Αν δεν αναβληθεί εκ νέου η σύνοδος της KE του ΠαΣοΚ στις 27 Μαΐου, θα είναι κάτι περισσότερο από μια συνηθισμένη άσκηση εσωκομματικής ρητορικής και πιθανόν θα οδηγήσει σε ένα είδος «ιστορικού συμβιβασμού». Ητοι θα επισφραγίσει μια εσωτερική διεργασία που ήδη εξελίσσεται στον απόηχο της «σκανδαλολογίας» και τείνει να μετατοπίσει το κέντρο βάρους των διαβουλεύσεων για τις πολιτικές αποφάσεις του πρωθυπουργού κ. K. Σημίτη από έναν κύκλο στελεχών περί το μέγαρο Μαξίμου στη Χαρ. Τρικούπη, και για την ακρίβεια από τους «σημιτοφύλακες» στην «ιστορική ηγεσία» του Κινήματος.
Καθώς το εσωτερικό του κυβερνώντος κόμματος είναι πλέον «τοπίο στην ομίχλη», πεπειραμένα στελέχη διαβλέπουν ότι ο Πρωθυπουργός έχει ήδη αποφασίσει να αναπροσαρμόσει τη στρατηγική του και να επιδιώξει την υποστήριξη της «παλαιάς φρουράς». Αν αυτές οι εκτιμήσεις επιβεβαιωθούν, αντί για τη «ρήξη» στην οποία τον ωθούν από τις αρχές του έτους ορισμένοι συνεργάτες του, θα θέσει ως βασική προτεραιότητα να εξασφαλίσει τη συμμαχία της «γενιάς του ’74», τουλάχιστον στο ανώτατο καθοδηγητικό όργανο του Κινήματος.
Οπως έχουν τα πράγματα αυτή τη στιγμή, η «ιστορική ηγεσία» του Κινήματος θεωρείται ο πλέον αξιόπιστος σύμμαχος του κ. Σημίτη για να βγάλει το κόμμα και την κυβέρνηση από την κρίση. Και όπως δεν αφήνει τίποτε στην τύχη, μετά τον «γύρο των πρωτευουσών» ως πρόεδρος της Ευρώπης, θα κάνει και τον «γύρο των στελεχών» ως πρόεδρος του ΠαΣοΚ. Ο ένας μετά τον άλλον οι κορυφαίοι του Κινήματος θα περάσουν την πόρτα του πρωθυπουργικού γραφείου για να εκθέσουν τις απόψεις τους, μια διαδικασία που είχε καταργηθεί από καιρό, αφού είναι γνωστό ότι εσχάτως «δεν συζητούσε πολιτικά» με τους υπουργούς του. Τώρα τα πράγματα αλλάζουν, καθώς οι εξελίξεις είχαν συγκεκριμένες επιπτώσεις στο εσωτερικό του ΠαΣοΚ και οδηγούν σε ορατές αλλαγές του συσχετισμού δυνάμεων, που δεν μπορούν να υποτιμηθούν.
* Κομματικές ανακατατάξεις
Ο νέος κύκλος εσωστρέφειας που καταπονεί το ΠαΣοΚ ανέδειξε ως παράγοντες εσωκομματικής σταθερότητας υπουργούς και στελέχη, την αποδυνάμωση των οποίων επεδίωκαν τα «εξαπτέρυγα του εκσυγχρονισμού» στον ανασχηματισμό του Ιουλίου. Στο γραφείο του Πρωθυπουργού υπήρχαν εισηγήσεις για «αμιγώς σημιτική» κυβέρνηση, ενώ ορισμένοι στο περιβάλλον του επεδίωκαν ακόμη και την αντικατάσταση του κ. K. Λαλιώτη από το αξίωμα του Γραμματέα της KE, με δόλωμα την επιστροφή του στην κυβέρνηση. H «επιχειρηματική σύγκρουση Κουρή – Αθανασούλη» και όσα επακολούθησαν άλλαξαν το κλίμα στο εσωτερικό του Κινήματος. Τώρα στελέχη με εσωκομματικό κύρος και ευρύτερη απήχηση, όπως ο κ. A. Τσοχατζόπουλος, η κυρία Βάσω Παπανδρέου, ο κ. Απ. Κακλαμάνης κ.ά., προβάλλουν ως «σταθερές αξίες» για την υπέρβαση της κρίσης. Κατά τον ίδιο τρόπο οι εξελίξεις ενίσχυσαν τον ρόλο νεότερων στελεχών που έλκουν την πολιτική καταγωγή τους από τον A. Παπανδρέου, αλλά αναδείχθηκαν στην «εποχή Σημίτη». Ο κ. K. Σκανδαλίδης, ο κ. Ευ. Βενιζέλος, ο κ. I. Παπαντωνίου, ο κ. Π. Ευθυμίου ή ο κ. Χρ. Παπουτσής εδραιώνουν τη θέση τους στο εσωκομματικό στερέωμα.
Είναι επίσης προφανές ότι οι ίδιες εξελίξεις έλυσαν υπέρ του Γραμματέα της KE κ. Λαλιώτη μια χρονίζουσα εσωτερική διάφορα με τον κ. Μιχ. Νεονάκη που καταπονούσε τη Χαρ. Τρικούπη. Μετά το τελευταίο συνέδριο στα κεντρικά γραφεία του κόμματος είχε διαμορφωθεί ένα είδος διαρχίας, με τον Γραμματέα να δυσφορεί οσάκις διαπίστωσε ότι ο κ. Σημίτης διατηρούσε έναν χωριστό – και εν πολλοίς αποφασιστικό – δίαυλο επικοινωνίας με το μέλος του ΕΓ που πήρε τη θέση τού πάλαι ποτέ στρατηγού κ. Θ. Τσουκάτου δίπλα στον Πρωθυπουργό. Κομματικά στελέχη προβλέπουν τώρα ότι ο Γραμματέας ανακτά το «εσωκομματικό ιμπέριουμ», που κατά κάποιον τρόπο έδειχνε να περιορίζεται όταν στις τελευταίες συνεδριάσεις του ΕΓ οι εισηγήσεις του δεν έγιναν δεκτές από τον πρόεδρο του Κινήματος, ο οποίος έβρισκε περισσότερο ρεαλιστικές τις προτάσεις του κ. Νεονάκη για την κομματική ανασύνταξη…
* Οι νέοι μπελάδες
Εκ των πραγμάτων η κρίση έφερε εκ νέου στο προσκήνιο και στελέχη που είχαν παραγκωνισθεί, όπως ο κ. Θ. Πάγκαλος, ο κ. Αλ. Παπαδόπουλος, ο κ. Μιλτ. Παπαϊωάννου, ο κ. Γερ. Αρσένης και ο κ. Καρ. Παπούλιας. Ορισμένοι από αυτούς είναι τώρα υποψήφιοι για το νέο κυβερνητικό σχήμα και πάντως η παρουσία τους αναβαθμίζεται, με πιο χαρακτηριστική την απήχηση που βρίσκουν κυρίως μεταξύ των βουλευτών οι δραστηριότητες του κ. Πάγκαλου. Κατ’ αντίστοιχο τρόπο αναδιατάσσονται και οι ισορροπίες στο εσωτερικό του «εκσυγχρονιστικού μπλοκ», όπου τα ρήγματα ήταν ούτως ή άλλως ορατά το τελευταίο διάστημα. H θέση στελεχών όπως οι κκ. Μιχ. Χρυσοχοΐδης και N. Χριστοδουλάκης ενισχύεται εις βάρος άλλων κομματικών και κυβερνητικών παραγόντων που είχαν προνομιακή πρόσβαση στο Μέγαρο Μαξίμου και τώρα αποτελούν έναν από τους «μπελάδες» του Πρωθυπουργού. Πάντως πολλοί σημειώνουν ότι για μία ακόμη φορά τα φώτα έπεσαν στον υπουργό Εξωτερικών κ. Γ. Παπανδρέου, ως το πρόσωπο που όταν χρειαστεί θα κληθεί να βγάλει την παράταξη από τη δύσκολη θέση. Παρ’ ότι ο ίδιος αποφεύγει πειθαρχημένα να δώσει την παραμικρή αφορμή, η κλιμάκωση της κρίσης τον έφερε στο κέντρο των συζητήσεων από βουλευτές και κομματικά στελέχη για το μέλλον του Κινήματος.
