Στο «Βήμα» της 3ης Αυγούστου 2003 δημοσιεύθηκε το άρθρο του πρύτανη του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Γ. Μπαμπινιώτη με τίτλο «Νεοπαγανισμός: πίσω ολοταχώς!». Το συγκεκριμένο άρθρο έδωσε αφορμή σε αναγνώστες του «Βήματος» να εκφράσουν τις απόψεις τους επί του θέματος. Σήμερα δημοσιεύουμε αποσπάσματα των επιστολών αυτών καθώς και απάντηση του κ. Μπαμπινιώτη.
Οκτώ ερωτήματα
Δημοσιεύθηκε στο αθηναϊκό «Βήμα» (3.8.2003) και αναδημοσιεύτηκε στις εφημερίδες «Αλήθεια» και «Μάχη» της Κύπρου (6.8.2003) άρθρο του γνωστού γλωσσολόγου και πρύτανη του Πανεπιστημίου Αθηνών Γιώργου Μπαμπινιώτη με τον τίτλο «Νεοπαγανισμός: πίσω ολοταχώς».
Από τα γραφόμενά του δημιουργούνται πολλά ερωτήματα, στα οποία οφείλει να απαντήσει ο καθένας από εμάς και κυρίως αυτοί που ασπάζονται τις θέσεις του καθηγητή:
1. Διερωτόμαστε αν ο ίδιος τάσσεται υπέρ ή κατά της ανεξιθρησκίας αφού παρουσιάζεται ενοχλημένος από την ύπαρξη αυτών των ομάδων.
2. Τάσσεται ή όχι υπέρ της ελεύθερης έκφρασης; Αν είναι υπέρ, τότε γιατί ενοχλείται από τις θέσεις που εκφράζουν αυτές οι ομάδες;
3. H επιστράτευση από μέρους του σειράς «κοσμητικών» επιθέτων εναντίον των «νεοπαγανιστών» δείχνει έλλειψη σοβαρών επιχειρημάτων που δεν αρμόζουν σε άνθρωπο με τέτοια θέση.
4. Ο κ. Μπαμπινιώτης ισοπεδώνει τους πάντες που διαφωνούν με τον χριστιανισμό και τους παρουσιάζει ως πολεμίους του
5. Από πότε όμως η πολυθεΐα αποτελεί ειδωλολατρία;
6. Και πώς τεκμηριώνεται ότι η αρχαία ελληνική θρησκεία ήταν ειδωλολατρική; Μήπως επειδή εκφράζανε τους θεούς τους δημιουργώντας αγάλματα που ποτέ δεν τα λάτρευαν;
7. Αν αυτό είναι ειδωλολατρία, τότε η… τιμή και η προσκύνηση των εικόνων στις εκκλησίες, η απόδοση τιμών αρχηγού κράτους σε εικόνες και λείψανα ή κομμάτια λειψάνων τι είναι;
8. Επιμένει όμως ο πρύτανης στην άποψη που θέλει να ταυτίζει τον χριστιανισμό με τον Ελληνισμό και φέρνει ως παραδείγματα τα όσα έγραψαν διάφοροι Πατέρες της Εκκλησίας όπως οι M. Βασίλειος και Γρηγόριος Θεολόγος, οι οποίοι «είχαν σπουδάσει στη Φιλοσοφική Σχολή των Αθηνών και γνώριζαν εις βάθος τη σημασία των ελληνικών γραμμάτων, της ελληνικής γλώσσας και της ελληνικής σκέψης».
Ας δούμε όμως τι έγραφε ο Μέγας φίλος των Ελλήνων Βασίλειος:
«Είναι εχθροί οι Ελληνες, διότι διασκεδάζουν κατα-βροχθίζοντας με ορθάνοιχτο στόμα τον Ισραήλ. Στόμα δε λέγει εδώ ο προφήτης (βλ. Ησαΐας Θ´ 11) τη σοφιστική του λόγου δύναμη η οποία τα πάντα χρησιμοποίησε για να παραπλανήσει τους εν απλότητι πιστευσάντων» (Βασίλειος Καισαρείας εις Προφήτην Ησαΐα 9.230.8).
Αλλά και ο Ιωάννης Χρυσόστομος είναι πολύ διαφωτιστικός:
«Αν στα ενδότερα (των ελληνικών σκέψεων) κοιτάξεις θα δεις τέφρα και σκόνη και υγιές ουδέν, αλλά τάφος ανεωγμένος ο λάρυγξ αυτών, (των Ελλήνων φιλοσόφων!), τα πάντα δε γεμάτα ακαθαρσίες και ιχώρ (έμπυο!) και πάντα τα δόγματά τους βρίθουν σκωλήκων… Αυτά γέννησαν και αύξησαν οι Ελληνες, από των φιλοσόφων λαβόντες… Ημείς δε ου παραιτούμεθα της κατ’ αυτών μάχης» (I. Χρυσόστομος εις Αγιον Ιωάννην τον Ευαγγελιστήν, Ομιλία ξς´ 59.369.12 – 370.11).
Μιχάλης Μιχαήλ εκπρόσωπος Τύπου των Φίλων Αρχαίου Ελληνικού Πολιτισμού «Ελευσίς»
H αξία της θρησκείας
Θα συνοψίσω τους λόγους για τους οποίους εγώ έχω απομακρυνθεί από τη χριστιανική θρησκεία και από κάθε είδους θρησκεία που εκμεταλλεύεται τους πιστούς της.
Δεν είμαι παγανιστής, ούτε και οπαδός καμίας άλλης θρησκείας, γιατί δεν αναγνωρίζω σε καμία θρησκεία το δικαίωμα να μπορεί να παραπλανά το λαό και να καπηλεύεται το όνομα του οποιουδήποτε θεού της, με στόχο την εκμετάλλευση προς όφελος και μόνο του Ιερατείου της.
Δεν είμαι οπωσδήποτε δωδεκαθεϊστής, αλλά σαν Ελληνας πολίτης νιώθω εθνική αγανάκτηση όταν βλέπω τον εκπρόσωπο της Ορθόδοξης χριστιανικής Εκκλησίας κ. Χριστόδουλο, να δηλώνει με θράσος (λυπάμαι, για τη λέξη, αλλά το εννοώ αυτό που γράφω), ότι θέλει δήθεν να γίνει εθελοντής για την Ολυμπιάδα, όταν η ορθόδοξη χριστιανική εκκλησία δεν έχει ακόμα ζητήσει επίσημα μια συγγνώμη, για όλα όσα διέπραξε στο παρελθόν εις βάρος του αθάνατου αρχαίου ελληνικού πνεύματος, «του ωραίου, του μεγάλου και του αληθινού»! Πώς αλήθεια τολμά να ζητάει να λάβει μέρος σε μια μεγάλη πανελλήνια «ειδωλολατρική» γιορτή, αφού είναι γνωστόν πως οι Ολυμπιακοί αγώνες ετελούντο για να τιμηθεί ο Υψιστος Δίας, ο Μέγας θεός της ειδωλολατρίας και όταν επίσης είναι γνωστόν πως οι φανατικοί χριστιανοί ήταν εκείνοι που κατήργησαν «διά πυρός και σιδήρου» κάθε ίχνος από το αθάνατο εκείνο ελληνικό πνεύμα και διέταξαν την οριστική παύση των Ολυμπιακών αγώνων…
Κώστας Σπανός
Φιλιατρά
H λατρεία και τα είδωλα
Θέλω να ρωτήσω τον χριστιανό καθηγητή της γλωσσολογίας να μας πει: Τι προσέφερε ο Ελληνισμός στην οικουμένη και τι ο Χριστιανισμός; Σε πόσα ιερά σύμβολα της αρχαιότητας έκτισαν τις εβραιοχριστιανικές εκκλησίες οι αυτοκράτορες και οι πατέρες της εκκλησίας; Τι είναι αυτά τα εβραϊκά είδωλα που βλέπουμε μέσα στις εκκλησίες μας, η Μαρία, ο Χριστός, ο Πρόδρομος μήπως είναι Ελληνες και δεν το γνωρίζουμε; Είμαστε όλοι παιδιά του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ, και δούλοι του θεού που απεταξάμεθα τον σατανά; (Ελληνα) δεν λέει η ιερή γραφή τον καθηγητή της γλωσσολογίας; Και τα 2/3 των ονομάτων μας έχουν εβραίικη ρίζα;
A. Πούλιος
Χαλκίδα
Οι ρίζες της Ευρώπης
Θα ήθελα να υπομνήσω προς τον κ. Πρύτανι τα κάτωθι:
* «Πίσω ολοταχώς», διατί όχι; Αρκετά περιεπλανήθη η δύσμοιρος χώρα μας εις τας αβύσσους των διαφόρων κοσμοπολιτικών ιδεολογιών, καιρός είναι μετά τον γνωστό σας «θάνατο των ιδεολογιών» να επανέλθωμε εις τα Πάτρια.
* Διαπορείτε πώς «εμφανισθήκαμε». Απλούστατα έως τώρα ζούσαμε υπό διωγμόν! Δύναμαι να σας επιδείξω επιστολήν μητροπολίτου του 1973 που απειλεί κάποιους δυστυχείς με εξορίαν επειδή έπαυσαν να είναι ΧΟ!
* Μας αποκαλείτε «ειδωλολατρία, παγανισμό και πολυθεϊσμό». Βεβαίως δεν αποδεχόμεθα τον όρο paganus (= ο άξεστος χωρικός) διότι η θρησκεία μας δεν ανεπτύχθη εις την εξοχήν αλλά εις τας μεγαλοπόλεις του Κλασσικού Πολιτισμού. Ως προς την ειδωλολατρίαν εμείς λατρεύομε τον Κόσμο, κάθε εκδήλωσις της Φύσεως είναι ιερά και θεία, μας διδάσκει ο Ομηρος. Οσον διά τον πολυθεϊσμόν, βεβαίως, δεχόμεθα ιεραρχίαν όλην θείων οντοτήτων ήτις γεφυρώνει το χάσμα μεταξύ ανθρώπου και Ολύμπου.
* Γράφετε δι’ «ανθρωπομορφική αντίληψι του θείου». Υποκύπτω εις τον πειρασμόν να σας υπενθυμίσω την εικόνα του Θεού της Αγίας Γραφής ήτις είναι άκρως ανθρωπομορφική και μάλιστα ο Θεός αυτοχαρακτηρίζεται ως κινούμενος υπό δεινών παθών, π.χ. δείτε την ιστορίαν του Φινεές.
* Γράφετε διά την «κωμικοτραγική πρόκληση όταν “ζητείται πίσω” ο Παρθενών». Δεν ζητούμε τίποτε πίσω. Ζητούμε ακριβώς τούτο, να ιεροπρακτούμε εις τους Αγίους Τόπους μας!
* Γράφετε ότι είμεθα «αναχρονιστικοί νοσταλγοί του αρχαίου κόσμου». Σκεφθείτε, μήπως είναι αναχρονισμός μία θρησκεία που προέρχεται από το μεσανατολικόν περιθώριον των μεγαλοπόλεων της Υστέρας Αρχαιότητος;
* Γράφετε ότι «η διδασκαλία περί αθανασίας της ψυχής δεν διέφευγε την προσοχήν των Πατέρων», όμως είναι ατυχές το ότι την απέρριψαν διά να υποστηρίξουν την διαμετρικώς αντίθετό της και λίαν αφιλοσόφητο, επιτρέψατέ μου, διδασκαλία περί «αναστάσεως νεκρών σωμάτων, ομοίων κατ’ όψιν και καθ’ ύλην».
* Ομως υπάρχει κάτι τω όντι σημαντικόν! Γράφετε ότι «η Ευρώπη πρέπει να συνειδητοποιήσει τις πνευματικές ρίζες της». Ποίαι αι πνευματικαί ρίζαι της Ευρώπης; Αι ελληνικαί επιστήμαι, ο Γαληνός, ο Αριστοτέλης, ο Αρίσταρχος (τον οποίον ασυστόλως αντιγράφει ο Κοπέρνικος) κτλ. κτλ.
Παναγιώτης Κακάβας αξιωματικός ε.α.
Διχαστικές συνέπειες
Το χέρι-χέρι του Ελληνισμού με τη χριστιανοσύνη ίσως είναι μια δική σας προσωπική τοποθέτηση όπου οι χριστιανοί μπορούσαν πρόθυμα να υιοθετούν και να αντιγράφουν τον ελληνισμό ως προς τη λογοτεχνία και τη φιλοσοφία, λογοκρίνοντάς τες όμως, αλλά όχι ως προς τις λατρείες και τις τέχνες, τις οποίες εδίωκαν και κατέστρεφαν. Αντίστοιχα εν προκειμένω, καλό θα ήταν να υπενθυμίσουμε στον μέσο αναγνώστη πώς οι αρχιερείς της εκκλησίας μας κατά τον 11ο και 12ο αιώνα, όταν το ποίμνιό τους βρισκόταν υπό διωγμό από τους Σελτζούκους Τούρκους και οι επισκοπές τους κατ’ ουσίαν δεν υφίσταντο, απαιτούσαν να διατηρούν και τις έδρες τους και τις οικονομικές τους παροχές από την τότε φθίνουσα αυτοκρατορία.
Πολλά πράγματα δεν διδάσκονται τα Ελληνόπουλα που σχετίζονται με τις ιστορικές αλήθειες του Ελληνισμού. Ο Παρθενώνας των Ελλήνων δεν κινδυνεύει από τους λίγους νεοπαγανιστές τους οποίους θέλετε να εκδιωχθούν από το φως της δημοσιότητας. Κατά την ταπεινή μου γνώμη η ελληνική κοινωνία κινδυνεύει από τον περιορισμό της πολλαπλότητας, που ήταν ένα από τα κυρίαρχα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού.
H μετέπειτα πορεία της χριστιανικής θρησκείας ταυτίσθηκε με την εξουσία και κατά καιρούς με εθνικιστικές απόψεις και εξάρσεις, των οποίων τα αποτελέσματα είναι σε όλους μας γνωστά. Βλ. Σταυροφορίες, εθνικοσοσιαλιστικά κινήματα, Ελλάς – Ελλήνων – Χριστιανών, ολέθριους πολέμους στα Βαλκάνια (Βοσνία) και απανταχού στον κόσμο. Πρόσφατα, άφωνοι παρακολουθούμε τη διαμάχη των δύο προκαθημένων της ορθοδόξου ελληνικής εκκλησίας, της οποίας η κατάληξη όποια και αν είναι, θα έχει διχαστικές συνέπειες στην κοινωνία μας.. Αν θέλετε να μου προσάψετε τον τίτλο του παγανιστή, είναι δικαίωμά σας, αλλά θέλω να σας πω ότι δεν είμαι.
Γιάννης Αλατόπουλος
Αθήνα
Οι αρνητικές πλευρές
Με αφορμή τα όσα έγραψε ο κ. Γ. Μπαμπινιώτης στις επιφυλλίδες του «Βήματος της Κυριακής» ας μου επιτραπεί να κάνω το παρακάτω σχόλιο: Σέβομαι και εκτιμώ τον κορυφαίο επιστήμονα κ. Μπαμπινιώτη. Συμφωνώ με τα όσα λέγει για τη νεοπαγανιστική αντίληψη μιας ομάδας που οραματίζεται την αναβίωση της αρχαίας λατρείας των Ολυμπίων θεών και καλεί σε επιστροφή στη λατρεία των ειδώλων, στην ειδωλολατρία κτλ. Με ενοχλεί όμως το γεγονός ότι ο κ. Μπαμπινιώτης ελαχιστοποιεί τις αρνητικές πλευρές και συνέπειες που είχε η διάδοση και εξάπλωση της νέας θρησκείας, που ήλθε να αντικαταστήσει την παλαιά. Και ας μην κατηγορούμε μόνο τους νεοπαγανιστές για τη λατρεία των ειδώλων.
Γεώργιος Πίστας
Ιωάννινα
Καταπιεστική αντίληψη
Διάβασα με κατάπληξη την επιφυλλίδα σας αναφερόμενη στους νεοπαγανιστές και τις απόψεις σας περί αρμονικής συμπόρευσης ελληνισμού και χριστιανισμού.
Ο χριστιανισμός μπορεί να έχει 20 ολόκληρους αιώνες ζωής και να έχει εξαπλωθεί στο μεγαλύτερο τμήμα της οικουμένης, όμως η ιστορία του και ο τρόπος εξάπλωσής του δεν υπήρξε και τόσο αθώος. Υπήρξε αγνός κι αθώος μονάχα στα πρωτοχριστιανικά χρόνια πριν ακόμα προλάβει να κρυσταλλοποιηθεί ως δόγμα. Τότε θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι πιστοί της πρωτοεμφανιζόμενης θρησκείας είχαν κοινά σημεία με τις αξίες που πρέσβευε ο ελληνισμός. Ομόνοια, αλληλεγγύη, φιλαδελφία κτλ. Οι πρώιμες αυτές χριστιανικές κοινότητες ήταν έντονα επηρεασμένες από τη φιλοσοφία των επικούριων και των στωικών. Οσο όμως η καινούργια θρησκεία της χαράς και της αγάπης άρχισε να εξαπλώνεται και να πληθαίνουν οι πιστοί της, τόσο κάποιοι ηγέτες της θέλοντας να ορίσουν το δόγμα και την πίστη της άρχισαν να διαστρεβλώνουν το αρχικό μήνυμα της ελπίδας και να την απομακρύνουν από τις αναλλοίωτες από τον χρόνο αξίες του ελληνισμού. Οι πρώτες χριστιανικές κοινότητες δεν έχαναν την ευκαιρία να εκφράσουν τη χαρά του πιστού για την καλή είδηση και την αναμενόμενη λύτρωση. Τα κείμενα του Ωριγένη επιχείρησαν να μετατρέψουν τον χριστιανισμό της απολύτρωσης σε φιλοσοφικό σύστημα της ευτυχίας τονίζοντας πάντα τις αισιόδοξες πλευρές. Γνωρίζουμε ότι περί τα τέλη του 4ου αι. έγιναν προσπάθειες να συγκροτηθεί αυτόνομη χριστιανική παιδεία στηριγμένη πάνω σε πιο φιλελεύθερες και πιο ανθρώπινες Ωριγενικές βάσεις. Ολα αυτά όμως, ο χριστιανισμός ο εναρμονισμένος με την κριτική σκέψη, πνίγηκαν στη γένεσή τους από τον χριστιανισμό της ενδοστρέφειας, του σκότους και του μίσους. Πνίγηκαν από τον Αμβρόσιο αλλά κυρίως από τον άγιο Αυγουστίνο. Αυτοί οι δύο ηγέτες θεμελίωσαν θεωρητικά και κωδικοποίησαν μια ρεβανσιστική – μετά τους διωγμούς -, κατακτητική και καταπιεστική αντίληψη του χριστιανισμού…
Φώτης Ζούρδης
