Η «μαύρη τρύπα» του Γκουαντάναμο

Η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ με την οποία κρίθηκε (κατά πλειοψηφία 5-4) ότι οι κρατούμενοι του Γκουαντάναμο έχουν πρόσβαση στα αμερικανικά ομοσπονδιακά δικαστήρια αποτελεί σημαντικό κεφάλαιο της δικαστικής προάσπισης των αρχών του δημοκρατικού κράτους δικαίου. Ταυτόχρονα είναι ιδανική αφορμή για τον δυτικό πολίτη να συνειδητοποιήσει τρεις κρίσιμες παραμέτρους: Οτι οι παραβιάσεις των ελευθεριών εκπορεύονται πολύ συχνά όχι από σκοτεινά παρακράτη, αλλά από κυβερνήσεις και κοινοβούλια.

Η «μαύρη τρύπα» του Γκουαντάναμο | tovima.gr

Η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ με την οποία κρίθηκε (κατά πλειοψηφία 5-4) ότι οι κρατούμενοι του Γκουαντάναμο έχουν πρόσβαση στα αμερικανικά ομοσπονδιακά δικαστήρια αποτελεί σημαντικό κεφάλαιο της δικαστικής προάσπισης των αρχών του δημοκρατικού κράτους δικαίου. Ταυτόχρονα είναι ιδανική αφορμή για τον δυτικό πολίτη να συνειδητοποιήσει τρεις κρίσιμες παραμέτρους: Οτι οι παραβιάσεις των ελευθεριών εκπορεύονται πολύ συχνά όχι από σκοτεινά παρακράτη, αλλά από κυβερνήσεις και κοινοβούλια. Οτι τα δικαστήρια αποτελούν σε τέτοιες περιπτώσεις ανάχωμα της ελευθερίας- ανάχωμα όμως που επηρεάζεται από την πολιτική εξουσία και όποτε τελικά αντιδρά, έχει να αντιμετωπίσει ένα «κρυφτούλι» καθυστέρησης από τις κυβερνήσεις. Και – το σημαντικότερο: ότι στην αντίδρασή τους τα δικαστήρια διευκολύνονται αποφασιστικά αν έχει διαμορφωθεί στην κοινωνία μία πολιτική- νομική τάση στην οποία μπορούν να αναζητήσουν στήριξη.

Το ιστορικό είναι εν προκειμένω χαρακτηριστικό. Οι ΗΠΑ φυλάκισαν υπό άγριες και μυστικές συνθήκες στο Γκουαντάναμο ανθρώπους που χαρακτήρισαν «μαχητές του εχθρού», αποκλείοντάς τους τόσο από την εφαρμογή των συνθηκών περί αιχμαλώτων πολέμου όσο και από την πρόσβαση στα αμερικανικά δικαστήρια. Μέσα στην ανησυχία για την τρομοκρατία, αλλά και στη γενικότερη αδιαφορία των αμερικανών πολιτών για τα δικαιώματα τρίτων, η αντίδραση στη μεταχείριση αυτή δεν διαμορφώθηκε τόσο στο κοινό όσο στους χώρους με «ειδικές» ευαισθησίες. Η αρθρογραφία των «Νew Υork Τimes» υπερέβαινε τα αισθήματα της κοινής γνώμης, ενώ το ψήφισμα της Ενωσης Δικηγορικών Συλλόγων (ΑΒΑ) ήδη στις αρχές του 2003 αιφνιδίασε πολλούς Αμερικανούς με την αξίωσή του να έχουν οι κρατούμενοι (τουλάχιστον οι εξ αυτών κάτοικοι ΗΠΑ) πρόσβαση στα ομοσπονδιακά δικαστήρια.

Τον Νοέμβριο 2003 η «Ιnternational Ηerald Τribune» δημοσίευσε, διαμορφωμένη σε άρθρο, διάλεξη-καταπέλτη του λόρδου Steyn, ανώτατου δικαστή της Βρετανίας. Το Γκουαντάναμο, έγραφε, αποτελεί «νομική μαύρη τρύπα». «Αστοχοι και βιαστικοί νόμοι χορηγούν υπερβολικές εξουσίες σε εκτελεστικά όργανα, που περιστέλλουν τα δικαιώματα και τις ελευθερίας των ατόμων πολύ περισσότερο απ΄ ό,τι καλεί η περίσταση. Συχνά η απώλεια της ελευθερίας είναι μόνιμη». Η παρέμβαση του λόρδου δικαστή ενθαρρύνει και άλλους. Τον Ιούνιο του 2004 το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ αποφαίνεται για πρώτη φορά ότι οι κρατούμενοι στο Γκουαντάναμο έχουν δικαίωμα προσφυγής στα αμερικανικά δικαστήρια και υπεράσπισης από δικηγόρο. Η συντάκτρια της απόφασης Σάντρα Ντέι Ο΄ Κόνορ θα σημειώσει: «Η κατάσταση πολέμου δεν αποτελεί λευκή επιταγή προς τον πρόεδρο όταν πρόκειται για τα δικαιώματα των πολιτών».

Με πολύ μεγαλύτερη έμφαση και τόλμη το Δικαστήριο των Λόρδων στη Βρετανία κρίνει (κατά πλειοψηφία 8-1) αντίθετες προς την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου τις διατάξεις αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας της κυβέρνησης Μπλερ. Ο λόρδος Χόφμαν δεν μασάει τα λόγια του: «Η αληθινή απειλή στη ζωή του έθνους, υπό την έννοια ενός λαού που διαβιοί σύμφωνα με τους παραδοσιακούς νόμους και πολιτικές αρχές του, δεν προέρχεται από την τρομοκρατία, αλλά από νόμους σαν κι αυτόν».

Οι κυβερνήσεις αντιδρούν με ελιγμούς, νέες διατάξεις και ουσιαστική παρεμπόδιση εφαρμογής των δικαστικών αποφάσεων. Το 2006 το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ κρίνει και πάλι για το θέμα, η κυβέρνηση Μπους θεσπίζει νέα νομοθεσία-υπεκφυγή και φτάνουμε ήδη στο 2008, πάνω από έξι χρόνια μετά το άνοιγμα του κολαστηρίου, για μια νέα απόφαση που ελπίζεται να εφαρμοστεί, ιδίως αν εκλεγεί ο Ομπάμα.

Κυβερνητική και νομοθετική αυθαιρεσία. Δικαστική παρέμβαση- με εμπόδια και καθυστέρηση, αλλά θετική. Στήριξή της στην «υγιή» αντίδραση μιας προηγμένης μερίδας του δημοσίου λόγου. Καταλαβαίνει κανείς πόσο πρέπει να δυσπιστεί στις διακηρυσσόμενες καλές προθέσεις των κυβερνήσεων. Αλλά και πόσο λείπουν στην Ελλάδα η δικαστική ανεξαρτησία και τόλμη- μαζί και η παρέμβαση των διανοουμένων που θα διευκόλυνε την εκδήλωσή τους.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk