Αποτέλεσμα σειράς συμβιβασμών, που υπήρξαν αναγκαίοι μετά την απόρριψη του Ευρωσυντάγματος από τους Γάλλους και τους Ολλανδούς, η νέα Συνθήκη της Λισαβόνας αποφεύγει όπως ο διάβολος το λιβάνι κάθε αναφορά στη λέξη «Σύνταγμα» παραμένοντας απλώς ένα κείμενο το οποίο θα επιτρέψει στην Ευρωπαϊκή Ενωση των 27 μελών να λειτουργήσει πιο αποτελεσματικά. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι προωθεί ταυτόχρονα και την ευρωπαϊκή ιδέα, καθώς είναι εξαιρετικά δειλά τα βήματα προς μια περαιτέρω ευρωπαϊκή ενοποίηση. Ολοι δείχνουν να φοβούνται να προχωρήσουν στις αναγκαίες εκείνες αποφάσεις που θα εμφυσήσουν έναν νέον αέρα στην Ευρώπη. Λείπουν άλλωστε και οι μεγάλοι ηγέτες, ο οποίοι θα μπορούσαν να εμπνεύσουν και να χαράξουν μια νέα πορεία. Ετσι πενήντα χρόνια μετά την ίδρυσή της η Ενωμένη Ευρώπη έχει χάσει την ορμή της και έχει μετατραπεί σε έναν γιγαντιαίο γραφειοκρατικό μηχανισμό, του οποίου το μόνο μέλημα είναι να λειτουργεί χωρίς προσκόμματα. Αναγνωρίζοντας μάλιστα ότι ορισμένα μέλη μπορεί να εμφανισθούν ακόμη πιο ευρωφοβικά στο μέλλον, η νέα Συνθήκη παρέχει για πρώτη φορά τη δυνατότητα σε ένα κράτος-μέλος να αποχωρήσει όποτε το θελήσει.


Είναι ίσως η τελευταία αυτή διάταξη που θα μπορέσει μελλοντικά να ξεμπλοκάρει την πορεία προς τα εμπρός, καθώς θα επιτρέπει σε όποια χώρα διαφωνεί να αποχωρεί, αντί να δημιουργεί προβλήματα στους υπολοίπους με αποτέλεσμα να βάζουν τελικά όλοι νερό στο κρασί τους. Κάτι είναι κι αυτό. Οπως σημαντικό είναι ότι ενισχύεται και ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο αποκτά αυξημένες αρμοδιότητες στο πλαίσιο μιας γενικότερης διαδικασίας συναπόφασης που το θέτει σε ισότιμη θέση με το Συμβούλιο. Απλουστεύεται επίσης το θεσμικό πλαίσιο με την κατάργηση της εκ περιτροπής προεδρίας των χωρών-μελών και την εκλογή κάθε δυόμισι χρόνια του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου από τα μέλη του, ενώ μένει να φανεί στην πράξη η πραγματική εξουσία του αναβαθμισμένου Υπάτου Εκπροσώπου για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής. Θέματα στα οποία οι αποφάσεις θα συνεχίσουν να λαμβάνονται με ομοφωνία. Αντίθετα στον κρίσιμο τομέα της Αμυνας το ΝΑΤΟ, και όχι η ΕΕ, παραμένει κυρίαρχο. Απλώς σε εθελοντική βάση τα κράτη-μέλη θα μπορούν να παραχωρούν στην Ενωση στρατιωτικά μέσα για την ανάληψη ανθρωπιστικών κυρίως επιχειρήσεων.


Γίνεται έτσι φανερό ότι χωρίς έναν ισχυρό αμυντικό βραχίονα η Ενωμένη Ευρώπη θα συνεχίσει να παραμένει αδύναμη σε διεθνές επίπεδο, ενισχύοντας με την απουσία της την αμερικανική μονοκρατορία, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Εκτός αν η εθελοντική βάση αποτελέσει το πρόπλασμα για την Ευρώπη των πολλών ταχυτήτων, όπου οι χώρες που θέλουν να προχωρήσουν μπροστά θα μπορούν να το κάνουν προωθώντας έτσι στην πράξη την ευρωπαϊκή ιδέα. Οποιος δεν θέλει, απλώς δεν θα μετέχει ή θα μπορεί να μετάσχει αργότερα. Εκτός αν αποφασίσει τελικά να αποχωρήσει. Αυτό λοιπόν που σήμερα εμφανίζεται ως αρνητικό μπορεί να ανοίξει ένα παράθυρο για το μέλλον.