Είναι αληθινά παράξενο πώς μια κυβέρνηση που την ευρωπαϊκή διάσταση στην προσέγγιση των πραγμάτων – γενικότερα: την ευρωπαϊκότητα σε κάθε κίνηση και πρωτοβουλία, ως ερμηνευτικό μέσο ή ως αθωωτικό πρόσχημα – την περιφέρει σταθερά ως βασικό χαρακτηριστικό της δεν δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να πληροφορήσει την κοινή γνώμη για τις θέσεις της και τη λογική της στη μείζονα (υποτίθεται) αναθεώρηση των Συνθηκών της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Και να τροφοδοτήσει έναν ουσιαστικό διάλογο στην Ελλάδα γύρω από εκείνο που μεγαλόσχημα ονομάζεται «το μέλλον της Ευρώπης».
Εχουν ήδη περάσει δύο εβδομάδες αφότου ο Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν κατέθεσε κάτι σαν προσχέδιο μεταρρύθμισης του τρόπου λειτουργίας της Ενωσης, ως προϊόν του ελαφρού τάγματος των περίπου 200 εκπροσώπων των ευρωπαϊκών λαών (για την ύπαρξη και για τις εργασίες των οποίων στο πλαίσιο της Συνέλευσης/Convention και για την υποτιθέμενη ιδιαίτερη αντιπροσωπευτικότητα των οποίων οι εν λόγω λαοί παραμένουν σε μακάρια άγνοια, αν μη αδιαφορία…). Και σε εμάς τουλάχιστον το επίπεδο συνειδητοποίησης μένει πολύ κοντά στο μηδέν.
Η αλήθεια είναι ότι σημαντικό μέρος των προτάσεων Ζισκάρ ντ’ Εστέν είναι κινήσεις συμβολικές, χωρίς περιεχόμενο ή αντίκρισμα. Παράδειγμα, η συζήτηση για το αν η Ευρωπαϊκή Ενωση θα αποκαλείται Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης (οργή προξενεί στους Βρετανούς και στους Σκανδιναβούς αυτή η χλιαρή απόπειρα να πιθηκίσουμε νομιναλιστικά τις ΗΠΑ) ή Ενωμένη Ευρώπη/United Europe (που τελεσίδικα βούλιαξε όταν διαπιστώθηκε ότι περισσότερο θα θύμιζε Manchester United). ‘Η για το αν θα αναδεικνύεται μόνιμος πρόεδρος του Συμβουλίου, χωρίς όμως να διευκρινίζεται ποιες υπηρεσίες θα κάνουν τη δουλειά της προεδρίας, που σήμερα ασκείται εκ περιτροπής. Φυσικά δεν αγγίζουμε καν την πρόταση να εκλέγεται άμεσα ο «πρόεδρος της Ευρώπης», χωρίς ανάλογες αρμοδιότητες, κάνοντας έτσι ολίγον κωμωδία την έννοια της έκφρασης της λαϊκής κυριαρχίας μέσω της ψήφου…
Πάντως η τάση να μένει η συζήτηση στα συμβολικά κρύβει μια πολύ ουσιαστική αμηχανία εκεί που τα ευρωπαϊκά πράγματα έχουν περιεχόμενο. Θα τολμήσει η θεσμική αναθεώρηση να αγγίξει το Σύμφωνο Σταθερότητας και τις ακαμψίες του Μάαστριχτ; ή θα θεωρηθεί το θέμα αυτό βολικά «άσχετο»; Θα βρει γνησιότερο θεσμικό θεμέλιο η υπερδραστηριότητα στα θέματα ασφάλειας και δικαιοσύνης (μετά την 11η Σεπτεμβρίου) και στην εξωτερική πολιτική και άμυνα (μετά την περιπέτεια του Ευρωστρατού); Θα υποχωρήσει ουσιαστικά η δυνατότητα να μπλοκάρει κάθε κράτος-μέλος τα υπόλοιπα όταν θέλουν να προχωρούν – είτε αυτό γίνεται κωδικά αντιληπτό ως βέτο είτε ως διατήρηση της ομοφωνίας είτε, αντίθετα, ως αύξηση της ελαστικότητας; (Κλείστε τα μάτια σας, σκεφθείτε «Ευρωστρατό» ή «ελληνοτουρκικά» σ’ αυτή τη βάση.). Και ακόμη: Πόσο θα αλλάξει η ουσιαστική ισορροπία των – αμοιβαία αμφισβητούμενων – θεσμικών οργάνων της Ενωσης; «Λέσχη αμοιβαίου αυτοθαυμασμού» («Societe d’ admiration mutuelle») χαρακτηρίζει ο βετεράνος ευρωβουλευτής Ζαν-Λουί Μπουρλάνζ το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, δηλαδή την προσπάθεια των αρχηγών κυβερνήσεων και κρατών να λύνουν τα προβλήματα που δεν ξεπερνώνται σε επίπεδο υπουργών. Ο πρόσφατος σκυλοκαβγάς Ζακ Σιράκ – Τόνι Μπλερ δείχνει πόσο δύσκολο είναι να δίνονται οι λύσεις στην κορυφή, όταν είναι λύσεις και όχι καλλωπιστικές συγκαλύψεις. Αλλά και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο με τη συγκέντρωση εξουσιών από την ΕΕ και τον αυξημένο δικό του ρόλο στην άσκησή τους κάνει τα εθνικά κοινοβούλια να αισθάνονται ότι χάνουν την ουσία τους, έχει τόσο απογοητεύσει τα ίδια τα «μεγάλα ονόματα» του ευρωκοινοβουλευτισμού που σημειώνεται μαζική έξοδος: ο Πιτ Ντάνκερτ έφυγε, οι Σάμλαντ, Λάνγκε και Μπρίνκχορστ είχαν προηγηθεί, ο λόρδος Τόμλινσον έφυγε, ο Τίμος Χριστοδούλου (ο οποίος έλεγε για το Σύμφωνο Σταθερότητας πριν από χρόνια όσα σήμερα αναλύονται) αρνήθηκε ανανέωση της θητείας του, τώρα ο Μπουρλάνζ προτιμά να γίνει πανεπιστημιακός… Το προτεινόμενο Φόρουμ Ευρωκοινοβουλίου/Εθνικών Κοινοβουλίων υπόσχεται να γίνει κάτι σαν μεγάλο προσκοπικό τζάμπορι.
Και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή που φιλοδοξεί να γίνει κυβέρνηση της Ευρώπης; Αυτή, μετά την ντροπιασμένη εκδίωξη της Επιτροπής Σαντέρ, ζει υπό τον αστερισμό της γκάφας Ρομάνο Πρόντι. Αλλά ακόμη και ο (υποτιθέμενος) αστέρας Μάριο Μόντι, ο οποίος έχει την ευθύνη της θεμελιώδους Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού, βλέπει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο να γκρεμίζει τη μία μετά την άλλη τις βασικές αποφάσεις των τελευταίων χρόνων. Και τι κάνει; Αντικαθιστά τον υπεύθυνο Αλεξ Σάουμπ με τον διπλωματικότερο Φίλιπ Λόου – και αντί να στείλει τον πρώτο στο σπίτι του, του αναθέτει την επίσης κρίσιμη Γενική Διεύθυνση Εσωτερικής Αγοράς!
Ετσι πορεύονται οι Βρυξέλλες.
