ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΥΠΑΡΞΕΙ ΔΙΕΘΝΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ;

Η απειλή της διεθνούς δίωξης είναι υπαρκτή

Με αφορμή τη σύλληψη και την επικείμενη παραπομπή στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ΔΠΔΓ) του πρώην ηγέτη των Σερβοβόσνιων, Ράντοβαν Κάρατζιτς, η κοινή γνώμη στην Ελλάδα διερωτάται για το ποιόν της διεθνούς δικαιοσύνης. Για τον μέσο Ελληνα η ερώτηση αυτή είναι εύλογη, γιατί αντιβαίνει σε μια λαϊκή δοξασία που σχηματίστηκε τεχνητά από τα ελληνικά ΜΜΕ και την πολιτική ζωή, κατά τη διάρκεια του πολέμου στην πρώην Γιουγκοσλαβία, σύμφωνα με την οποία οι αθώοι Σέρβοι σφαγιάζονταν ανελέητα από τους μουσουλμάνους Βόσνιους.

Με αφορμή τη σύλληψη και την επικείμενη παραπομπή στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ΔΠΔΓ) του πρώην ηγέτη των Σερβοβόσνιων, Ράντοβαν Κάρατζιτς, η κοινή γνώμη στην Ελλάδα διερωτάται για το ποιόν της διεθνούς δικαιοσύνης. Για τον μέσο Ελληνα η ερώτηση αυτή είναι εύλογη, γιατί αντιβαίνει σε μια λαϊκή δοξασία που σχηματίστηκε τεχνητά από τα ελληνικά ΜΜΕ και την πολιτική ζωή, κατά τη διάρκεια του πολέμου στην πρώην Γιουγκοσλαβία, σύμφωνα με την οποία οι αθώοι Σέρβοι σφαγιάζονταν ανελέητα από τους μουσουλμάνους Βόσνιους. Αυτή η δοξασία συνυπήρχε παράλληλα με ένα εντονότατο συναίσθημα ισοπέδωσης για όλες τις άλλες επιχειρήσεις ποινικής καταστολής διεθνών εγκλημάτων, ακριβώς επειδή δεν δικαιωνόταν η δική μας αξίωση περί τιμωρίας των εχθρών μας ή των των συμμάχων μας (παράδειγμα, η εισβολή στην Κύπρο, η γενοκτονία των Αρμενίων και οι αγριότητες κατά Σερβοβοσνίων).

Η λογική αυτή, λοιπόν, λέει ότι, αφού δεν πρόκειται να τιμωρηθούν οι εγκληματίες εχθροί μας, δεν θα πρέπει να τιμωρηθούν και οι εγκληματίες φίλοι μας. Δεν πρόκειται για ελληνικό φαινόμενο και βασίζεται κατά κύριο λόγο στην έλλειψη εγγύτητας στην εγκληματική πράξη, επειδή, αν βλέπαμε με τα ίδια μας τα μάτια τον υποτιθέμενο σύμμαχο και «αδελφό» μας να βιάζει μάνα και κόρη και να σκοτώνει με απίστευτη αγριότητα τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας, δεν θα γινόταν ούτε προσωπικός φίλος και, σίγουρα, ούτε ήρωάς μας.

Κατά καιρούς έχουν δικαιολογημένα ακουστεί παράπονα όσον αφορά την «επιλεκτικότητα» της διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης. Γιατί, δηλαδή, διώκεται μόνο ο Α και όχι ο Β, που, πιθανότατα, διέπραξε και χειρότερα εγκλήματα; Υπάρχουν τρεις τρόποι με τους οποίους ένας καταζητούμενος για διεθνή εγκλήματα μπορεί να κάτσει στο σκαμνί. Κατ΄αρχάς, μπορεί σύσσωμη η διεθνής κοινότητα, ή μεγάλο μέρος αυτής, να συνάψει σχετική συνθήκη (διεθνή σύμβαση) με την οποία να συμφωνείται η ποινική δίωξη ορισμένων προσώπων, είτε για εγκλήματα που ήδη τελέστηκαν είτε για μελλοντικά εγκλήματα.

Η Συνθήκη του 1945, που εγκαινίασε το Διεθνές Δικαστήριο της Νυρεμβέργης, καθώς και το μόνιμο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) βασίζονται στο μοντέλο αυτό. Αυτά τα συμβατικά δικαστήρια έχουν το πλεονέκτημα της ευρείας νομιμοποίησης, επειδή στηρίζονται στη σύμφωνη γνώμη της πλειονότητας της διεθνούς κοινότητας, αλλά, όπως γίνεται κατανοητό, η διαδικασία έγκρισής τους είναι υπερβολικά χρονοβόρα. Οι συζητήσεις για το ΔΠΔ, λόγου χάρη, ξεκίνησαν λίγο μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά το Δικαστήριο καθαυτό έγινε πραγματικότητα μόλις το 1998! Εξ αυτού, αλλά κυρίως λόγω της πολιτικής συγκυρίας που επήλθε λίγο μετά τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου, το Συμβούλιο Ασφαλείας την Ηνωμένων Εθνών έγινε ο ρυθμιστής όχι μόνο της εγκρίσεως της χρήσης βίας (αρχής γενομένης εναντίον του Ιράκ το 1991), αλλά και της παραπομπής σε δίκη διεθνών εγκληματιών.

Με ένα και μόνο ψήφισμά του το Συμβούλιο Ασφαλείας δημιούργησε τόσο το ΔΠΔΓ όσο και το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για τη Ρουάντα. Δηλαδή μέσα σε έναν χρόνο από τότε που άρχισε να συζητείται η υπόθεση

Επεισόδια προκάλεσαν στο Βελιγράδι οπαδοί του Κάρατζιτς οι οποίοι συγκρούστηκαν με την αστυνομία ενώ κατέστρεψαν υπαίθρια έκθεση γλυπτών

της Γιουγκοσλαβίας, το ΔΠΔΓ είχε γίνει λειτουργικό. Αντιθέτως, αν η διεθνής κοινότητα είχε περιθώριο να περιμένει τη σύναψη πολυμελούς συνθήκης, ακόμη θα αναμέναμε. Πρέπει να τονιστεί ότι η συνέπεια και η νομιμότητα των διεθνών αυτών δικαστηρίων για τη Ρουάντα και τη Γιουγκοσλαβία όχι μόνο δεν αμφισβητήθηκαν, αλλά έπαιξαν καταλυτικό ρόλο στην επίτευξη διεθνούς σύμπλευσης ως προς τη διεθνή ποινική καταστολή. Το δε ΔΠΔΓ ανέπτυξε τέτοια νομολογία, ώστε κατά τις συζητήσεις για το μόνιμο πια ΔΠΔ λίγα ζητήματα ουσιαστικού διεθνούς ποινικού δικαίου να τίθενται υπό αμφισβήτηση.

Το μεγαλύτερο, ίσως, επίτευγμα του ΔΠΔΓ είναι ότι έδωσε το έναυσμα στους κατά τόπους εθνικούς εισαγγελείς να διώκουν αυτεπαγγέλτως υπόπτους για διεθνή εγκλήματα. Τέτοιες διώξεις συνέβησαν σε μεγάλο ποσοστό από τις εισαγγελικές αρχές ευρωπαϊκών χωρών κατά τη διάρκεια- αλλά και μετά τη λήξητων πολέμων της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Ενώ αρχικά οι αυτεπάγγελτες αυτές διώξεις περιορίστηκαν σε εγκλήματα διαπραχθέντα σε ένοπλες συρράξεις, συνεχίστηκαν από ορισμένους γενναίους εισαγγελείς επί άλλων «ανέγγιχτων» εγκληματιών. Ο ισπανός εισαγγελέας Γκαρθόν ζήτησε από τη βρετανική κυβέρνηση την έκδοση του Πινοσέτ για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, τα οποία αυτός διέταξε στη διάρκεια της πολυετούς του δικτατορίας, τη στιγμή που η ίδια η Βρετανία δεν είχε καμία διάθεση να δικάσει τον Πινοσέτ.

Το γεγονός ότι ο πανίσχυρος Κάρατζιτς αναγκάστηκε να κρυφτεί στην ίδια του την πατρίδα, καθώς επίσης και ότι λίγοι- ή κανένας από εκείνους τους ηγέτες που έχουν κατηγορηθεί για ειδεχθή εγκλήματα- ταξιδεύουν στο εξωτερικό, αποδεικνύει ότι η απειλή της διεθνούς δίωξης σε παγκόσμια κλίμακα είναι υπαρκτή. Κανείς πια δεν μπορεί να είναι σίγουρος ότι θα ξεφύγει. Με αποδεδειγμένες εντολές των Κάρατζιτς και Μλάντιτς σφαγιάστηκαν, μόνο στη Σρεμπρενίτσα, 8.000 αγόρια και ενήλικοι. Μια μαρτυρία περιγράφει τη σκηνή όπου, στον πανικό την προηγούμενη ημέρα της σφαγής, ένας παππούς αναγκάστηκε από έναν στρατιώτη να φάει το ωμό συκώτι του προσφάτως εκτελεσθέντος εγγονού του. Ας μη γελιόμαστε, σίγουρα πολλά διεθνή εγκλήματα μένουν ατιμώρητα, κυρίως προερχόμενα από τις ισχυρές δυνάμεις αυτού του κόσμου. Αυτό όμως δεν πρέπει να μας δημιουργήσει ισοπεδωτικές τάσεις όσον αφορά την ύπαρξη και τη δυναμική της διεθνούς δικαιοσύνης. Και στην Ελλάδα, όπως και σε όλες τις χώρες του κόσμου, κάθε ημέρα διαπράττονται πάμπολλα σοβαρά αδικήματα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχει ποινική δικαιοσύνη.

Ο κ. Ηλίας Μπαντέκας είναι τακτικός καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Βrunel University (Λονδίνο).

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk