Εννέα συμβουλές επιτυχίας
Ο μεγάλος «νονός» δεν ησυχάζει ποτέ. Δημιουργεί επιχειρήσεις για όλα τα πράγματα που του αρέσει να απολαμβάνει: το φαγητό, το κρασί, τις ταινίες. Πουλάει το γούστο του και συμβουλεύει τους άλλους πώς θα ζήσουν τη ζωή τους στο έπακρο
Ο Φράνσις Φορντ Κόπολα, 59 ετών σήμερα, είναι από τους ανθρώπους που ζουν τη ζωή τους στο έπακρο και το πάθος που τον διαπνέει το αποδεικνύουν αν μη τι άλλο τα μεγαλόπνοα έργα του. Στην πραγματικότητα, ως ένας πραγματικός «ουτσάιντερ» ο Κόπολα χρειάζεται ακόμη να αποδεικνύει την αξία του στα στούντιο του Χόλιγουντ που χρηματοδοτεί πολλές από τις ταινίες του, αλλά αυτό δεν τον πτοεί καθόλου· αντιθέτως. Ο ίδιος νοιάζεται περισσότερο για το όραμά του παρά για τη φήμη του και δεν φοβάται να τα βάλει με όποιον τον αδικεί, όσο «μεγάλος» και αν είναι· όταν, π.χ., πίστευε ότι η Γουόρνερ Μπρος είχε κλέψει το σενάριό του για μια μεγάλου μήκους ταινία για τον Πινόκιο, κίνησε αγωγή εναντίον της. (Πέρυσι τον Ιούλιο η δικαστική απόφαση βγήκε υπέρ του και του δόθηκαν 20 εκατ. δολάρια ως αποζημίωση και άλλα 60 εκατ. δίκην αντιποίνων).
Ο Φράνσις Φορντ Κόπολα δοκιμάζει πάντα κάτι καινούργιο. Είναι ο τεχνολόγος που δοκίμασε να χτίσει ένα κέντρο δορυφορικής τηλεόρασης στο Belize και απέτυχε· αλλά κατά τη διάρκεια αυτής της περιπέτειας βρήκε ένα εγκαταλελειμμένο οίκημα και το μετέτρεψε σε κέντρο αναψυχής. Είναι ο εκδότης του οποίου το λογοτεχνικό περιοδικό «Zoetrope: All Story» φιλοξενεί κατά κύριο λόγο μικρές ιστορίες-διηγήματα, δηλαδή μια καλή μέθοδο για να χάσει κανείς τα λεφτά του, όπως θα έλεγε κάποιος. Ο ίδιος όμως πιστεύει και υπερασπίζεται το ότι οι καλύτερες ταινίες γεννιούνται από μικρές ιστορίες.
Σήμερα έχει μεγάλα επιχειρηματικά σχέδια: μέσα στα αμέσως επόμενα χρόνια σκοπεύει να ανοίξει ένα wine-bar μπιστρό στο Σαν Φρανσίσκο με την επωνυμία Rosso & Bianco. Θα είναι μια εξωτερική προέκταση του καφέ που χτίζει τώρα στους αμπελώνες του στην κοιλάδα Napa. Αλλά γιατί ο Κόπολα αρέσκεται να αναλαμβάνει τόσο μεγάλο κίνδυνο με τα χρήματά του και την υπόληψή του; Γιατί, όπως λέει, αυτό είναι το μόνο παιχνίδι που αξίζει να παίζεις. Σε μια πρόσφατη συνέντευξή του στο αμερικανικό περιοδικό «Fast Company» ο Κόπολα υπογραμμίζει τις βασικές αρχές της αυθόρμητης και χαρακτηριστικής «απερισκεψίας» του, αρχές που προσφέρονται κάλλιστα για να τις διαβάσετε και ως χρυσές συμβουλές για κάθε επιτυχία. Και μην ξεχάσετε τις βασικότερες από αυτές για τη ζωή και την καριέρα αντίστοιχα: «Φρόντισε η ζωή σου να είναι μια ζωή που να αξίζει να τη ζεις και θυμήσου ότι επιτυχία σημαίνει να ακολουθήσεις τον δρόμο της καρδιάς σου!».
* Μια ζωή «που δεν τη ζεις» δεν αξίζει τον κόπο. Είναι σημαντικό να ενδιαφέρεσαι για καθετί. Εχεις μια ζωή γεύσου τη λοιπόν και βίωσέ την απόλυτα. Αλλωστε κάποια στιγμή πρόκειται να τη χάσεις, έτσι κι αλλιώς! Είμαι ένας άνθρωπος που δεν ησυχάζει, δεν σταματάει ποτέ. Οταν παίρνω κάποια άδεια, είναι πολύ πιθανό να βρω κάτι άλλο να κάνω, όπως να φτιάξω ένα κέντρο αναψυχής. Δεν μπορώ να το αποφύγω. Γι’ αυτό και προσπαθώ να κάνω επιχειρήσεις από όλα τα πράγματα που μου αρέσει να απολαμβάνω: φαγητό, κρασί, ταινίες. Η εταιρεία μου, η FF Brands, πουλάει το γούστο μου. Θέλω να αφήσω μια καλή «παρακαταθήκη» για τα παιδιά μου. Δεν πρόκειται να με ακούσουν ποτέ να λέω στο κρεβάτι του πόνου μου ότι θα ευχόμουν να είχα ζήσει τη ζωή μου διαφορετικά. Είμαι ολόκληρος ένα μεγάλο Ναι.
* Δεν είναι «τζόγος», αρκεί να φτάνεις ως το τέρμα. Μπες μέσα σε καταστάσεις όπου δεν θα έχεις την επιλογή να αποτύχεις. Αγάπα την περιπέτεια. Εχω βασίσει την ταινία μου «Αποκάλυψη τώρα» στη νουβέλα «Heart of Darkness» του Τζόζεφ Κόνραντ. Το βιβλίο αυτό αντιστάθηκε ακόμη και στον μεγάλο Ορσον Γουέλς, που προσπάθησε να το γυρίσει και αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σχέδιο (και ξεκίνησε τότε να κάνει τον «Πολίτη Κέιν»). Το σενάριό μου, γραμμένο μαζί με τον Τζον Μίλιους, αφηγούνταν την ιστορία ενός αμερικανού στρατιώτη που ταξιδεύει στις ζούγκλες της Νοτιοανατολικής Ασίας για να φέρει στη Δικαιοσύνη έναν άνδρα ονόματι Κουρτς, που ξέφυγε πέρα από τα αποδεκτά όρια της ηθικής.
Η κινηματογράφηση αυτής της ιστορίας ήταν ίσως το μεγαλύτερο ρίσκο που πήρα ποτέ. Για να πείσω την United Artists να χρηματοδοτήσει την ταινία προσφέρθηκα να βάλω εγγύηση τους αμπελώνες και το σπίτι μου. Εζησα μέσα στη ζούγκλα 238 μέρες, ανάμεσα σε εξεγέρσεις ανταρτών και τυφώνες, κατά τους οποίους το νερό έπεφτε τόσο δυνατά που σε πονούσε. Είχαμε ήδη μαζέψει τόσο πολλά χρήματα και τόσο πολύ φιλμ που σιγά σιγά αρχίσαμε να τρελαινόμαστε. Αλλά τα στοιχήματα που είχαν πέσει είχαν φτάσει πια τόσο ψηλά που απλώς έπρεπε να πετύχω!
* Η δουλειά σου είναι η ζωή σου, παραδόσου της. Οι ταινίες μου φτιάχνουν τη ζωή μου. Αν είσαι ένας σοβαρός καλλιτέχνης, το έργο σου θα μιλάει για σένα. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος! Οταν έκανα τον «Νονό», είπαν όλοι: «Α, είσαι ίδιος ο Μάικλ Κορλεόνε αποφασισμένος να βγάλεις όλα τα εμπόδια από τον δρόμο σου». Οταν έκανα το «Αποκάλυψη τώρα», είπαν: «Είσαι ακριβώς σαν τον Κουρτς εκεί, μες στη μέση της ζούγκλας, στο κατώφλι της λογικής σου». Οταν έκανα το «Τάκερ: Ο άνθρωπος και το όνειρό του», μια ταινία βασισμένη στην πραγματική ιστορία ενός τύπου που προσπάθησε να στήσει τη δική του αυτοκινοτοβιομηχανία, είπαν: « Είσαι σαν το Πρέστον Τάκερ και “οι μεγάλοι” δεν θα σε αφήσουν να φτιάξεις το δικό σου στούντιο». Υπάρχει μια αλήθεια σε όλα αυτά. Αυτοί οι συσχετισμοί δεν είναι τυχαίοι. Οι ταινίες αυτές γεννήθηκαν από τα ίδια μου τα πάθη και τα αισθήματα. Τα πάθη είναι περισσότερο ριζωμένα στην πραγματικότητα απ’ όσο είναι οι καθημερινές μας συνήθειες. Αν αγαπάς κάτι πολύ, θα βάλεις τόσο πολλά από τον εαυτό σου σε αυτό που τελικά αυτό θα δημιουργήσει το μέλλον σου.
Εκανα ακόμη μία ταινία για ένα στρατιώτη που ξεκινά να φροντίζει ένα αγόρι. Στην πορεία της ταινίας το αγόρι πεθαίνει. Την πρώτη ημέρα των γυρισμάτων πέθανε ο γιος μου. Αναρωτιόμουν αν έπαιζα ο ίδιος σε κάποια τρομακτική ταινία επιστημονικής φαντασίας. Η ταινία «Πέτρινοι Κήποι» αναφερόταν στον χαμό ενός παιδιού κι εγώ πήγαινα σε μια κηδεία στα γυρίσματά μας κάθε ημέρα. Και ξαφνικά χρειάστηκε να πάω στην κηδεία του παιδιού μου έξω από το γύρισμα και μες στην προσωπική μου ζωή. Την περασμένη χρονιά έκανα τον «Βροχοποιό», μια ιστορία στην οποία κάποιος σαν τον Δαβίδ τα βάζει δικαστικά με μια επιχείρηση του διαμετρήματος του Γολιάθ κάτι που συνέβη και με μένα τον ίδιο όταν ξεκίνησα την αγωγή κατά της Γουόρνερ Μπρος. Η επόμενη ταινία μου, της οποίας το σενάριο δουλεύω αυτή την εποχή, μιλάει για έναν άνθρωπο που προσπαθεί να επηρεάσει τον τρόπο που θα εξελιχθεί το μέλλον. Ο ήρωας πεθαίνει ενώ η πόλη του μέλλοντος που ονειρεύεται δημιουργείται. Τώρα λέω στον εαυτό μου: «Δεν θέλω η ζωή μου να εξελιχθεί όπως στην ταινία που φτιάχνω». Θέλω να υπάρχω ακόμη για να δω την έλευση του μέλλοντος! Και γι’ αυτό γράφω αυτή την ιστορία. Ξέρω ότι η ταινία έχει τη δύναμη να δείξει το μέλλον, να το κάνει να φανεί πραγματικό.
Αν το Χόλιγουντ μπορεί να κάνει μια ταινία που δείχνει τον «Τιτανικό» να βουλιάζει ή διαστημόπλοια που πολεμούν με γιγάντια έντομα, τότε μπορώ κι εγώ να κάνω μια ταινία που να δείχνει πώς θα μπορούσε να είναι ο κόσμος του μέλλοντος και όχι μόνο όπως στη μακέτα ενός καλλιτέχνη, αλλά μια συγκεκριμένη πολιτική και αρχιτεκτονική εκδοχή του. Επειτα, αν αυτοί που θα το δουν τους αρέσει, μπορεί να προσπαθήσουν να το δημιουργήσουν.
* Σκέψου σαν παιδί. Τα παιδιά πιστεύουν ότι μπορούν να πηδήξουν από εδώ ως το φεγγάρι. Αυτή είναι μια χρήσιμη άποψη. Δεν υπήρξα ποτέ άτομο με άμετρη εμπιστοσύνη. Δεν φλερτάρω με τον κίνδυνο. Αλλά αν έρθει, δεν πειράζει. Είμαι όμως σαν παιδί. Προσπαθώ να βλέπω τα πράγματα με έναν πολύ ανοιχτό τρόπο. Ο παιδικός αυτός τρόπος να θεωρείς τα πράγματα κρύβει μεγάλη δύναμη. Και οι επιχειρήσεις είναι μια φυσική μεγάλη προέκταση του παιχνιδιού. Το μεγαλύτερο ταλέντο μου είναι ο ενθουσιασμός μου. Με συνεπαίρνει αμέσως οτιδήποτε με ενδιαφέρει. Είμαι σαν έξι χρόνων.
* Πρέπει να ορίσεις τι είναι επιτυχία και αποτυχία για εσένα. Ο κόσμος σοκάρεται όταν ακούει ότι σκέφτομαι τη σειρά του «Νονού» με λύπη. Εγώ αντιμετωπίζω αυτές τις ταινίες σαν μια προσωπική αποτυχία. Αλλαξαν τη ζωή μου προς το χειρότερο, ακόμη και αν ο κόσμος τις βλέπει ως καλλιτεχνικές και εμπορικές επιτυχίες. Η επιτυχία τους με έκανε να κάνω ακόμη μεγαλύτερες εμπορικές ταινίες τη στιγμή όπου αυτό που πραγματικά ήθελα ήταν να κάνω αυθεντικές ταινίες, σαν αυτές που φτιάχνει ο Γούντι Αλεν.
* Μη ρωτάς τι θέλει ο πελάτης, ρώτα τι θέλει το μέλλον. Η εταιρεία μου βασίζεται στην πεποίθηση ότι οι δουλειές πρέπει να γίνονται όπως η τέχνη. Η δουλειά με το κρασί είναι η πιο επιτυχής επιχείρησή μας. Εχουμε ίσως τους πιο περιζήτητους αμπελώνες στην κοιλάδα Napa. Οι επισκέπτες νιώθουν σαν μέλη της οικογένειάς μου. Στρέψαμε τις κάμερες επάνω μας αυτό που κάνουν πάντα οι καλλιτέχνες. Ο,τι αγαπώ το έχω κάνει, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, δουλειά μου.
Αυτή τη στιγμή επεκτείνω την επιχείρηση: με τη γνώση που αποκομίζω από τη δουλειά μου με το κρασί εμπλουτίζω τους άλλους τομείς της επιχείρησης. Οταν αρχίσεις να σκέφτεσαι για μεγάλες «μάρκες», συνειδητοποιείς ότι δεν υπάρχει κινηματογραφική εταιρεία που να μετρά πραγματικά σαν τέτοια. Μια ταινία της Φοξ, της Γουόρνερ Μπρος και της Παραμάουντ, είναι όλες μεταξύ τους «ανταλλάξιμες». Σήμερα δεν χρωματίζονται όπως κάποτε, όπου το κάθε στούντιο είχε τη δική του ιδιαίτερη φυσιογνωμία.
Θέλω η εταιρεία μας να δώσει στον κόσμο μια υπόσχεση ποιότητας και θέλω να κρατήσω αυτή την υπόσχεση δίνοντας έμφαση σε δύο από τα σημαντικότερα συστατικά του κινηματογράφου: τη συγγραφή και τη σκηνοθεσία. Θα εστιάσουμε το ενδιαφέρον μας στη δημιουργία ταινιών με προϋπολογισμό ορισμένου ύψους ταινίες που θα κοστίζουν ως 12 εκατ. δολάρια. Τέτοιες ταινίες μπορεί να έχουν όλη την ποιότητα της παραγωγής και όλη τη φινέτσα που έχουν οι ταινίες των 40 εκατ. δολαρίων που βγαίνουν στις αίθουσες κάθε Παρασκευή. Με το να είναι κανείς «Σπαρτιάτης» δεν αποφεύγει μόνο να ξεπεράσει τον προϋπολογισμό του, αλλά καταλύει και εκείνη την ιεραρχία που διαβρώνει μια εταιρεία όταν οι άνθρωποί της ενδιαφέρονται μόνο για τα μπόνους τους.
* Επιτυχία σημαίνει να ζεις τη ζωή της καρδιάς σου. Κάποιοι με ρωτούν τι θα έκανα αν είχα την περιουσία του Μπιλ Γκέιτς. Αν είχα 50 δισ. δολάρια, θα τα χρησιμοποιούσα για να δανειστώ 500 δισ. και θα έχτιζα την πόλη του μέλλοντος. Αυτή η πόλη θα ήταν ένα πολύ όμορφο μέρος, άξιο για να ζει κανείς. Ενα μέρος που θα ενθάρρυνε τη δημιουργικότητα, την εκπαίδευση, την τελετουργική και αθλητική τελειότητα. Στο μέλλον δεν θα είναι η δουλειά που θα απασχολεί τους ανθρώπους· θα είναι η μελέτη, η τέχνη, ο αθλητισμός και τα φεστιβάλ.
* Δούλευε πάντα σε μια «επική» διάσταση. Ο Χένρι Φορντ δεν ήταν απλώς σχεδιαστής αυτοκινήτων, στην πραγματικότητα σχεδίαζε εξίσου ολόκληρες πόλεις. Ενωρίς στην καριέρα μου ανακάλυψα την τέχνη να χρησιμοποιώ τα χρήματα απλόχερα. Οταν ξοδεύεις απερίσκεπτα 1.000 δολάρια, νιώθεις σαν να ξοδεύεις 10.000. Ολα σου μοιάζουν μεγαλύτερα, πιο συναρπαστικά. Με αυτό το σκεπτικό, δεν αρνούμαι στον εαυτό μου τίποτε. Και δεν λέω όχι σε τίποτε.
* Οποτε μπαίνεις σε μπελά, συνέχισε. Οτιδήποτε δημιουργείς σε μεγάλες διαστάσεις ή με έντονο πάθος προσκαλεί το χάος: ξεπερνάς τον προϋπολογισμό σου, φθείρεις ανθρώπους. Στη μέση των γυρισμάτων της ταινίας «Αποκάλυψη τώρα» ο Μάρτιν Σιν είχε ένα καρδιακό επεισόδιο. Για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια αυτής της ταινίας φοβήθηκα. Αλλά αυτοσχεδιάσαμε: τον ντουμπλάραμε και γυρίσαμε πολλές σκηνές από πίσω. Οταν δεν μπορούσα να φτιάξω ένα δορυφορικό δίκτυο στο Belize, έχτισα στη θέση του ένα κέντρο ψυχαγωγίας. Για να συνεχίσεις τον δρόμο σου, μέσα σε μια κρίση, κάνε στροφή 180 μοιρών. Γύρισε την κατάσταση προς όφελός σου. Μην ψάχνεις για την ασφαλή λύση. Και μην κάνεις ποτέ πίσω από το πάθος! Προχώρα με όλες τις μηχανές σου στο φουλ!
Ενώ δουλεύαμε στην τανία «Αποκάλυψη τώρα» διώξαμε κάποια στιγμή από τα πλατό τον σεναριογράφο Τζον Μίλιους. Μετά τον καλέσαμε πίσω προς μεγάλη ανακούφιση όλης της ομάδας, που πίστευε ότι μου είχε λίγο σαλέψει κι εκείνος ήρθε να με δει. Για εκείνη την επίσκεψή του ο Μίλιους αργότερα έλεγε: «Ενιωσα σαν ένα στρατηγό που πάει να δει τον Χίτλερ το 1944 να του πει ότι έχουν ξεμείνει από γκαζολίνη». Αλλά αναποδογύρισα όλη την κατάσταση. Του είπα: «Αυτή εδώ θα είναι η πρώτη ταινία που θα κερδίσει το Νομπέλ!». Τον ενθουσίασα. Φεύγοντας από τη συνάντησή μας έλεγε: «Θα τον κερδίσουμε τον πόλεμο! Δεν τη χρειαζόμαστε την γκαζολίνη!». Θα μπορούσε να κάνει τα πάντα.