* Ελλειψη συντονισμού
Αυτό που απασχολεί πολλά στελέχη στο ΠαΣοΚ και την κυβέρνηση είναι η προφανής απουσία ενός ισχυρού καθοδηγητικού κέντρου που θα διαμορφώνει μια σταθερή πολιτική γραμμή. H πλήρης απουσία του κόμματος από τη «σκανδαλολογία» των ημερών, η σιωπή των περισσότερων στελεχών για τους βαλλόμενους συναδέλφους τους, ακόμη και η «παρέμβαση Κοσμίδη» και η άτακτη υποχώρηση που επακολούθησε, έδειξαν ότι «ως σύστημα το ΠαΣοΚ κινείται τυχαία και μοιάζει με ακυβέρνητο σκάφος», κατά την έκφραση κομματικού παράγοντα. Το περίφημο «ενιαίο κέντρο επικοινωνίας και πολιτικής» δεν συγκαλείται – ακριβώς τώρα που χρειάζεται περισσότερο από κάθε άλλη φορά – για να μη συνυπάρξουν ο κ. Λαλιώτης και ορισμένα στελέχη που του καταλογίζουν ότι «κράτησε το κόμμα στα μετόπισθεν».
H αλήθεια είναι πάντως ότι το κόμμα δεν μπορεί να κάνει και σπουδαία πράγματα, καθώς στην οργάνωση η κατάσταση είναι ακόμη χειρότερη από ό,τι είναι στην κυβέρνηση. Σύμφωνα με πληροφορίες, λίγες ημέρες πριν από τη λήξη της προθεσμίας, μόνο 25.000 άτομα, ήτοι κάτω από το 10% των παλαιών μελών, ανανέωσαν την εγγραφή τους! Κάτω από αυτές τις συνθήκες η αναβολή των εσωκομματικών εκλογών που επρόκειτο να διεξαχθούν τον Ιούνιο θεωρείται πιθανή, αλλά αυτό θα πυροδοτήσει νέες εντάσεις, καθώς οι Νομαρχιακές Επιτροπές που θα αναδειχθούν θα είναι αυτές που θα οργανώσουν το επόμενο συνέδριο – που ίσως είναι συνέδριο διαδοχής – και βεβαίως θα παίξουν τον ρόλο τους στις εθνικές εκλογές.
ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Το μανιφέστο και οι αλλαγές
Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι έχει κατά νου ο Πρωθυπουργός και πότε ακριβώς θα το κοινοποιήσει, καθώς όλοι έχουν πεισθεί ότι η ολοκλήρωση της προεδρίας ήταν απλώς το πρόσχημα για την αναβολή των αποφάσεών του, ώσπου τουλάχιστον να αποσαφηνισθούν δικαστικά ορισμένες πλευρές των υποθέσεων που απασχόλησαν την επικαιρότητα.
Ανάλογα με το κλίμα που θα συναντήσει στην KE και τη γενικότερη πολιτική ατμόσφαιρα, θα οργανώσει την οριστική παρέμβασή του που αναμένεται να κινηθεί σε δύο επίπεδα. Το ένα περιλαμβάνει την «πρόσκληση σε διάλογο» που θα απευθύνει προς τα λοιπά κόμματα για την αναβάθμιση της πολιτικής ζωής με προτάσεις «τύπου Κοσμίδη», ενώ ταυτόχρονα θα δώσει στη δημοσιότητα ένα πολιτικό μανιφέστο για την πορεία της χώρας ως το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας.
Σε αυτό το πλαίσιο θα αποφασίσει για τις αλλαγές στην κυβέρνηση – που δεν θα είναι θεαματικές – αλλά και για τις αλλαγές στο κόμμα, καθώς δεν αποκλείεται από την επόμενη κιόλας σύνοδο της KE να προετοιμάσει το έδαφος για την ανάδειξη νέου ΕΓ.
Ηδη υπάρχουν εισηγήσεις να «παρακαλέσει» ορισμένα πεπειραμένα κυβερνητικά στελέχη να μετακομίσουν στη Χαρ. Τρικούπη, στα πλαίσια ενός ευρύτερου σχεδίου εκλογικής πανστρατιάς, η έκβαση της οποίας εξαρτάται όλο και περισσότερο από τις σχέσεις του κ. Σημίτη με τα ιστορικά στελέχη του Κινήματος.
Και ίσως από αυτό εξαρτάται – σύμφωνα με ορισμένους παράγοντες – και η οριστική απόφασή του να δώσει ο ίδιος τη μάχη των εκλογών.
