεν αναγνωρίζει πτυχία που έχουν χορηγηθεί από ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, τα οποία έχουν συνάψει σύμβαση δικαιόχρησης (franchising) με εν Ελλάδι λειτουργούντα ΚΕΣ, για σπουδές που έχουν πραγματοποιηθεί εν μέρει τουλάχιστον στην Ελλάδα.

Η Ελλάδα ισχυρίζεται ότι τα ΚΕΣ δεν είναι πανεπιστήμια, αφού σύμφωνα με το άρθρο 16 του Συντάγματος η παροχή ανωτάτης παιδείας στη χώρα μας δεν επιτρέπεται να παρέχεται από ιδιωτικά ιδρύματα. Υπάρχει επομένως διαφορά απόψεων μεταξύ ενός κράτους-μέλους και της Επιτροπής.

Το θέμα είναι παλιό. Παλαιότερα το Πρωτοδικείο των ΕΚ (ΠΕΚ) είχε θεωρήσει νόμιμη την άρνηση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να μην αναγνωρίσει ως πανεπιστημιακό το πτυχίο που είχε χορηγηθεί από ιδιωτικό ίδρυμα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που λειτουργεί στην Ελλάδα, με το επιχείρημα ότι βάσει του άρθρου 149 της Συνθήκης ΕΚ η ίδρυση πανεπιστημίων ανήκει στην αρμοδιότητα του κράτους-μέλους, που στην περίπτωση της Ελλάδας, λόγω της απαγόρευσης του άρθρου 16 του Συντάγματος, απαγορεύει τα ιδιωτικά πανεπιστήμια.

Στην υπόθεση Νeri, ως προς την Ιταλία, το ΔΕΚ είχε δεχθεί ότι ένα κράτοςμέλος υποχρεούται να αναγνωρίζει πτυχία που είχαν χορηγηθεί από ευρωπαϊκά πανεπιστήμια με το σύστημα της δικαιόχρησης σε άλλα κράτη-μέλη, υπό την προϋπόθεση ότι αναγνωρίζει το σύστημα αυτό στα ιδιωτικά εκπαιδευτικά ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που εδρεύουν στη χώρα του. Η Ελλάδα όμως δεν αναγνωρίζει το σύστημα αυτό σε καμία περίπτωση. Επομένως, με βάση την απόφαση αυτή, ορθώς η Ελλάδα αρνείται να αναγνωρίσει τα πτυχία που χορηγούνται με τον τρόπο αυτόν. Τέλος, ας σημειωθεί ότι αρνητική είναι και η θέση του ελληνικού Συμβουλίου της Επικρατείας, το οποίο θεωρεί ότι το θέμα ρυθμίζεται από το άρθρο 16 του ελληνικού Συντάγματος και μόνο.

Η Επιτροπή των ΕΚ, έχουσα αντίθετη άποψη, άσκησε προσφυγή κατά κράτους-μέλους, δηλαδή κατά της Ελλάδας, ενώπιον του ΔΕΚ. Στις προτάσεις του, ο γενικός εισαγγελέας έλαβε θέση σύμφωνη με τη θέση της Επιτροπής, η υπόθεση συνεζητήθη στο Δικαστήριο αλλά δεν έχει εκδοθεί ακόμη η απόφαση. Επομένως ας μη βιαζόμαστε να προδικάσουμε το αποτέλεσμα. Και αν ακόμα το Δικαστήριο δεχθεί την προσφυγή της Επιτροπής, αυτό θα σημαίνει ότι η Ελλάδα πρέπει να αναγνωρίσει τα πτυχία που χορηγούνται από ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, για σπουδές που εν όλω ή εν μέρει έχουν γίνει σε ΚΕΣ, που λειτουργούν στην Ελλάδα. Τίποτα άλλο. Δεν θα σημαίνει ότι θα επιτραπεί η ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων, αφού αυτό απαγορεύεται από το άρθρο 16 του Συντάγματος της Ελλάδας, που σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο έχει την αποκλειστική αρμοδιότητα επί του θέματος.

Αναφορικά με την ουσία του θέματος της ίδρυσης μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων στη χώρα μας, νομίζω ότι κανείς δεν θα ήταν αντίθετος με την τροποποίηση του άρθρου 16 του Συντάγματος, αν θα ήταν βέβαιος ότι με την τροποποίηση αυτή δεν θα δοθεί η δυνατότητα σε κάθε ιδιωτική σχολή που λειτουργεί στην Ελλάδα να δηλώνει και να γίνεται εν μια νυκτί «πανεπιστήμιο». Αν τελικά με τον έναν ή τον άλλον τρόπο συμβεί αυτό, θα πρόκειται για δραματική υποβάθμιση της ανώτατης παιδείας στη χώρα μας και δυστυχώς η ελληνική δημόσια διοίκηση μας έχει συνηθίσει σε παρόμοια παραδείγματα.

Ποιος μπορεί να έχει αντίρρηση αν ένα μεγάλο ίδρυμα, π.χ. Ιδρυμα Νιάρχου ή Ωνάση, αποφασίσει να ιδρύσει ένα σπουδαίο και μεγάλο πανεπιστήμιο που θα προωθήσει την επιστημονική έρευνα και διδασκαλία ενώ παράλληλα θα αναδείξει τον ελληνικό πολιτισμό και το επιστημονικό κεφάλαιο της χώρας μας;

Ο κ. Π. Ι. Κανελλόπουλος είναι καθηγητής του Δικαίου της ΕΕ στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και καθηγητής ευρωπαϊκής έδρας Jean Μonnet.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
  • Πάσχα στο χωριό; Κατά την τακτική ενημέρωση για την πανδημία, η κυρία Κοτανίδου εξέφρασε την ελπίδα ότι φέτος το Πάσχα ίσως να... ΒΗΜΑτοδότης |
Σίβυλλα
  • Ταπεινά τσιπς αντί για χαβιάρι… Οι προμήθειες στη βίλα καταστράφηκαν από τις διακοπές ρεύματος και η snob, κακομαθημένη οικοδέσποινα αναγκάστηκε, για να χορτάσει την...
Helios Kiosk