ΘΕΑΤΡΟ

Ανατόλι Βασίλιεφ «Η Αθήνα δεν είναι κατάλληλη για θέατρο»

Δροσοπούλου 197, ώρα 10 το πρωί: ο 66χρονος Ανατόλι Βασίλιεφ φθάνει στο ραντεβού μας στον χώρο όπου κάνει πρόβες με το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας για τη «Μήδεια» του Ευριπίδη. Παρά τη ζέστη, φοράει μακρυμάνικο πουκάμισο και πλεκτή ζακέτα. Μια ασκητική φιγούρα που δεν τη συναντάς συχνά. Ηπιος, ήρεμος, χαμηλόφωνος, με μια σπίθα να φωτίζει κάθε του έκφραση, ο ρώσος σκηνοθέτης οργανώνει (και) το τελετουργικό της συνάντησής μας. Ορίζει με ακρίβεια, αρχικά, τη φωτογράφιση και στη συνέχεια τη συνέντευξη.

Δροσοπούλου 197, ώρα 10 το πρωί: ο 66χρονος Ανατόλι Βασίλιεφ φθάνει στο ραντεβού μας στον χώρο όπου κάνει πρόβες με το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας για τη «Μήδεια» του Ευριπίδη. Παρά τη ζέστη, φοράει μακρυμάνικο πουκάμισο και πλεκτή ζακέτα. Μια ασκητική φιγούρα που δεν τη συναντάς συχνά. Ηπιος, ήρεμος, χαμηλόφωνος, με μια σπίθα να φωτίζει κάθε του έκφραση, ο ρώσος σκηνοθέτης οργανώνει (και) το τελετουργικό της συνάντησής μας. Ορίζει με ακρίβεια, αρχικά, τη φωτογράφιση και στη συνέχεια τη συνέντευξη. Η πρώτη γίνεται μέσα στον χώρο όπου δεσπόζει η κατακόκκινη αρένα που έχει στήσει ο Διονύσης Φωτόπουλος. Για τη συζήτηση περνάμε στο γραφείο. Μαζί μας η Ντίνα Σαράντη, μεταφράστριαδιερμηνέας, η οποία συνέβαλε καθοριστικά στην επικοινωνία μας.

Ο Βασίλιεφ ήρθε στην Ελλάδα έπειτα από πρόσκληση της Λυδίας Κονιόρδου και του ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας. Συνεργάστηκε με το Κέντρο Αρχαίου Δράματος «Δεσμοί», έκανε σεμινάρια από όπου επέλεξε ηθοποιούς για τον Χορό, ενώ η τελική συγκρότηση του θιάσου έγινε έπειτα από αλλεπάλληλες ακροάσεις. Περίπου τρεις εβδομάδες πριν από την πρεμιέρα, και οι πρόβες συνεχίζονται τμηματικά- επίπονες, πολύωρες. Οι ηθοποιοί, μαγεμένοι από την προσωπικότητά του, δηλώνουν έτοιμοι να τον ακολουθήσουν όπου γης. Δεν είναι τυχαίο ότι σήμερα ο 66χρονος σκηνοθέτης είναι ένας από τους κορυφαίους παγκοσμίως.

– Κύριε Βασίλιεφ,η χρήση του κόκκινου στο σκηνικό τι σηματοδοτεί για την παράσταση και τι σημαίνει για σας αυτό το χρώμα;

«Πείτε μου, όλες οι ερωτήσεις που θα μου κάνετε θα αφορούν την παράσταση; Φοβάμαι να απαντώ σε κάποιες ερωτήσεις. Η παράσταση τώρα στήνεται. Τι μπορούμε να πούμε; Δεν είχα ποτέ δουλέψει πάνω σε αυτό το κείμενο. Εχω παίξει σε αρχαία σκηνή- στους Δελφούς, την “Ιλιάδα” και το “Υλικό Μήδειας”. Πρώτη φορά θα δουλέψω σε μια τέτοια σκηνή. Η παράσταση είναι καινούργια για μένα. Γι΄ αυτό και δεν έχω διάθεση να απαντήσω ούτε σε μία ερώτηση λόγω της αίσθησης φόβου που έχω…

Λοιπόν, κόκκινο χρώμα. Το κόκκινο χρώμα είναι το χρώμα της γιορτής. Ολη η παράσταση θα πρέπει να γίνεται στο πλαίσιο μιας γιορτής, μιας γιορταστικής δράσης, εκεί μέσα ανεβαίνει η παράσταση. Γιατί τα διονυσιακά μυστήρια ήταν πάντα γιορτές».

– Μέσα στη γιορτή αυτή υπάρχει η παιδοκτονία,το αίμα…

«Την υπόθεση την ξέρετε. Οι αναγνώστες, οι θεατές, την ξέρουν, κι αυτή είναι η δυστυχία τους. Γιατί κάνουν λάθος αν νομίζουν ότι τη γνωρίζουν. Γνωρίζουν το μπανάλ κομμάτι του έργου, το διαδεδομένο. Η υπόθεση του έργου είναι και η χυδαία (vulgaire) συνισταμένη του: ο φόνος, το αίμα. Και αυτά υπάρχουν αλλά όχι μόνο αυτά». – Τελικά,εμείς οι θεατές μαθαίνουμε πραγματικά ένα έργο; ή κάθε ανέβασμά του μας το συστήνει από την αρχή;

«Αυτό πραγματικά είναι ένα ερώτημα με ουσία. Τα μυστήρια που παίζονται στην ορχήστρα πρέπει να τα γνωρίζουν οι θεατές. Στο ευρωπαϊκό δράμα τώρα οι θεατές δεν πρέπει να ξέρουν. Υπάρχει διαφορά. Οταν μιλάμε για τα μυστήρια, αυτός που βλέπει με τα μάτια του πρέπει να γνωρίζει».

– Η εμπειρία σας από το «Υλικό Μήδειας» του Χάινερ Μύλερ παίζει ρόλο στο ανέβασμα της τραγωδίας του Ευριπίδη;

«Πάρα πολύ. Με εκπληκτική ακρίβεια ο Μύλερ μετέφερε τις βασικότερες ιδέες και κινήσεις του Ευριπίδη. Με εξαιρετική προσοχή το έκανε αλλά το απέδωσε με τη σύγχρονη γλώσσα. Αυτή η δουλειά με βοήθησε πολύ. Είναι σαν να άνοιξα κάποιες πύλες για να μπορέσω να μπω στο αρχαίο δράμα. Η αφήγηση οδηγείται ευκολότερα μέσα από το θηλυκό πρόσωπο, ως κύριο πρόσωπο- πολύ περισσότερο από ένα ανδρικό. Γιατί όλη η εμπειρία του ευρωπαϊκού δράματος, η παράδοση, βασίζεται στη γυναίκα ως φορέα της ίντριγκας…».

– Και αυτό συνεχίζεται με τον ίδιο τρόπο και σήμερα;

«Δεν το ξέρω. Δεν ξέρω πώς συνεχίζεται. Σήμερα δεν συνεχίζεται καμία παράδοση. Εκτός από την παράδοση του καπουτσίνο».

– Στο ανέβασμα του αρχαίου δράματος υπάρχουν όρια και κανόνες;

«Φυσικά. Οι κανόνες βρίσκονται στην ίδια την τραγωδία. Βρίσκονται μέσα στο κείμενο και πρέπει να τους τηρήσεις. Οταν τους παραβιάζεις, τότε η ίδια η υπόσταση του αρχαίου δράματος κατατρέφεται».

– Υπάρχει πρωτοπορία στο αρχαίο δράμα σήμερα;

«Το αρχαίο δράμα βρίσκεται πολύ μακριά από εμάς. Είναι τόσο μακριά που οποιαδήποτε σκηνοθεσία μπορεί να θεωρηθεί πρωτοποριακή. Γιατί δεν υπάρχει αποκατάσταση…».

– Δουλεύοντας με έλληνες ηθοποιούς βρήκατε κοινά στοιχεία με τους Ρώσους; Υπάρχει συγγένεια;

«Ναι, μοιάζουν πολύ. Πρώτα απ΄ όλα είναι χριστιανοί ορθόδοξοι και αυτό σημαίνει ότι ο ψυχικός τους κόσμος είναι αρκετά ανεπτυγμένος. Επίσης μοιάζουν στον συναισθηματικό τους κόσμο. Αλλά και στην πειθαρχία, στη δουλειά, μοιάζουν πολύ. Αυτό που ζω τώρα με τους έλληνες ηθοποιούς μου θυμίζει τη δουλειά μου στη ρωσική επαρχία. Το θέατρο της Μόσχας διαφέρει, έχει πιο ισχυρές ευρωπαϊκές παραδόσεις. Το ρωσικό θέατρο σήμερα είναι θέατρο της πρωτεύουσας. Το σοβιετικό θέατρο επεδίωκε την αποκέντρωση του θεάτρου και μπόρεσε να έχει εξαιρετικά αποτελέσματα. Πρέπει να είναι αποκεντρωμένο- το κράτος πρέπει να φροντίζει ώστε το θέατρο να είναι παντού».

– Και στην Ελλάδα ισχύει το ίδιο για την Αθήνα…

«Είναι θλιβερό. Είναι λάθος. Η Αθήνα δεν μπορεί να εξασφαλίσει ούτε με κτίρια ούτε με προϋπολογισμό ούτε με τεχνικές προδιαγραφές ούτε με άλλες δυνατότητες το θέατρο. Δεν μπορεί ούτε θέλει. Η Αθήνα έτσι όπως την είδα τώρα δεν είναι κατάλληλη για να υπάρχει εδώ θέατρο, δεν έχει δημιουργηθεί για το θέατρο. Αλλά δεν θα ήθελα να πω περισσότερα. Τώρα προηγείται η παράσταση».

– Το θέατρο κινδυνεύει από την παγκοσμιοποίηση;

«Η παγκοσμιοποίηση εξαφανίζει το θέατρο. Το θέατρο σταματά πια να είναι εθνικό, να είναι της μητρικής γλώσσας. Μετατρέπεται σε ένα θέατρο όμοιο με κάθε άλλο».

– Το ρωσικό θέατρο θα έλεγε κανείς ότι ανθίσταται…

«Το ρωσικό θέατρο έχει σχολή, θεωρία. Διαθέτει αποστόλους… Στις αρχές του 19ου αιώνα αποτέλεσε τη βάση και το θεμέλιο για όλο το ευρωπαϊκό θέατρο, για το παγκόσμιο. Γι΄ αυτό και έχει ακόμη δυνατότητες αντίστασης».

– Υπάρχει σύγχρονο ρωσικό θέατρο; «Υπάρχει. Και ακολουθεί τη ρωσική παράδοση. Εδώ και τρία χρόνια δεν δουλεύω πια στη Ρωσία. Αντιμετώπισα πολιτικές και προσωπικές καταστάσεις τέτοιες που με οδήγησαν να φύγω. Ηθελα να αντισταθώ και να διατηρήσω την παράδοση. Στο θέατρο μπορείς να ακολουθήσεις δύο δρόμους: τον εσωτερικό και τον εξωτερικό. Εγώ δεν επέλεξα την απομίμηση των παραδόσεων. Σήμερα το ρωσικό θέατρο μιμείται τις παραδόσεις, επιδιώκει να είναι αστικό θέατρο, και αυτό είναι κακό. Θέλει να συνενώσει το θέατρο ως business με το θέατρο ως τέχνη. Μα αυτό είναι αδύνατον. Σε ό,τι με αφορά αναπτύσσω πια την ευρωπαϊκή παράδοση, βασισμένη στη ρωσική. Δεν εκπροσωπώ πια το ρωσικό θέατρο ούτε τους ρώσους συγγραφείς. Απόδειξη ότι ανεβάζω διάφορα έργα, Μολιέρο, Πλάτωνα, Ομηρο. Πρόσφατα στο Παρίσι σκηνοθέτησα ένα μυθιστόρημα του 18ου αιώνα με πορνογραφικό περιεχόμενο. Τώρα έχω τον Ευριπίδη».

– Και μετά,τι έπεται; «Ηρεμία και ησυχία, διακοπές ώσπου να πεθάνω… Συνέχεια με ακολουθούν αισθήματα ανησυχίας που συνδέονται με το πρακτικό θέατρο. Είναι πολύ διαφορετικό το θέατρο ως παιδαγωγική και το πρακτικό θέατρο, απέχουν μεταξύ τους. Μπορεί κανείς να διδάσκει εξαιρετικά καλά, όπως ακριβώς διδάσκεται ο αθλητής για να σηκώσει τα βάρη. Αλλά κάποια στιγμή πρέπει να σηκώσει τα βάρη».

– Εσείς τα σηκώσατε τα βάρη; «Δεν ξέρω. Είμαι ακόμη στην αρχή…».

Η «Μήδεια» του Ευριπίδη ανεβαίνει από το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας.Μήδεια η Λυδία Κονιόρδου.Παίζουν επίσης: Αγλαΐα Παππά,Νίκος Ψαρράς,Νίκος Καραθάνος,Δημήτρης Κανέλλος,Γιώργος Γάλλος κ.ά. Η πρεμιέρα της θα δοθεί στο Δίον (8/8),ενώ στην Επίδαυρο θα παρουσιαστεί στις 15 και 16/8.Στο Ηρώδειο θα δοθούν δύο παραστάσεις,στις 13 και 14/9.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Πολιτισμός
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk