Γιατί ο ισπανός ζωγράφος τοποθετούσε μάτια πάνω στα μάγουλα των γυναικών που ζωγράφιζε; Μια έκθεση στην Barbican Art Gallery της βρετανικής πρωτεύουσας δίνει την απάντηση
«Ο Πικάσο είναι μια ζωντανή κάμερα» είχε πει ο Μαν Ρέι. Εννοούσε ότι ήταν ένας ζωντανός επεξεργαστής εικόνων. Παγίδευε εικόνες και τις επέστρεφε διαφοροποιημένες· τόσο διαφοροποιημένες ώστε να χαρακτηρίσουν την τέχνη του 20ού αιώνα! Ποια ήταν η πηγή από την οποία αντλούσε οπτικό υλικό; Κανένας δεν ήξερε. Κανένας δεν υποπτευόταν. Κανένας δεν μπορούσε να μάθει. Ο Πικάσο προστάτευε με παροιμιώδη ζήλο τα μυστικά της τέχνης του. Μυστικά τα οποία παρέμεναν μυστικά ως και 25 χρόνια μετά τον θάνατό του. Δηλαδή, ως πρόσφατα…
Οταν έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 92 ετών, κληρονόμησε στους απογόνους του έναν τεράστιο αριθμό έργων. Ανάμεσα σε αυτά ήταν και 17.000 φωτογραφίες! Πολλές ήταν δικές του, κάποιες από αυτές ήταν άλλων. Και ανάμεσα σε αυτές ήταν και κάποιες ταξιδιωτικές κάρτες από την Αφρική. Σε αυτό το ευρύ οπτικό υλικό κρύβονταν πολλές απαντήσεις.
Για παράδειγμα, πώς ερμηνεύεται η περίφημη «Μπλε Περίοδος» την οποία πέρασε στις αρχές του αιώνα; Αν το μπλε είναι το χρώμα της μελαγχολίας, τότε η εξήγηση φαινόταν απλή. Ο Πικάσο είχε μόλις φθάσει στο Παρίσι από την Ισπανία και ήταν ένας άσημος ζωγράφος χωρίς οικονομική άνεση. «Ηταν φυσικό να τα βλέπει όλα μπλε» έλεγαν οι τεχνοκριτικοί. Η αλήθεια τελικά είναι ότι χρησιμοποιούσε το μπλε χρώμα γιατί αυτό απέδιδε πιστότερα την ατμόσφαιρα των ασπρόμαυρων φωτογραφιών των ανθρώπων οι οποίοι πόζαραν για τα τόσο χαρακτηριστικά και τόσο πανάκριβα σήμερα πορτρέτα του! Μερικά από τα πορτρέτα αυτά μπορεί κανείς να τα δει στην Barbican Art Gallery, δίπλα στις φωτογραφίες τους! Μπορεί ο Πικάσο να περνούσε δυσκολίες αλλά, όπως η μετέπειτα ζωή του έδειξε, ήταν το αντίθετο του ανθρώπου που κλείνεται στον εαυτό του. Η «Μπλε Περίοδος» ήταν περισσότερο μια καλλιτεχνική παρά μια ψυχολογική φάση.
Ακόμη η συγκεκριμένη έκθεση στην Barbican η οποία έχει τίτλο «Picasso and Photography» και θα διαρκέσει ως τις 28 Μαρτίου προσφέρει απλές απαντήσεις σε πιο «δημοφιλή ερωτήματα» γύρω από την τέχνη του Πικάσο και τις καταβολές του κυβισμού γενικότερα. Γιατί ο μεγάλος μετρ της αφηρημένης τέχνης εγκατέλειψε τα ρεαλιστικά πορτρέτα και έφθασε να τοποθετεί μάτια στα μάγουλα των γυναικών που ζωγράφιζε; Πολλοί έγκυροι κριτικοί είχαν καταλήξει ότι ήταν δημιουργικά επηρεασμένος από την πρωτόγονη αφρικανική τέχνη. Εχει υποστηριχθεί ότι οι κυβιστικές φιγούρες που χαρακτήρισαν τη δυτική τέχνη του 20ού αιώνα είχαν ως αφετηρία πρωτόγονα και μυστηριώδη καλλιτεχνικά ένστικτα από τα βάθη της εξωτικής Αφρικής! Ο Πικάσο προφανώς θα γελούσε πολύ με όλα αυτά αλλά δεν έκανε ποτέ την παραμικρή προσπάθεια να δώσει εξηγήσεις. Αντιθέτως, προωθούσε την «παρεξήγηση». Ηξερε ότι οι λογικές εξηγήσεις κάνουν κακό στους θρύλους.
Τελικά η επιρροή δεν ήταν παρά μια ταξιδιωτική κάρτα από την Αίγυπτο. Απεικονίζει μια γυναίκα τα μάτια της οποίας εμφανίζουν μια ελάχιστη απόκλιση. Αυτό άρεσε στον Πικάσο και το έσπρωξε στα άκρα κατεβάζοντας τα μάτια ως τα μάγουλα! Γενικά διέθετε μια μεγάλη συλλογή από φωτογραφίες όλων αυτών που κατά καιρούς πόζαραν για πορτρέτο. Πολλά στοιχεία αυτών των φωτογραφιών όπως μια μύτη, ένα πρόσωπο, ένα καπέλο κ.ο.κ. εμφανίζονταν αργότερα σε ένα κυβιστικό σύνολο!
Η φωτογραφία ήταν για τον Πικάσο ένα εργαλείο περισσότερο σημαντικό από όσο οι μελετητές του πίστευαν ότι ήταν. Η έκθεση «Picasso and Photography» η οποία πραγματοποιείται υπό την αιγίδα του παρισινού Μουσείου Πικάσο αποδεικνύει το παραπάνω χωρίς φυσικά να μειώνει το μέγεθος της ιδιοφυΐας του ζωγράφου. Αντιθέτως, επιβεβαιώνει ότι το ιδιοφυές, το περίπλοκο, το χαρισματικό δεν είναι ίσως παρά μια παρορμητική έκφραση αναιδούς, απόλυτης και θαυμάσιας απλότητας!
