ΤΑΣΕΙΣ

Το νησί των εικαστικών

ΣΙΔΝΕΪ, ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ. Το κοκατού είναι ένα λευκό πουλί της Αυστραλίας που μοιάζει με παπαγάλο. Μεσαίου μεγέθους και στολισμένο με λοφίο, το κοκατού είναι μία από εκείνες τις ομορφιές της απομακρυσμένης ηπείρου που δικαίως την κάνουν διάσημη. Επί σχεδόν 200 χρόνια, ωστόσο, δεν θα έλεγε κανείς το ίδιο και για το νησί Κοκατού, το οποίο παίρνει το όνομά του από το όμορφο πτηνό. Μόλις δέκα χιλιόμετρα από το λιμάνι του Σίδνεϊ, το μικρό νησί το είχαν σίγουρα επισκεφθεί οι Αβορίγινες, η …

ΣΙΔΝΕΪ, ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ. Το κοκατού είναι ένα λευκό πουλί της Αυστραλίας που μοιάζει με παπαγάλο. Μεσαίου μεγέθους και στολισμένο με λοφίο, το κοκατού είναι μία από εκείνες τις ομορφιές της απομακρυσμένης ηπείρου που δικαίως την κάνουν διάσημη.

Επί σχεδόν 200 χρόνια, ωστόσο, δεν θα έλεγε κανείς το ίδιο και για το νησί Κοκατού, το οποίο παίρνει το όνομά του από το όμορφο πτηνό. Μόλις δέκα χιλιόμετρα από το λιμάνι του Σίδνεϊ, το μικρό νησί το είχαν σίγουρα επισκεφθεί οι Αβορίγινες, η πραγματική του χρήση όμως ξεκίνησε με τους αποίκους και μάλιστα με την απόφαση του βρετανού κυβερνήτη της αποικίας της Νέας Νότιας Ουαλλίας σερ Τζορτζ Γκιπς να χτίσει εκεί μια νέα φυλακή, το 1839. Εκεί κατέληγαν οι χιλιάδες αναξιοπαθούντες της Βρετανικής Αυτοκρατορίας- αλλά πρωτίστως οι άπορες τάξεις των ολοένα αναπτυσσόμενων βιομηχανικά αστικών κέντρων της Αγγλίας- οι οποίοι καταδικάζονταν στη διαβόητη «μεταφορά». Οι ίδιοι οι κρατούμενοι έχτισαν εκεί τους κοιτώνες τους, τα κτίρια της φρουράς και τα αρχοντικά των διοικητών. Το νησί παρέμεινε φυλακή για τα επόμενα περίπου 50 χρόνια. Σε αυτό το διάστημα οι κατάδικοι έχτισαν εκεί το Fitzroy Dock ανασκάπτοντας 42.000 κυβικά μέτρα πέτρας. Το Fitzroy Dock, κατά τους δύο Παγκοσμίους Πολέμους του 20ού αιώνα, έφτασε να είναι το μεγαλύτερο ναυπηγείο της Αυστραλίας και παρέμεινε σε λειτουργία ως το 1992.

Στεκόμουν εκεί περιμένοντας το ferry να με περάσει απέναντι, όταν μια συμπαθητική Αυστραλή μου ζήτησε φωτιά. Με τη διευκόλυνση της αλληλεγγύης των καπνιστών σε τούτους τους καιρούς της καταπίεσης, πιάσαμε την κουβέντα. «Το ξέρεις» μου είπε «ότι δεν έχω ξανάρθει εδώ; Και έχω ζήσει στο Σίδνεϊ όλη μου τη ζωή.Οι Αρχές εδώ,αφού έκλεισε το ναυπηγείο,δεν επέτρεπαν να έρθει κανένας στο νησί επειδή ήταν επικίνδυνα,ξέρεις,πρώην βιομηχανικός χώρος,χωρίς ασφάλεια για παιδιά,ένα σωρό ετοιμόρροπες μηχανές,τούνελ χωρίς σήμανση».

«Και τώραπώς και ήρθες;» τη ρώτησα.

«Μαήρθα για την Μπιενάλε» μου εξήγησε. «Δεν μου άρεσαν φυσικά όλα τα έργα,παρ΄ ότι κάποια τα βρήκα καταπληκτικά.Αυτό που έχει σημασία όμως είναι η συνολική εμπειρία.Η Μπιενάλε με έκανε να ανακαλύψω

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: © ΑΙΡΟΤU 2005 aiΡotu (Αντρέας Σίκελαντ / Αντερς Κζέλελεσβικ), «Ιceberg»,1-3 Αυγούστου 2005,δημόσια κοινωνική γλυπτική, Νορβηγία

και να ζήσω την ίδια μου την πόλη».

Το νησί Κοκατού είναι ασφαλώς συγκλονιστικός τόπος και φιλοξενεί πράγματι εξαιρετικά έργα, όπως μια καταπληκτική εγκατάσταση με προβολές video του Νοτιοαφρικανού Γουίλιαμ Κέντριτζ, έναν ασύλληπτο αναστοχασμό πάνω στο θέατρο σκιών, στις μορφές του ρωσικού κονστρουκτιβισμού, στις Δίκες της Μόσχας του 1936-1938 και στη μουσική του Ντμίτρι Σοστακόβιτς. Ή, λόγου χάρη, μια μικρή αναδρομική του Αυστραλού Μάικ Παρ, θρύλου της performance art, για τον οποίον ο πόνος αποτελεί την οδό της κατανόησης: κρατάει την αναπνοή του ως το όριο της ασφυξίας, καίει επίμονα το δάχτυλό του κρατώντας το πάνω από μια φλόγα, ράβει τα χείλη του και τα βλέφαρά του με βελόνα και κλωστή.

Η 16η Μπιενάλε του Σίδνεϊ με τίτλο «Revolutions- Forms that Τurn», εξαπλώνεται όμως σε ακόμη περισσότερους χώρους από το ιδιοσυγκρατικό νησί Κοκατού, όπως το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Σίδνεϊ, η Πινακοθήκη της Νέας Νότιας Ουαλλίας, το ΑrtSpace και η αποβάθρα 2/3, αλλά και ο διαδικτυακός εκθεσιακός χώρος στην ιστοσελίδα www. bos2008. com/revolutionsonline. Σε αντίθεση με άλλες συγκρίσιμες προσπάθειες, η εφετινή Μπιενάλε του Σίδνεϊ νιώθει άνεση και σιγουριά στην ανεπτυγμένη, αποσπασματική αλλά ευμεγέθη μορφή που έχει επιλέξει. Και αυτό γιατί η καλλιτεχνική διευθύντρια Κάρολιν Κριστόφ-Μπακάρτζιεφ έχει σίγουρα αντιληφθεί το εξής: είναι άλλο να θεωρητικολογείς για τη σημασία του τόπου και της τοπικότητας, όπως κάνουν πολλοί, και άλλο να κατορθώσεις πράγματι να γειώσεις μια νέα πρόταση στο πλαίσιο το οποίο την περιλαμβάνει, να συνδιαλεχθείς δηλαδή στ΄ αλήθεια με τον τόπο όπου η δράση σου εκτυλίσσεται. Για να συμβεί αυτό, τα μελήματα είναι πολλά και διαφόρων τάξεων, που ποικίλλουν από αυτό καθαυτό το αφηγηματικό ως το ολωσδιόλου πρακτικό: η Μπιενάλε του Σίδνεϊ, υπό την επιμέλεια της Μπακάρτζιεφ, όχι μόνο απλώθηκε με δημιουργικό μπραβάντο στους δύσκολους χώρους και αφουγκράστηκε την ιστορία αλλά κατόρθωσε κατ΄ αρχάς να εξασφαλίσει τη χρήση του νησιού και τελικά κατέστησε το όλο εγχείρημα εφικτό διευκολύνοντας την επικοινωνία με την εξασφάλιση ιδιωτικής χορηγίας, χάρη στην οποία πλοιάρια ανά 45 λεπτά μεταφέρουν τους επισκέπτες από και προς το νησί. Υπάρχει λοιπόν εδώ ένα βίωμα της πόλης του Σίδνεϊ- το ανακαλύπτει κανείς στην απρόσκοπτη ατμόσφαιρα η οποία συνοδεύει τον θεατή από τους πιο μουσειακούς χώρους στους πιο «άγριους»- το οποίο ουδόλως ακολουθεί τον κυρίαρχο λόγο περί «αστισμού», «παρεμβατικότητας», «αυτόνομων ζωνών» και «κοινωνικοπολιτικής συνείδησης», κατορθώνει όμως να επηρεάσει με απτό τρόπο τη ζωή και την κίνηση των χιλιάδων θεατών. Η επιτυχία αυτή είναι στην ουσία της πολιτική.

Το σκεπτικό της Κάρολιν Κριστόφ-Μπακάρτζιεφ είναι σίγουρα έξυπνο και γοητευτικό. Η βάση του είναι το- όχι και τόσο προφανές, παραδόξως- λογοπαίγνιο με τη διφορούμενη λέξη «revolution», δηλαδή την «επανάσταση» αλλά και την «περιστροφή». Πρόκειται για μια εξέταση

Αναγουάνα Χαλόμπα, «Senseless W ars»,2004, γλυπτική εγκατάσταση

μιας «ταλάντωσης», θα έλεγε κανείς, ανάμεσα στην «πολιτική υπόσταση» του έργου τέχνης, την ιδιότητά του δηλαδή να συνομιλεί με την πραγματική, την υπαρκτή εμπειρία, και στη «μορφή» του, το γεγονός δηλαδή ότι το έργο τελικά διαθέτει νόημα επειδή οι μορφές του νοηματοδοτούν η μία την άλλη.

Η Μπακάρτζιεφ έχει δομήσει το σκεπτικό αυτό με τη συμμετοχή περισσότερων από 180 καλλιτεχνών, δεν έχει ωστόσο περιοριστεί μόνο σε όσους ζουν και δρουν τώρα αλλά έχει περιλάβει πλειάδα ιστορικών έργων. Πρόκειται, από μια άποψη, για ιστορικά σημεία αναφοράς, επειδή όμως η πρακτική αυτή είναι, στα χέρια της Μπακάρτζιεφ, ιδιαιτέρως διευρυμένη, βρίσκεται περισσότερο κανείς αντιμέτωπος με γενικότερες αφηγήσεις παρά με επί μέρους αντιπαραβολές. Παρά τον λιγοστό διδακτισμό, που κάποιες φορές δυστυχώς δείχνει το ασχημούλι προσωπάκι του, η Μπακάρτζιεφ πετυχαίνει να οικοδομήσει συναρπαστικές αφηγήσεις, περιλαμβάνοντας από τον Μαρσέλ Ντυσάν ως τον Νέντκο Σολάκοφ, από τον Πιέρο Μαντσόνι ως τον Φράνσις Αλις, από τον Ελ Λιζίτσκι ως τον Μαουρίτσιο Κατελάν.

Η τεράστια επιτυχία όμως της 16ης Μπιενάλε του Σίδνεϊ παραμένει ο θαρραλέος χειρισμός των χώρων. Αποδεικνύοντας για άλλη μία φορά το- προφανές, θα έπρεπε να λέμε- ότι η επιμελητική ιδέα και η σπάνια αυτή ποιότητα που θα ονομάζαμε «οργανωτική φαντασία» είναι αδιαχώριστα, ίσως η κορυφαία στιγμή της Μπιενάλε ήταν και η πιο βραχύβια, η συγκλονιστική εγκατάσταση του Γάλλου Πιερ Ουίγκ, που διήρκεσε για 24 ώρες μόνο: όσοι βρεθήκαμε εκεί πήραμε από ένα φως με μια ζωνίτσα και το φορέσαμε στο μέτωπό μας- κάπως σαν ανθρακωρύχοι- και περάσαμε την πόρτα της Αίθουσας Συναυλιών της ξακουστής Οπερας του Σίδνεϊ. Μπροστά μας απλωνόταν ένα δάσος, μια φανταστική ζούγκλα. Εκατοντάδες δέντρα και φυτά ριζωμένα, τυλιγμένα και σκαρφαλωμένα εκεί όπου, υπό άλλες συνθήκες, θεατές θα κάθονταν και θα κοίταζαν μια, τώρα εξαφανισμένη, σκηνή. Μέσα στο σκοτάδι και στην τεχνητή ομίχλη, απροσδιόριστοι ήχοι κατηύθυναν αλλά και εξαπατούσαν τα αμέτρητα αεικίνητα φωτάκια που έψαχναν να βρουν τον δρόμο τους κάτω από τον εμβληματικό θόλο.

16η Μπιενάλε του Σίδνεϊ 2008,«Revolutions- Forms that Turn».Ως τις 7 Σεπτεμβρίου.Πληροφορίες: www.bos2008.com.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Πολιτισμός
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk