ΤΑΣΕΙΣ

Ο Μπαχ ξορκίζει τη φτώχεια

Ηταν Αύγουστος του 2007 όταν η πρώτη εμφάνιση της νεανικής ορχήστρας «Simon Βolivar» της Βενεζουέλας στο διάσημο φεστιβάλ ΒΒC Ρroms προκαλούσε πραγματικό παραλήρημα ενθουσιασμού στον βρετανικό Τύπο. Ο πρώτος λόγος ήταν προφανής: η παρουσία στο πόντιουμ του Γκουστάβο Ντουνταμέλ, ενός νεαρού αρχιμουσικού ο οποίος ξεπήδησε από τα «σπλάχνα» της εν λόγω ορχήστρας και τα τελευταία χρόνια η εκτόξευσή του στο διεθνές στερέωμα είναι εντυπωσιακή. «Αγαπημένο παιδί», μεταξύ άλλων, …

Ηταν Αύγουστος του 2007 όταν η πρώτη εμφάνιση της νεανικής ορχήστρας «Simon Βolivar» της Βενεζουέλας στο διάσημο φεστιβάλ ΒΒC Ρroms προκαλούσε πραγματικό παραλήρημα ενθουσιασμού στον βρετανικό Τύπο. Ο πρώτος λόγος ήταν προφανής: η παρουσία στο πόντιουμ του Γκουστάβο Ντουνταμέλ, ενός νεαρού αρχιμουσικού ο οποίος ξεπήδησε από τα «σπλάχνα» της εν λόγω ορχήστρας και τα τελευταία χρόνια η εκτόξευσή του στο διεθνές στερέωμα είναι εντυπωσιακή. «Αγαπημένο παιδί», μεταξύ άλλων, των μέσων μαζικής ενημέρωσης ανά τον κόσμο και έχοντας ως πολύτιμο συμπαραστάτη τον μηχανισμό ενός μεγάλου δισκογραφικού κολοσσού, ο Ντουνταμέλ είχε μόλις τότε ανακοινώσει την επικείμενη συνεργασία του με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα του Λος Αντζελες, στην οποία σύντομα αναλαμβάνει επισήμως τη θέση του μουσικού διευθυντή.

Ο άλλος λόγος ωστόσο του μεγάλου ενδιαφέροντος που επέδειξαν τα βρετανικά μέσα ενημέρωσης ήταν αυτό καθεαυτό το «Εl Sistema» της Βενεζουέλας, ένα πρωτοποριακό σύστημα εκπαίδευσης, το οποίο κατόρθωσε να συστήσει τη μουσική σε χιλιάδες παιδιά οικονομικά ασθενέστερων και κοινωνικά υποβαθμισμένων περιοχών της χώρας, χρησιμοποιώντας τις νότες σαν «αντίδοτο» στα οξυμένα προβλήματα που αντιμετώπιζαν.

Προτού συμπληρωθεί ένας χρόνος και ενώ η ορχήστρα «Simon Βolivar» υπό τον Ντουνταμέλ ετοιμάζεται για το- επίσης πολυδιαφημισμένο- ντεμπούτο της στο Φεστιβάλ του Σάλτσμπουργκ, η Μεγάλη Βρετανία ανακοίνωσε επισήμως την προσπάθειά της να ενστερνιστεί το «Εl Sistema». Με επικεφαλής τον διάσημο βιολοντσελίστα Τζούλιαν Λόιντ Γουέμπερ (αδελφό του συνθέτη των θρυλικών μιούζικαλ), το «δίδυμο» βρετανικό πρόγραμμα έχει ήδη εξασφαλίσει τη συνεργασία μερικών εκ των πλέον καταξιωμένων δασκάλων μουσικής της χώρας. Σε ό,τι αφορά τους συμμετέχοντες, απευθύνεται σε παιδιά- εξίσου προερχόμενα από φτωχά κοινωνικά στρώματα- στα οποία από την ηλικία των 4 ετών θα διανέμονται δωρεάν μουσικά όργανα (βιολοντσέλα, κλαρινέτα, τρομπέτες κτλ.), θα διδάσκονται σε διακεκριμένα μουσικά ιδρύματα της Μεγάλης Βρετανίας, ενώ θα ενθαρρύνεται και η συμμετοχή τους σε επαγγελματικές ορχήστρες. Οπως έγινε γνωστό, ήδη 10.000 νηπιαγωγεία από αντίστοιχες περιοχές έχουν δηλώσει συμμετοχή στο πρόγραμμα, με τον υπουργό Παιδείας να εκφράζει την πεποίθησή του ότι η μουσική έχει τη δύναμη να αποτελέσει μοχλό κοινωνικής αλλαγής, καθώς «διδάσκει πειθαρχία και επιμονή,γεννά έμπνευση και ελπίδες και προσφέρει στους νέους δυνατότητες οι οποίες θα τους συντροφεύουν για μια ζωή».

Το «θαύμα» Ντουνταμέλ
Προκειμένου να κατανοήσει κανείς το βρετανικό ενδιαφέρον για το πρόγραμμα, έχει ίσως νόημα να αναφερθεί εν συντομία στους κύριους σταθμούς της πορείας του 27χρονου Ντουνταμέλ. Γεννημένος τον Ιανουάριο του 1981 στο Μπαρκουισιμέτο, πόλη η οποία είναι γνωστή ως η «μουσική πρωτεύουσα» της Βενεζουέλας, το επονομαζόμενο και «παιδί-θαύμα του πόντιουμ», άρχισε να παίζει βιολί σε ηλικία 10 ετών, ενώ δύο μόλις χρόνια αργότερα εκδήλωσε το ενδιαφέρον του για τη διεύθυνση ορχήστρας. Στα 18 του κατέλαβε τη θέση του μουσικού διευθυντή της νεανικής ορχήστρας «Simon Βolivar», ενός ημιεπαγγελματικού συνόλου, αποτελούμενου από παιδιά και εφήβους προερχόμενα από τις φτωχογειτονιές των πόλεων της Βενεζουέλας, οι οποίες, αξίζει να σημειωθεί, συγκαταλέγονται στις πιο βίαιες της Νότιας Αμερικής. Η εν λόγω ορχήστρα και η «δίδυμή» της, η Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα Νέων, ιδρύθηκαν το 1975 από τον μαέστρο και συνθέτη Χοσέ Αντόνιο Αμπρέου και αποτέλεσαν τη «ραχοκοκαλιά» ενός πρωτότυπου συστήματος εκπαίδευσης, το οποίο, με «όπλο» τη μουσική, προσπαθούσε να καταπολεμήσει τη φτώχεια και την εγκληματικότητα που κυριολεκτικά μάστιζαν τη χώρα. Ξεκινώντας με 11 παιδιά που πρωτογνώρισαν την τέχνη των ήχων μέσα σε ένα γκαράζ, ο Αμπρέου κατόρθωσε να συστήσει νεανικές ορχήστρες σε πολλές πόλεις της Βενεζουέλας, γεγονός που βαθμιαία οδήγησε στην εγκαθίδρυση του Εθνικού Συστήματος Παιδικών και Νεανικών Ορχηστρών της χώρας, το οποίο γρήγορα ετέθη υπό επίσημη κρατική μέριμνα και οικονομική στήριξη. Οι αριθμοί είναι πράγματι εντυπωσιακοί: στο πέρασμα των χρόνων το σύστημα έφτασε να «αγκαλιάσει» 110.000 Βενεζουελανών, οι οποίοι στελέχωσαν 120 νεανικές και 60 παιδικές ορχήστρες σε ολόκληρη τη χώρα, καθώς και ένα μεγάλο δίκτυο χορωδιών, που η μουσική εκπαίδευση άρχιζε από την ηλικία των δύο ετών. Παράλληλα, συμπεριλήφθηκαν εργαστήρια στο πλαίσιο των οποίων τα παιδιά διδάσκονταν να κατασκευάζουν αλλά και να επισκευάζουν όργανα, ειδικά προγράμματα για παιδιά με ιδιαίτερες ανάγκες ή μαθησιακές δυσκολίες, καθώς και εξειδικευμένα κέντρα φωνολογίας, οπτικοακουστικών μέσων και ανώτερης μουσικής εκπαίδευσης. Ιδιαίτερο ωστόσο χαρακτηριστικό του συστήματος είναι ότι επικεντρώθηκε σε παιδιά και νέους των κατώτερων κοινωνικοοικονομικών στρωμάτων της χώρας.

«Η πλειονότητα των νεαρών τους οποίους έχουμε προσεγγίσειπροέρχεται από τις πλέον ευάλωτες και περιθωριοποιημένες κοινωνικές ομάδες σε ολόκληρη τη Βενεζουέλα» εξηγούσε ο Αμπρέου προσθέτοντας: «Η συμμετοχή στις ορχήστρεςτους έδωσε τη δυνατότητα να θέσουν νέους στόχους,να κάνουν σχέδια και όνειρα,ενώ παράλληλαείναι κι ένας τρόπος να βοηθηθούν στον καθημερινό αγώνα επιβίωσης μέσα από σημαντικές ευκαιρίες που τους παρέχονται». Και πραγματικά: όπως αποδείχθηκε, μέσα από σχετικές μελέτες που είδαν το φως της δημοσιότητας τα προηγούμενα χρόνια, οι ορχήστρες που οργανώθηκαν είχαν δυναμικό αντίκτυπο στις κοινότητες στις οποίες δραστηριοποιούνταν, ενώ τα ίδια τα παιδιά που έλαβαν μέρος σε αυτές παρουσίασαν μεγάλη κοινωνική προσαρμοστικότητα, αλλά και εμφανώς υψηλότερη απόδοση σε άλλους τομείς της ακαδημαϊκής τους ζωής.

Διεθνές ενδιαφέρον
Το σύστημα προσείλκυσε το διεθνές ενδιαφέρον, ο Αμπρέου τιμήθηκε με σημαντικά εγχώρια και διεθνή βραβεία, ενώ περισσότερες από 20 χώρες «δανείστηκαν» στοιχεία από αυτό προκειμένου να οργανώσουν τη δική τους μουσική εκπαίδευση και ζωή. Σε ό,τι αφορά ειδικότερα την ορχήστρα «Simon Βolivar» εμφανίστηκε σε πολλές χώρες του εξωτερικού, της παρασχέθηκε η δυνατότητα ακόμα και δισκογραφικής δραστηριότητας, ενώ διάσημοι αρχιμουσικοί, όπως π.χ. ο βετεράνος Κλάουντιο Αμπάντο, συνεργάστηκαν κατά καιρούς μαζί της. «Ανακάλυψη» του τελευταίου αποτελεί άλλωστε και ο νεαρός Ντουνταμέλ και κάπως έτσι αρχίζει το γοητευτικό παραμύθι της εκτόξευσής του στο διεθνές στερέωμα…

Αναφορικά με το βρετανικό εγχείρημα, οι ιθύνοντες δηλώνουν πως δεν πρόκειται για αντιγραφή του «Εl Sistema», αλλά για προσαρμογή του στα δεδομένα και στις ιδιαιτερότητες της Μεγάλης Βρετανίας. Κοινό σημείο, βεβαίως, το ότι απευθύνεται σε παιδιά- προσχολικής ηλικίαςτων κατώτερων κοινωνικοοικονομικών στρωμάτων. Οπως χαρακτηριστικά δήλωσε ο Τζούλιαν Λόιντ Γουέμπερ: «Πρόκειται για παιδιά που ούτε καν είχαν διανοηθεί ότι θα ασχοληθούν με την κλασική μουσική. Προσεγγίζουμε την τέχνη μας από μια εντελώς διαφορετική σκοπιά. Προσπαθούμε να δώσουμε στους συμμετέχοντες μια διέξοδο στη φτώχεια.Θα τους παρασχεθούν μουσικά όργανα και υψηλού επιπέδου μουσική εκπαίδευση.Αν πραγματικάτο σύστημα δουλέψει,θα αλλάξει την όψη της μουσικής εκπαίδευσης ολόκληρης της χώρας».

Παρά τον περιρρέοντα ενθουσιασμό, όμως, οι «προσγειωμένες» φωνές δεν λείπουν. Σύμφωνα με αξιωματούχο της βρετανικής κυβέρνησης, το «στοίχημα» εν προκειμένω είναι η υπομονή που πρέπει να επιδείξει κάποιος προκειμένου να δρέψει τους καρπούς της προσπάθειάς του. «Ας μην ξεχνούμε πως στη Βενεζουέλα αυτή τη στιγμή βλέπουμε το αποτέλεσμα ενός κοπιώδους αγώνα 30 χρόνων.Ας ελπίσουμε ότιστην περίπτωσή μαςτα πράγματα θα εξελιχθούν επίσης και δεν θα παραμείνουν σε πιλοτικό στάδιο…».

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Πολιτισμός
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk