Κινεζική λεηλασία στο τροπικό δάσος

Ο Francois Ηauter, δημοσιογράφος της γαλλικής εφημερίδας «Le Figaro», ξεκίνησε ένα οδοιπορικό διαρκείας τριών μηνών, μέσα από το οποίο επιχείρησε να προσεγγίσει τον πολιτισμό των Κινέζων. Ακόμη περισσότερο, να κατανοήσει έναν ολόκληρο κόσμο τόσο μακρινό και διαφορετικό από αυτόν των «Δυτικών». Μέσα από το ταξίδι του γνώρι σε ανθρώπους, κατέγραψε συμπεριφορές και έζησε καταστάσεις που μας επιτρέπουν να γνωρίσουμε καλύτερα τη χώρα η οποία φιλοξενεί τους 29ους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Ο Francois Ηauter, δημοσιογράφος της γαλλικής εφημερίδας «Le Figaro», ξεκίνησε ένα οδοιπορικό διαρκείας τριών μηνών, μέσα από το οποίο επιχείρησε να προσεγγίσει τον
πολιτισμό των Κινέζων. Ακόμη περισσότερο, να κατανοήσει έναν ολόκληρο κόσμο τόσο μακρινό και διαφορετικό από αυτόν των «Δυτικών». Μέσα από το ταξίδι του γνώρι
σε ανθρώπους, κατέγραψε συμπεριφορές και έζησε καταστάσεις που μας επιτρέπουν να γνωρίσουμε καλύτερα τη χώρα η οποία φιλοξενεί τους 29ους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Προκαλεί εντύπωση να βλέπεις στην Αφρική την αποτελεσματικότητα της κινεζικής διπλωματίας για λογαριασμό των συμφερόντων της χώρας. Με μέσα υποδεέστερα από αυτά των Ευρωπαίων ή των Αμερικανών, η Αυτοκρατορία προωθείται τώρα στον Τρίτο Κόσμο σαν να θέλει να γίνει αντίβαρο στη Δύση

Από το Καναδά βρέθηκα στη Βραζιλία και από εκεί βρέθηκα στις παλιές αποικίες, στην Αφρική. Σκεπτόμουν. Πώς ασκείς επιρροή στον κόσμο; Με την τέχνη της διπλωματίας. Είχα συχνά την ευκαιρία να παρατηρήσω τα διπλωματικά εργαλεία του ενός και του άλλου, να μετρήσω την αποτελεσματικότητά τους, να ακούσω επίσημους ή ανεπίσημους διπλωμάτες, να προσπαθήσω να καταλάβω τους λόγους για τους οποίους κάποιες χώρες ανοίγονται και κάποιες άλλες κλείνονται στον εαυτό τους, γιατί κάποιες επιβάλλουν αυτό που θέλουν και κάποιες άλλες σύρονται από τις καταστάσεις. Στο Κελιμάν της Βόρειας Μοζαμβίκης, στα βάθη της ξεχασμένης Αφρικής, είχα την ευκαιρία να αναρωτηθώ. Οι Πορτογάλοι εγκατέλειψαν τις αποικίες τους εδώ και 30 χρόνια και η ανάμνησή τους χάθηκε όπως ένα όνειρο. Μπροστά σε μια μπαρόκ εκκλησία που κατέρρεε, σκεπτόμουν τα λόγια του Γκι Ζορζί, ενός από τους «αφρικανιστές» διπλωμάτες μας: «Στην Αφρική διεισδύεις πολύ εύκολααλλά μετά σου παίρνει 40 χρόνια για να υπάρξεις κάπως εκεί και έναν αιώνα για να ασκήσεις πραγματική επιρροή». Το παζλ συμπληρώνεται από το γεγονός ότι η Μαύρη Ηπειρος έχει την τάση να σε λησμονεί μια στιγμή μόνο αφού την εγκαταλείψεις. Το να ζεις στην Αφρική πάντοτε οδηγούσε στο να την αγαπήσεις, για να αγαπηθείς όμως έπρεπε να τη ζήσεις λίγο παραπάνω. Επρεπε να είσαι ευτυχισμένος με αυτό που υπήρχε, να διεισδύσεις στην πολυπλοκότητα αυτών των κοινωνιών και να σεβαστείς ανθρώπους ελάχιστα συνηθισμένους. Οι Γάλλοι, οι Βρετανοί, οι Γερμανοί και οι Ιταλοί απομακρύνονταν στις μύτες των ποδιών, κρατούνταν σε απόσταση, λες και η εποχή των αποικιοκρατικών περιπετειών μετρούσε ακόμη. Οι αντιπρόσωποί τους στάθμευαν απομονωμένοι μακριά από το Κελιμάν, στο Μαπούτο, την πρωτεύουσα της Μοζαμβίκης, με τα αυτοκίνητά της, τα βραδινά πάρτι, την πολιτική, τις σχέσεις, τα πάθη, τα κοκτέιλ και τα Σαββατοκύριακα με τένις. Το Κελιμάν, η άγρια Αφρική, είχε μετατραπεί σε terra incognitaγια τους Ευρωπαίους. Κανείς δεν ήθελε να ξέρει αυτόν τον χαμένο τόπο. Κανείς εκτός από τους Κινέζους. Από τα βάθη του Κονγκό ως την Αιθιοπία, από τη Λουάντα ως το Αλγέρι δραστηριοποιούνταν στα πιο απρόσμενα μέρη, μετακινώντας εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους για χάρη των συνεργείων τους. Αυτό που μου έκανε εντύπωση εδώ ήταν η αποτελεσματικότητα της κινεζικής διπλωματίας σε ό,τι αφορά τα συμφέροντά της. Διαθέτοντας μέσα ασυγκρίτως πιο αδύναμα από αυτά των Ευρωπαίων ή των Αμερικανών, προωθούνται σήμερα στον Τρίτο Κόσμο σαν να θέλουν να γίνουν το αντίβαρο στη Δύση.

Υστερα από 58 χρόνια κομμουνισμού, κατά τη διάρκεια των οποίων κόπηκαν όλα τα κεφάλια που ξεχώριζαν, η Κίνα έχει μετατραπεί σε μια έρημο Σαχάρα του πνεύματος. Για να δημιουργήσει όνειρα στον κόσμο δεν μένει πλέον τίποτε, εκτός από τα φαντάσματα της Ιστορίας και τα τελευταία μνημεία που δεν κατέστρεψε. Είναι, λοιπόν, με τη μόνη διπλωματία που διαθέτει, αυτή του εμπορίου, που αυτή η χώρα επιχειρεί να κυριαρχήσει στον 21ο αιώνα. Η αρχή βάσει της οποίας δρα είναι 1.000 ετών και βασίζεται σε ένα γνωμικό του Σιν Τσου: «Για να νικήσεις τον εχθρό σου πρέπει να του προσφέρεις κάτι που να χαλαρώσει την επιφυλακή του.Για να πάρεις πρέπει πρώτα να δώσεις». Στο Κελιμάν τα είδα με τα μάτια μου αυτά τα κινεζικά δώρα. Το Πεκίνο πρόσφερε εγκαταστάσεις τρεχούμενου νερού στους κατοίκους και απέναντί μου εργάτες ξεπάτωναν το πεζοδρόμιο για να εξοπλίσουν την πόλη. Η εγκατάσταση των σωλήνων από ελαφρύ πλαστικό γινόταν όπως όπως μπροστά στα αδιάφορα μάτια ενός κινέζου εργολάβου. Ο πύργος νερού των 500 κυβικών μέτρων, που μόλις είχε τελειώσει, έχανε ήδη νερό. Προσπάθησα να συζητήσω το θέμα με έναν κινέζο μηχανικό. Αδύνατον. Δεν ήθελε να πει τίποτε. Οι Κινέζοι εμφανίζονται παντού ντροπαλοί, συνετοί και συγκρατημένοι. Σαν να ήταν ντόπιοι. Εξίσου παράδοξο, έχουν συχνά το ύφος των κατοίκων του νησιού. Πολύ διαφορετικοί από τους Δυτικούς σε αυτό το θέμα.

Για εμάς η θάλασσα, και ιδίως η Μεσόγειος, είναι σύνδεσμος ανάμεσα στους λαούς, είναι mare nostrum. Η θάλασσα στο μυαλό μας βρίσκεται πάντα στο κέντρο του πολιτισμού. Για τους Κινέζους το μεγάλο σοκ ήταν να δουν να ξεπροβάλουν από τον ωκεανό τα «γιανγκ γι», οι «δαίμονες της θάλασσας» («γιανγκ γι» σημαίνει «το φάντασμα που έρχεται από τη Μεγάλη Δύση»), δηλαδή οι Ευρωπαίοι. Στη μακρά καταγεγραμμένη Ιστορία της η Κίνα δεν ξεκινούσε ποτέ για την κατάκτηση του κόσμου. Εβγαινε από τα τείχη της μόνο για να πάρει αυτό που την ενδιέφερε: κρασί από τη Μέση Ανατολή, άλογα από την Κεντρική Ασία, την τεχνολογία μας στη Δύση και πρώτες ύλες στην Κεντρική Ασία, στην Αφρική ή στη Νότια Αμερική. Μετά γυρνούσε γρήγορα πίσω στο καταφύγιο, με τα λάφυρα στα χέρια. «Πρέπει να επιστρέφουμε χωρίς καθυστέρησημόλις ο στόχος επιτευχθεί» λέει ένα άλλο κινεζικό ρητό. Αυτά που είδα κατά τη διάρκεια αυτού του ταξιδιού μού δημιούργησαν την πεποίθηση ότι η εξωτερική πολιτική της Κίνας δεν έχει αλλάξει εδώ και χιλιετίες. Το «άνοιγμά» της προς το εξωτερικό δεν είναι παρά το αποτέλεσμα μιας ανάγκης. Από το Ρίο ως το Μαπούτο οι πρεσβείες της Κίνας χρησίμευαν στο να κερδηθούν αυτά τα λάφυρα. Παντού ήταν χτισμένες σαν φρούρια.

Οι διπλωμάτες της Αυτοκρατορίας ζούσαν πάντα εσώκλειστοι μέσα στα μακρά τείχη. Στο παραμικρό επεισόδιο ανάμεσα σε έναν αυτόχθονα και κάποιον κινέζο εργάτη ρύθμιζαν άμεσα την υπόθεση με τη μεσολάβηση των αρχών από την πρωτεύουσα της χώρας. Λειτουργούσαν επίσης ως τράπεζες ρευστοποίησης για τις κινεζικές επιχειρήσεις. Με τον τρόπο αυτόν απασχολούσαν ένα πολύ μεγάλο δυναμικό. Πέρα από αυτά, κανένας απολύτως ρομαντισμός. Το μοναδικό τους ενδιαφέρον ήταν να εκμεταλλευτούν τις αδυναμίες των άλλων για να σουφρώσουν, από ΄δω κι από ΄κει, πηγές και μερίδιο στην αγορά. Η «διπλωματία του χαμόγελου» ήταν ένα διαφημιστικό σλόγκαν. Η ειρήνη στα σύνορα συνίστατο στο να μεταβάλλονται οι τοπικοί βάρβαροι σε καταναλωτές κινεζικών προϊόντων. Είναι ακριβώς η ίδια πρακτική με τον 1ο αιώνα μ.Χ., όταν αναπτύχθηκε απότομα ο Δρόμος του Μεταξιού. Με μια σημαντικότατη διαφορά, ωστόσο: σήμερα η κινεζική διπλωματία δεν αρκείται στα όρια της Αυτοκρατορίας, έχει γίνει πλανητική. Εδώ στην Αφρική η αντίθεση ανάμεσα σε Δυτικούς και Κινέζους ήταν τρομακτική. Εκεί όπου εμείς δεν βλέπαμε παρά αποτυχία και φτώχεια, μεμψιμοιρία και οικολογική καταστροφή, διαφθορά και διαλυμένες υποδομές, οι Κινέζοι φαντάστηκαν αυτή την ήπειρο σαν ένα τόπο υποσχέσεων, μια πλούσια και γόνιμη γη όπου η ενεργητικότητα και η εξυπνάδα τους θα μπορούσε να κάνει θαύματα.

Η δυτική διπλωματία στη Μαύρη Ηπειρο βρισκόταν ακριβώς στον αντίποδα σε ό,τι αφορά τα αποτελέσματα εκείνης της Αυτοκρατορίας, η οποία έμοιαζε με μικρό βάτραχο που αναδεικνυόταν σε μεγάλο βόδι. Την 1η Οκτωβρίου του 1949 ο Μάο Τσε Τουνγκ είχε καταλήξει την ομιλία του μπροστά στο συγκεντρωμένο πλήθος στην πλατεία Τιανανμέν με τα εξής λόγια: «Η Κίνα επιτέλους σηκώνεται όρθια». Η κινεζική διπλωματία προσαρμόστηκε και έγινε όργανο αυτής της κατάστασης. Στο Κελιμάν έμοιαζε να έχει αφοσιωθεί στη λαφυραγώγηση των δασικών προϊόντων της Μοζαμβίκης. Τους ψυχολογικά ευαίσθητους Αφρικανούς οι Κινέζοι τους χαρακτήριζαν άσκημα. Γιατί, λοιπόν, εκείνοι τους άνοιγαν την αγκαλιά τους; Θέλοντας να κατανοήσω αυτόν τον αφύσικο γάμο, μπάρκαρα για την πρωτεύουσα, το Μαπούτο.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Archive
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk