Η ιδέα για τον αγωγό Μπακού- Τσεϊχάν συνελήφθη τη δεκαετία του 1990, αλλά τώρα το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται είναι πώς και από πού θα προμηθεύονται πετρέλαιο οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη

Ο πόλεμος και η εξάρτηση της Δύσης από το ρωσικό πετρέλαιο

Ενας υπόγειος ποταμός αργού πετρελαίου διατρέχει 155 μίλια (περίπου 250 χλμ.) μέσα στο έδαφος της Γεωργίας. Ενα εντυπωσιακό μηχανικό έργο, στο έδαφος ο πετρελαιαγωγός φαίνεται μόλις και μετά βίας από μία τομή στη γη, ενώ στα πιο στενά του σημεία έχει διάμετρο μόλις 34 ιντσών. Ωστόσο, αντιπροσωπεύει μια ζωτική αρτηρία στην κυκλοφορία της παγκόσμιας ενέργειας και αποτελεί κλειδί για την κατανόηση της σύγκρουσης μεταξύ της Γεωργίας και της Ρωσίας, που μαίνεται μερικά μίλια μακρύτερα.

Ο πόλεμος και η εξάρτηση της Δύσης από το ρωσικό πετρέλαιο | tovima.gr

Ενας υπόγειος ποταμός αργού πετρελαίου διατρέχει 155 μίλια (περίπου 250 χλμ.) μέσα στο έδαφος της Γεωργίας. Ενα εντυπωσιακό μηχανικό έργο, στο έδαφος ο πετρελαιαγωγός φαίνεται μόλις και μετά βίας από μία τομή στη γη, ενώ στα πιο στενά του σημεία έχει διάμετρο μόλις 34 ιντσών. Ωστόσο, αντιπροσωπεύει μια ζωτική αρτηρία στην κυκλοφορία της παγκόσμιας ενέργειας και αποτελεί κλειδί για την κατανόηση της σύγκρουσης μεταξύ της Γεωργίας και της Ρωσίας, που μαίνεται μερικά μίλια μακρύτερα.

Ο αγωγός μεταφέρει μόλις το 1% της παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου, ωστόσο έχει τεράστια πολιτική σημασία. Για τη Γεωργία αντιπροσωπεύει την ανεξαρτησία από τη ρωσική ηγεμονία, ένα φυσικό πολιτικό και οικονομικό δεσμό με την Ευρώπη που βρίσκεται εκτός του ελέγχου της Μόσχας. Για τη Δύση είναι ένα μικρό αλλά κρίσιμο αντιστάθμισμα στην αυξανόμενη εξάρτησή μας από το ρωσικό πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Για τη Μόσχα αντιπροσωπεύει τμήμα μιας συστηματικής προσπάθειας να μειωθεί η ρωσική επιρροή στον Καύκασο, ένα αγκάθι στην πατούσα της αρκούδας. Βρίσκεται μόλις 35 μίλια (56 χλμ.) από τη Νότια Οσετία: σφραγίζοντας τη στρατιωτική της δύναμη στη Γεωργία, η Ρωσία επανεπιβάλλει τον έλεγχό της στην περιοχή και, κατ΄ επέκταση, στον αγωγό.

Οι αρχές της Γεωργίας έχουν κατ΄ εξακολούθηση κατηγορήσει τα ρωσικά βομβαρδιστικά ότι βάλλουν εναντίον του αγωγού, κατηγορίες που η Μόσχα αρνείται. Το πετρέλαιο μπορεί να μην είναι η αιτία του πολέμου μεταξύ της Γεωργίας και της Ρωσίας, αλλά είναι ένα κεντρικό στοιχείο στην ευρύτερη γεωστρατηγική εικόνα και πηγή εμπρηστικής έντασης που βοήθησε στην ανάφλεξη της περιοχής.

Αυτό που διακυβεύεται δεν είναι μόνον η ισορροπία των δυνάμεων στον Καύκασο αλλά, κατ΄ επέκταση, το κρίσιμο ερώτημα πώς οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη θα διασφαλίσουν αρκετό πετρέλαιο ώστε να ηλεκτροδοτήσουν τις πόλεις και τα μηχανήματα στα οποία βασίζεται η σύγχρονη ζωή.

Ο αγωγός Μπακού- ΤιφλίδαΤσεϊχάν είναι ο δεύτερος μακρύτερος στον κόσμο, συνδέοντας τα κοιτάσματα πετρελαίου της Κασπίας Θάλασσας με τη μεσογειακή ακτή της Τουρκίας. Διατρέχει 1.100 μίλια, μέσω του Αζερμπαϊτζάν, της Γεωργίας και της Τουρκίας, και μεταφέρει ένα εκατομμύριο βαρέλια πετρελαίου ημερησίως στο τουρκικό λιμάνι του Τσεϊχάν, όπου το πετρέλαιο φορτώνεται σε σούπερ τάνκερ. Ο αγωγός, ο οποίος ανήκει σε μια ενεργειακή κοινοπραξία υπό την ΒΡ, είναι ο μόνος δρόμος για τη μεταφορά σημαντικών ποσοτήτων πετρελαίου από την Κασπία παρακάμπτοντας τη Ρωσία και το Ιράν. Η Γεωργία δεν έχει σημαντικά δικά της αποθέματα, πετρελαίου ή φυσικού αερίου, αλλά χάρη στον αγωγό έχει εξελιχθεί σε κρίσιμο διαμετακομιστή και επανέρχεται στον αρχαίο της ρόλο ως εμπορικός σύνδεσμος μεταξύ της Ευρώπης και της Ασίας.

Περισσότερο από αυτό, ο αγωγός ήταν ένα κεντρικό θέμα στην ανεξαρτησία της Γεωργίας από τη Ρωσία. Σύμφωνα με τα λόγια του προέδρου της Γεωργίας Σαακασβίλι: «Ολα τα στρατηγικά συμβόλαια στη Γεωργία, ιδιαίτερα το συμβόλαιο για τον αγωγό της Κασπίας, είναι ζητήματα επιβίωσης» . Το λάθος του ήταν ότι υπέθεσε ότι η δυτική εξάρτηση από το πετρέλαιο της Κασπίας θα μεταφραζόταν σε υλική υποστήριξη εναντίον της ρωσικής επιθετικότητας.

Η ιδέα για τον αγωγό ΜπακούΤσεϊχάν συνελήφθη τη δεκαετία του 1990 ως ένας τρόπος μείωσης της εξάρτησης της Δύσης από το πετρέλαιο της Ρωσίας και της Μέσης Ανατολής. Τα αποθέματα πετρελαίου κάτω από την Κασπία Θάλασσα εκτιμάται ότι είναι τεράστια, ίσως ως και 200 δισ. βαρέλια, όταν οι εκτιμήσεις για τα αποθέματα της Σαουδικής Αραβίας είναι 260 δισ. βαρέλια.

Η ιστορία διασφάλισε ότι ο αγωγός θα ακολουθούσε έναν βασανιστικό δρόμο. Προκειμένου να φθάσει το πετρέλαιο του Αζερμπαϊτζάν στην Τουρκία έπρεπε να περάσει από το Ιράν, τη Γεωργία ή την Αρμενία. Το εχθρικό και απρόβλεπτο Ιράν αποκλείστηκε. Η μακρά και πικρή διαμάχη μεταξύ της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν για το Ναγκόρνο Καραμπάχ, αλλά και η χρονίζουσα ιστορική βεντέτα μεταξύ της Αρμενίας και της Τουρκίας με τους ισχυρισμούς περί γενοκτονίας, απέκλεισε επίσης την Αρμενία. Η διαδρομή μέσω της Γεωργίας, παρακαμπτήρια και με φυσικά εμπόδια, επελέγη ως πλέον πρακτική. Οπως ήταν αναμενόμενο, η Ρωσία ήταν από την αρχή αντίθετη, φοβούμενη ότι θα μείωνε την παγκόσμια ενεργειακή της δύναμη, θα υπονόμευε την περιφερειακή της επιρροή και θα προετοίμαζε τον δρόμο για την εισαγωγή στη Γεωργία δυτικών στρατευμάτων.

Παρά τις φοβερές λογιστικές προκλήσεις και τη συνεχιζόμενη αντίδραση της Μόσχας, η κατασκευή του αγωγού ξεκίνησε το 2002 και ολοκληρώθηκε, προς μεγάλη έκπληξη, μέσα σε δύο μόνο χρόνια. Κατασκευασμένος από 150.000 κομμάτια αγωγού μήκους 12 μέτρων το καθένα, διασχίζει 1.500 ρυάκια και ποτάμια, το μεγαλύτερο από τα οποία, στο Τσεϊχάν, έχει πλάτος 1.600 πόδια (487 μέτρα). Διατρέχει οροσειρές και δρόμους, σιδηροδρομικές και ηλεκτρικές γραμμές. Περισσότεροι από 15.000 τεχνίτες και μηχανικοί εργάστηκαν για την κατασκευή του και 400 αρχαιολόγοι επιστρατεύθηκαν από την ΒΡ για τη μεταφορά των αρχαίων αντικειμένων που αποκαλύφθηκαν από τους εκσκαφείς.

Κατά το μεγαλύτερο μήκος του, ο αγωγός είναι θαμμένος σε ένα χαντάκι βάθους τουλάχιστον ενός μέτρου, ώστε να προστατευθεί από τρομοκρατικές ενέργειες. Σε πολλά σημεία, η διαδρομή του προδίδεται μόνο από τη λωρίδα γης όπου η βλάστηση δεν έχει ακόμη μεγαλώσει αρκετά.

Το τμήμα του αγωγού που διατρέχει τη Γεωργία είναι το μικρότερο από τις τρεις χώρες. Εδώ υπάρχουν περιπολίες από καμουφλαρισμένες, αμερικανοεκπαιδευμένες αντιτρομοκρατικές μονάδες, οι οποίες υπερασπίζουν τον αγωγό από πιθανές επιθέσεις αυτονομιστών από τη Νότια Οσετία και την Αμπχαζία. Αντίστοιχη φύλαξη υπάρχει στην Τουρκία, αλλά, καθώς εκεί διατρέχει 670 μίλια (1.076

χλμ.), η υπεράσπισή του είναι πολύ δυσκολότερη.

Το γεωργιανό τμήμα του αγωγού εγκαινιάστηκε τον Οκτώβριο του 2005, από έναν κατευχαριστημένο πρόεδρο Σαακασβίλι και το πρώτο πετρέλαιο φορτώθηκε σε ένα σούπερ τάνκερ που περίμενε στο Τσεϊχάν τον Μάιο του 2006.

Το έργο υπολογίζεται ότι κόστισε συνολικά 4 δισ. δολάρια, με εγγύηση τα χρήματα των φορολογούμενων της Μεγάλης Βρετανίας μέσω του Εxport Credits Quarantee Department. Οταν λειτουργεί στη μέγιστη δυναμικότητά του, ο αγωγός μπορεί να μεταφέρει ένα εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, με το πετρέλαιο να κινείται με ρυθμό 2 μέτρα το δευτερόλεπτο. Δίπλα σε αυτόν βρίσκεται ο αγωγός φυσικού αερίου Νοτίου Καυκάσου, ο οποίος μεταφέρει φυσικό αέριο στο Ερζερούμ της Τουρκίας (σ.σ.: τη βυζαντινή Θεοδοσιούπολη). Ο αγωγός Μπακού- Τσεϊχάν δίνει στη Γεωργία 62 εκατ. δολάρια ετησίως σε διαμετακομιστικά δικαιώματα, αλλά τα οφέλη του είναι τόσο πολιτικά όσο και οικονομικά. Ο πρώην πρόεδρος της Γεωργίας Εντ. Σεβαρντνάτζε, ένας από τους βασικούς αρχιτέκτονες του σχεδίου, θεωρούσε τον αγωγό ως εγγύηση της σταθερότητας στη Γεωργία, έναν τρόπο να δέσει τη Δύση στη γεωργιανή ανεξαρτησία. Αυτή η άποψη αντηχούσε δυνατά στη Δύση, προς ενόχληση της Ρωσίας. Από την οπτική της Μόσχας, η Γεωργία, με τις επιδιώξεις της για ένταξη στο ΝΑΤΟ, συνιστά πολιτική απειλή στην περιφερειακή της δύναμη.

Η Ρωσία προμηθεύει το ένα τέταρτο του πετρελαίου και το μισό φυσικό αέριο που καταναλώνει η Ευρώπηένα επίπεδο εξάρτησης που εξηγεί ταυτόχρονα τον ενθουσιασμό της Δύσης για μια εναλλακτική διαδρομή προμήθειας, τη δυσαρέσκεια της Ρωσίας και, μοιραία, την υπερβολική εμπιστοσύνη της Γεωργίας στην υποστήριξη της Δύσης. Οι αισιόδοξοι Γεωργιανοί χαρακτηρίζουν τον αγωγό Μπακού- Τσεϊχάν ως «αγωγό της ειρήνης», ωστόσο έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στον πόλεμο που ξέσπασε.

© Τhe Τimes, 2008

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Οικονομία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk