ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

Ελληνες σκάβουν στον Ιορδάνη

Είναι ένας χαμηλός λόφος σε θέση που ελέγχει όλες τις προσβάσεις στην κοιλάδα του Ιορδάνη έχοντας οπτική επαφή με την Ιερουσαλήμ και την Ιεριχώ. Βρίσκεται στην Ιορδανία σε μικρή απόσταση από τα σύνορα με το Ισραήλ και απέχει λίγα χιλιόμετρα από τη Νεκρά Θάλασσα. Πρόκειται με λίγα λόγια για ένα κομβικό σημείο στον χάρτη της Μέσης Ανατολής, ένα από τα πολλά, θα μπορούσε να πει κανείς, για την περιοχή, μόνον που αυτό μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα. Γιατί στο Τελ Καφρέιν, όπως ονομάζεται σήμερα αυτός ο λόφος με μόλις 35 μέτρα ύψος, διεξάγουν ανασκαφές έλληνες αρχαιολόγοι.

Είναι ένας χαμηλός λόφος σε θέση που ελέγχει όλες τις προσβάσεις στην κοιλάδα του Ιορδάνη έχοντας οπτική επαφή με την Ιερουσαλήμ και την Ιεριχώ. Βρίσκεται στην Ιορδανία σε μικρή απόσταση από τα σύνορα με το Ισραήλ και απέχει λίγα χιλιόμετρα από τη Νεκρά Θάλασσα. Πρόκειται με λίγα λόγια για ένα κομβικό σημείο στον χάρτη της Μέσης Ανατολής, ένα από τα πολλά, θα μπορούσε να πει κανείς, για την περιοχή, μόνον που αυτό μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα. Γιατί στο Τελ Καφρέιν, όπως ονομάζεται σήμερα αυτός ο λόφος με μόλις 35 μέτρα ύψος, διεξάγουν ανασκαφές έλληνες αρχαιολόγοι. Ο καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων κ. Θανάσης Παπαδόπουλος και η αναπληρώτρια καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας στο ίδιο πανεπιστήμιο κυρία Λίτσα ΚοντορλήΠαπαδοπούλου πρωτοπήγαν στην Ιορδανία το 1999. Και από τον επόμενο χρόνο άρχισαν υπό τη διεύθυνσή τους αρχαιολογικές έρευνες σε μια χώρα με πολιτισμό 12.000

ετών, η οποία σε κάποια ιστορική περίοδο συνδέθηκε και με τους Ελληνες. Σύμφωνα με τα πρώτα συμπεράσματα το Τελ Καφρέιν κατοικήθηκε διαρκώς από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού ως την Ισλαμική περίοδο. Στην ελληνική αρχαιολογική αποστολή που επανέρχεται στην Ιορδανία κάθε άνοιξη μένει να αναζητήσει την ιστορία και την πορεία της περιοχής μέσα στον χρόνο.

«Η διαχρονική κατοίκηση της θέσης κατά την αρχαιότητα μαρτυρείται από τα ορατά λείψανα κατοικιών,στιβαρών κτιρίων και οχυρωματικού τείχους αλλά και από την ύπαρξη μεγάλου προϊστορικού νεκροταφείου λαξευτών θαλαμωτών τάφων στους πρόποδες του λόφου» λέει ο κ. Παπαδόπουλος. Ανοίγοντας το λάπτοπ που φέρνει μαζί του δεκάδες φωτογραφίες από τις ανασκαφές στην Ιορδανία ξεχύνονται στην οθόνη δίνοντας στον χώρο εικόνα και ζωντανεύοντας εν είδει ημερολογίου το έργο της ομάδας.

Οι αποστολές

2 Χάντρες περιδεραίου που χρονολογούνται από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού από την Ιορδανία

Αρχαιολογικές αποστολές από την Ευρώπη, την Αμερική, τον Καναδά, την Αυστραλία και την Ιαπωνία δραστηριοποιούνται στην Ιορδανία εδώ και πολλά χρόνια. Δικαίως άλλωστε αφού λόγω της πλούσιας ιστορίας της η χώρα χαρακτηρίζεται ο παράδεισος των αρχαιολόγων με τεράστιο αριθμό αρχαίων θέσεων που παραμένουν ανεξερεύνητες. Μια τέτοια περιοχή επιλέχθηκε από τους Ελληνες σε συνεργασία και με την έγκριση του γενικού διευθυντή Αρχαιοτήτων της Ιορδανίας, καθηγητή Φαουάζ Κρέισεζ. «Οταν πήγαμε για πρώτη φορά στη χώρα στο πλαίσιο ενός διακρατικού,διαπανεπιστημιακού προγράμματος του υπουργείου Παιδείας οι ιορδανοί συ νάδελφοι,μας ρωτούσαν γιατί η Ελλάδα είναι απούσα σε αντίθεση με τις άλλες χώρες» θυμάται ο κ. Παπαδόπουλος. Η σχετική πρόταση πάντως που υποβλήθηκε προς τα υπουργεία Εξωτερικών και Πολιτισμού της Ελλάδας έγινε γρήγορα αποδεκτή και το ελληνικό αρχαιολογικό πρόγραμμα διεξάγεται έκτοτε σταθερά κάθε χρόνο υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Η αποστολή ωστόσο δεν άρχισε το έργο της κατ΄ ευθείαν από το Τελ Καφρέιν αφού προηγήθηκε ανασκαφή για ένα μόνον έτος στο προϊστορικό νεκροταφείο του Τζάουαρ ες-Σάφι στη ΝΔ άκρη της Νεκράς Θάλασσας. Απέραντο σε μέγεθος όμως, με τους αρχαιοκάπηλους να δρουν απροκάλυπτα καταστρέφοντας τα αρχαία, αυτό το νεκροταφείο δεν παρείχε δυστυχώς στην ελληνική ομάδα τις προδιαγραφές για τη διεξαγωγή επιστημονικού έργου. Η θέση

3 Πήλινο αγγείο της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού από το νεκροταφείο του Τελ Καφρέιν

Οπως φαίνεται και από τις φωτογραφίες ο λόφος Τελ Καφρέιν έχει επίπεδη κορυφή αφού κατά τον περασμένο αιώνα χρησιμοποιήθηκε ως ισλαμικό νεκροταφείο. Οι τάφοι της εποχής αυτής μάλιστα δυσκολεύουν σε μεγάλο βαθμό την ανασκαφή αφού βρίσκονται επάνω ακριβώς από τα αρχαία. Αλλη καταστροφή έχει γίνει περιμετρικά από μηχανικό εκσκαφέα για κατασκευές αμυντικών έργων του στρατού. Αλλά ίσως τη μεγαλύτερη έχουν διαπράξει οι αρχαιοκάπηλοι, οι οποίοι κυριολεκτικά λυμαίνονται τη χώρα.

Παρ΄ όλα αυτά το τοπίο τριγύρω είναι ήρεμο με τα χαμηλά σπίτια και τους δρόμους του ομώνυμου χωριού. Οπως λέει όμως ο κ. Παπαδόπουλος το βέβαιο από την άλλη είναι ότι κατά την αρχαιότητα ο λόφος ήταν μια οχυρωμένη θέση, που ήλεγχε τους εμπορικούς δρόμους και τα καραβάνια, τα οποία έρχονταν από την Ιεριχώ, τον Λίβανο, τη Συροπαλαιστίνη, την Κύπρο και το Αιγαίο αλλά και από την ενδοχώρα της Ιορδανίας και την Αραβική χερσόνησο. Η σημασία της θέσης άλλωστε αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι στα βόρεια και ανατολικά του Τελ Καφρέιν έχουν εντοπισθεί θέσεις με μεγάλα κτιριακά συγκροτήματα της Υστερης Εποχής του Χαλκού (πιθανώς ανάκτορα τοπικών αρχόντων) αλλά και ιερά. Μεταξύ των ευρημάτων εξάλλου υπάρχουν αιγυπτιακά, κυπριακά και κρητομηκυναϊκά αντικείμενα, τα οποία βεβαίως είχαν εισαχθεί στην περιοχή. Το κτίριο

4 Θραύσμα από αγγείο με λατρευτική παράσταση εισηγμένο από την Αίγυπτο

Κάτι αντίστοιχο φαίνεται ότι υπήρξε την ίδια εποχή και στο Τελ Καφρέιν. «Στην κορυφή του λόφου ήρθε στο φως ένα μνημειώδες και σύνθετο κτιριακό συγκρότημα,όπως δείχνουν οι γερές,λίθινες θεμελιώσεις του,αποτελούμενο από σειρά τριών δωματίων στο δυτικό τμήμα του και μερικών ακόμη στην υπόλοιπη έκτασημε εισόδους και διαδρόμους επικοινωνίας μεταξύ τους» λέει ο κ. Παπαδόπουλος. «Τα δάπεδα ήταν από λειασμένο βράχο ή στρωμένα με πηλό ή από πατημένο χώμα.Οι πηλόπλινθοι που βρέθηκαν σκορπισμένοι ανάμεσά τους υποδηλώνουν την ευρεία χρήση τους στην ανωδομή του κτιρίου ενώ υπάρχουν και μικροί ελεύθεροι χώροι,πιθανώς αυλές» προσθέτει.

Εξαιρετικής σημασίας είναι η ανεύρεση στο κέντρο περίπου αυτού του συγκροτήματος μιας χαμηλής ορθογώνιας βαθμιδωτής κατασκευής από πελεκητούς λίθους, η οποία ίσως να ανήκει στη βάση του βωμού ενός ιερού. Τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα εξάλλου που βρέθηκαν στην ανατολική παρειά του λόφου θεωρείται ότι είναι πιθανόν να ανήκουν σε ορθογώνιους πύργους οχυρωματικού τείχους που είχε κτισθεί για την προστασία του οικισμού. Στον ίδιο χώρο βρέθηκε και ένας μεταλλευτικός κλίβανος με υπολείμματα χαλκού φανερώνοντας έτσι την εγκατάσταση μεταλλουργικού εργαστηρίου.

Οι απανθρακωμένες ξυλοδοκοί με τις λίθινες βάσεις τους θεωρούνται σημαντικό εύρημα για τους αρχαιολόγους, το ίδιο και οι σπόροι των δημητριακών, τα εργαλεία, τα όπλα και τα μαγειρικά σκεύη όπως μια αβαθής πήλινη γάστρα. Το περίεργο όμως είναι ότι ξαφνικά ανάμεσα στην ντόπια κεραμική της Εποχής του Σιδήρου εντοπίστηκαν και αττικά ευρήματα: πολλά όστρακα από μελανόμορφα αγγεία αλλά και ένα ερυθρόμορφο του 5ου π.Χ. αιώνα με παράσταση καθιστής γυναικείας μορφής, το οποίο ανήκει στα έργα του «Ζωγράφου του λουτρού» και δηλώνει ασφαλώς επαφές με την Ελλάδα της Κλασικής Εποχής. Εισαγωγής όμως ήταν και μια αλαβάστρινη κοσμητική παλέτα (πιθανώς από την Αίγυπτο), ένα λίθινο επιτραπέζιο παιχνίδι και ένα αγγείο (σώζεται σε θραύσμα) με λατρευτική παράσταση από τη Μεσοποταμία. Το νεκροταφείο
«Περπατώντας στους πρόποδες του λόφου αντικρίζει κανείς σχεδόν σε κάθε μέτρο συλημένους και κατεστραμμένους από τους αρχαιοκάπηλους τάφους της Προϊστορικής Εποχής» λέει ο κ. Παπαδόπουλος. Η συστηματική ανασκαφή όμως πάντα κάτι εντοπίζει που να έχει ξεφύγει από τους λαθρανασκαφείς. Γυάλινες χάνδρες περιδεραίων, τμήματα φυλακτών, μια ομάδα από πήλινα σφονδύλια διαφόρων μεγεθών και σχημάτων που βρέθηκαν σε ένα πήλινο μικρό κιβώτιο και πολλά αγγεία φαίνεται ότι έλαθαν της προσοχής των αρχαιοκαπήλων ή εισέπραξαν την αδιαφορία τους μπροστά σε άλλα αντικείμενα πιθανώς εντυπωσιακότερα.

Οκτώ οικιστικές φάσεις της Προϊστορικής Εποχής, τη μία επάνω από την άλλη, όπως έχει παρατηρηθεί και σε άλλες περιπτώσεις σε χώρες γύρω από τη Μεσόγειο αναγνωρίστηκαν στο Τελ Καφρέιν. Οι απαντήσεις για τη ζωή των ανθρώπων όμως δεν μπορεί να δοθούν εύκολα καθώς τα κομμάτια του παζλ ενώνονται σιγά σιγά. Η ελληνική αρχαιολογική αποστολή ωστόσο, στην οποία μετέχουν νέοι αρχαιολόγοι και φοιτητές Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, έχει πολλά να πει για τους σύγχρονους Ιορδανούς, την αγάπη τους για την Ελλάδα, την ευγένεια και τη φιλοξενία τους.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Πολιτισμός
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk