1828-2008

180 χρόνια διπλωματικών σχέσεων Ελλάδας- Ρωσίας

ΜΠΟΡΕΙ οι επίσημες ελληνορωσικές σχέσεις να διαρκούν σχεδόν δύο αιώνες, η ελληνική παρουσία όμως στα εδάφη τής πάλαι ποτέ ρωσικής αυτοκρατορίας τοποθετείται πολύ πριν από την εμφάνιση του ξανθού γένους των Ρως στην περιοχή. Από τα ομηρικά ήδη χρόνια έλληνες ναυτικοί με τα πολύπαθα ταξίδια τους, δαμάζοντας τα κύματα της Μαύρης Θάλασσας και μετατρέποντας τα νερά της από Αξενο σε Εύξεινο Πόντο, έχτισαν αποικίες και συνέβαλαν με το εμπόριο στην ανάπτυξη της Ν. Ρωσίας, άγνωστης ως τότε στον αρχαίο κόσμο. Με την κάθοδο πολλούς αιώνες μετά και τον εκχριστιανισμό των σλαβικών φύλων οι δύο λαοί, ρωσικός και ελληνικός, ήλθαν ακόμη πιο κοντά. Και όταν η Πόλη αλώθηκε, οι ελπίδες των ορθόδοξων Ελλήνων στράφηκαν αποκλειστικά στη Ρωσία. Ο γάμος της Ζωής, ανιψιάς του τελευταίου αυτοκράτορα Κωνσταντίνου του Παλαιολόγου, που μετονομάστηκε Σοφία, με τον τσάρο Ιβάν Γ΄ δεν ήταν καθόλου άσχετος με τους πόθους των δύο λαών να δουν ξανά μια ημέρα τη Βασιλεύουσα σε χέρια χριστιανικά.

ΜΠΟΡΕΙ οι επίσημες ελληνορωσικές σχέσεις να διαρκούν σχεδόν δύο αιώνες, η ελληνική παρουσία όμως στα εδάφη τής πάλαι ποτέ ρωσικής αυτοκρατορίας τοποθετείται πολύ πριν από την εμφάνιση του ξανθού γένους των Ρως στην περιοχή. Από τα ομηρικά ήδη χρόνια έλληνες ναυτικοί με
τα πολύπαθα ταξίδια τους, δαμάζοντας τα κύματα της Μαύρης Θάλασσας και μετατρέποντας τα νερά της από Αξενο σε Εύξεινο Πόντο, έχτισαν αποικίες και συνέβαλαν με το εμπόριο στην ανάπτυξη της Ν. Ρωσίας, άγνωστης ως τότε στον αρχαίο κόσμο. Με την κάθοδο πολλούς αιώνες μετά και τον εκχριστιανισμό των σλαβικών φύλων οι δύο λαοί, ρωσικός και ελληνικός, ήλθαν ακόμη πιο κοντά. Και όταν
η Πόλη αλώθηκε, οι ελπίδες των ορθόδοξων Ελλήνων στράφηκαν αποκλειστικά στη Ρωσία. Ο γάμος της Ζωής, ανιψιάς του τελευταίου αυτοκράτορα Κωνσταντίνου του Παλαιολόγου, που μετονομάστηκε Σοφία, με τον τσάρο Ιβάν Γ΄ δεν ήταν καθόλου άσχετος με τους πόθους των δύο λαών να δουν ξανά μια ημέρα τη Βασιλεύουσα σε χέρια χριστιανικά.

Σ το εξής η εξωτερική πολιτική της τσαρικής Ρωσίας με στόχο την κάθοδο και κατάληψη των Στενών θα ακολουθήσει επιθετική στάση εναντίον της Τουρκίας χρησιμοποιώντας ως εργαλείο της τις βαλκανικές εθνότητες. Η επιφυλακτική στάση της όταν ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση γρήγορα θα μεταβληθεί με την άνοδο στον τσαρικό θρόνο του Νικολάου Α΄. Το Πρωτόκολλο της Πετρουπόλεως που υπεγράφη στις 4 Απριλίου 1826 μεταξύ Ρωσίας και Μ. Βρετανίας, η πρώτη διεθνής πράξη που αφορούσε την ελληνική υπόθεση και στην οποία αναφερόταν για πρώτη φορά το όνομα «Ελλάς» για την υπό ίδρυση επικράτεια, δεν ήταν παρά μόνο η αρχή του πρωταγωνιστικού ρόλου που θα διαδραμάτιζε στο εξής η Ρωσία για τη στήριξη του αγώνα για την απελευθέρωση της χώρας από τον οθωμανικό ζυγό. Με πρωτοβουλία του Νικολάου συνέρχεται τον Σεπτέμβριο του 1828 στον Πόρο η Διάσκεψη Πρεσβευτών, για να επιληφθεί των συνόρων και της οργάνωσης του υπό ίδρυση κράτους, με πρώτο κυβερνήτη τον Ιωάννη Καποδίστρια, τέως υπουργό Εξωτερικών της Ρωσίας. Την επόμενη χρονιά ο Νικόλαος Α΄ ορίζει πρεσβευτή στην Ελλάδα τον Μάρκο-Αντώνιο Βούλγαρι, νομομαθή και διπλωμάτη που το 1819 είχε τοποθετηθεί πρεσβευτής της Αυτοκρατορίας στην Ισπανία.

Τον Ιανουάριο του 1831 με επιστολή του ρώσου ΥΠΕΞ προς τον Καποδίστρια (Φάκελος Κεντρικής Υπηρεσίας 1831/20.7, έγγραφο με ημερομηνία 13.1.1831) ο βαρόνος Ντε Ράκμαν ανακοινώνεται επιτετραμμένος της Ρωσίας στην Ελλάδα μετά την αιφνίδια αναχώρηση του Βούλγαρι στην Πετρούπολη εξαιτίας του θανάτου της γυναίκας του.

Ρώσοι προξενικοί πράκτορες θα τοποθετηθούν στο μεταξύ στη Νάξο και στη Μύκονο (ΑΠ 40/14, 21 Απριλίου 1830), επί υπουργίας Ιάκωβου Ρίζου-Νερουλού, στη Σύρο, στη Δυτική Στερεά Ελλάδα (ΑΠ 7, 40/14, 13 Φεβρουαρίου 1831) και στα νησιά του Αιγαίου, όταν υπουργός Εξωτερικών ήταν ο Γεώργιος Γλαράκης.

Ο ρόλος που διαδραμάτισε στον αγώνα της ελληνικής ανεξαρτησίας η Ρωσία είναι γνωστός και σε αυτόν έχουν αφιερωθεί εκατοντάδες μονογραφίες, μελέτες και επιστημονικά άρθρα τόσο σε εθνικό όσο και διεθνές επίπεδο.

Πλήγμα για τη ρωσική εξωτερική πολιτική υπήρξε αναμφίβολα

Φωτογραφία από την υπογραφή στη Μόσχα κοινής πολιτικής δήλωσης κατά την επίσκεψη του Κ. Καραμανλή τον Οκτώβριο του 1979. Η σύνταξη της δήλωσης αυτής διήρκεσε 36 ολόκληρες ώρες, σύμφωνα με μαρτυρία του πρέσβη ε.τ. Β. Θεοδωρόπουλου. Πίσω από τον Καραμανλή διακρίνονται ο ΥΠΕΞ Γ. Ράλλης και ο πρέσβης ε.τ. Βύρων Θεοδωρόπουλος. Τον Κ. Καραμανλή υποβοηθεί ο πρέσβης Αδαμάντιος Βασιλάκης, νεαρός Γραμματέας τότε. Δεξιά, πίσω από τον σοβιετικό πρωθυπουργό Κοσίγκιν διακρίνεται ο ΥΠΕΞ Γκρομίκο (στο κέντρο).

η δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια, πρώτου κυβερνήτη της Ελλάδας και υπουργού των Εξωτερικών της Ρωσίας επί τσάρου Αλεξάνδρου Α Δ , το έτος 1831.

Δύο χρόνια αργότερα ο διάδοχος του Αλεξάνδρου, Νικόλαος Α΄, με επιστολή του προς τον Οθωνα (περίοδος της Αντιβασιλείας) ανακοίνωνε την τοποθέτηση του κόμητος Κατακάζυ ως απεσταλμένου, πληρεξούσιου πρεσβευτή της Ρωσίας στη βασιλική αυλή του νεοσύστατου κράτους. Εκτοτε, φανερά και με θεμιτό ως έναν βαθμό τρόπο, αφού η Ρωσία είχε ορισθεί ως μία εκ των εγγυητριών δυνάμεων της ανεξαρτησίας του ελληνικού κράτους, ο ρόλος και η ανάμειξή της στα εσωτερικά πράγματα της Ελλάδας θα είναι αποφασιστικής σημασίας για τα πρώτα βήματα του ελληνικού βασιλείου, όχι μόνο στη διεθνή σκηνή, αλλά και σε ό,τι

Η πρώτη εκ τριών σελίδων επιστολή του Νικολάου Α Δ και, κάτω, η υπογραφή του (από την τρίτη σελίδα) προς τον βασιλιά Οθωνα με την οποία ανακοινώνεται η τοποθέτηση του κόμητος Κατακάζυ, πρεσβευτή Πασών των Ρωσιών, στην Ελλάδα. Ολόκληρη η πρώτη σελίδα αναφέρεται στους τίτλους κυριαρχίας του ρώσου αυτοκράτορα: «Ημείς ο Νικόλαος Α Δ , ελέω Θεού Αυτοκράτωρ Πασών των Ρωσιών, Τσάρος της Πολωνίας, της Σιβηρίας, της Ταυρίδος, Δουξ της Λιθουανίας, της Φινλανδίας, της Εσθονίας…» κτλ., κτλ. Κάτω, υπογράφει ο ίδιος.

αφορούσε την εσωτερική του οργάνωση. Φιλορωσισμός διακατείχε άλλωστε και τον ίδιο τον Οθωνα και παραμένει αστήρικτος ο ισχυρισμός ότι στην ανατροπή του δήθεν συνέβαλε και η ίδια η Ρωσία γιατί η μυστική της διπλωματία διά της δρώσης στα εσωτερικά θέματα της Ελλάδας «Φιλορθοδόξου Εταιρείας» απέτυχε να τον εξαναγκάσει να ασπασθεί την Ορθοδοξία.

Με την είσοδο στον 20ό αιώνα οι σχέσεις των δύο χωρών θα δοκιμασθούν για πρώτη φορά την κρίσιμη πενταετία 1909-1913. Η έξαρση του εθνικισμού στα Βαλκάνια θα λήξει με καθολική κατίσχυση των βαλκανικών εθνοτήτων εις βάρος της οθωμανικής κυριαρχίας στον χώρο της ΝΑ Ευρώπης. Ωστόσο η αφύπνιση του βουλγαρικού εθνικισμού και η εκτροπή του προς την ιδέα της εδαφικής επέκτασης στη Μακεδονία και στη Θράκη θα βρει σύμμαχο τη Ρωσία, αλλά αντίπαλο την Ελλάδα.

Εκτοτε από τη μια η πανσλαβιστική πολιτική της Ρωσίας και από την άλλη η βίαιη ανατροπή του μοναρχικού της πολιτεύματος με την επανάσταση των μπολσεβίκων το 1917, γεγονός που οδηγεί επισήμως σε διακοπή των διπλωματικών σχέσεων των δύο χωρών, θα απομακρύνουν εν μέσω των ραγδαίων εξελίξεων που μεσολαβούν με επίκεντρο τον χώρο της ΝΑ Ευρώπης τα δύο σύμμαχα για αιώνες ορθόδοξα κράτη.

Ο κοινός αγώνας των δύο λαών, ελληνικού και ρωσικού, κατά του Αξονα θα τους φέρει ξανά πιο κοντά στα κοινά πεπρωμένα για ελευθερία και εθνική ανεξαρτησία. Για τον ηρωισμό, την αντίσταση και το σθένος τους έχουν γραφεί δεκάδες σελίδες της παγκόσμιας ιστορίας. Οι μάχες της Κρήτης και του Στάλινγκραντ ήταν πραγματικά εκείνες που προέκριναν αποφασιστικά το τέλος του πολέμου υπέρ των Συμμάχων.

Μπορεί στις 11 Αυγούστου 1961 ο τότε πρωθυπουργός της Σοβιετικής Ενωσης Ν. Χρουστσόφ να απειλούσε να βομβαρδίσει ακόμη και την ίδια την Ακρόπολη και τους γύρω ελαιώνες της σε περίπτωση που η Ελλάδα θα επέτρεπε σε μία ακόμη νατοϊκή βάση να λειτουργήσει στο έδαφός της, προκαλώντας θύελλα αντιδράσεων σε όλον τον κόσμο, η φιλειρηνική πορεία της Ελλάδας όμως δεν θα παρεκκλίνει στο παραμικρό. Τη στάση της για ειρήνη και συνεργασία με όλες τις σοσιαλιστικές χώρες, και βεβαίως πρώτη απ΄ όλες τη Σοβιετική Ενωση, θα επιβεβαιώσει με δηλώσεις του ο τότε πρωθυπουργός Κ. Καραμανλής, αλλά και οι ηγέτες της αντιπολίτευσης Γ. Παπανδρέου και Σπ. Μαρκεζίνης.

Η κυρία Φωτεινή Τομαή είναι προϊσταμένη της Υπηρεσίας Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου του υπουργείου Εξωτερικών.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Archive
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk