Εκεί όπου η Ιστορία μας πιάνει αράχνες

Ενα οδοιπορικό στα μουσεία της Ελλάδας, από τους Δελφούς και την Αθήνα ως το Ηράκλειο και τη Δήλο, ή πώς καταχωνιάσαμε την Ιστορία μας πίσω από σκασμένους τοίχους και λερές προθήκες

Ο Ηνίοχος θα γινόταν πιο πράσινος από ό,τι είναι αν μπορούσε να δει πού τον φυλάνε και η Πυθία θα υπέβαλε παραίτηση αν έβλεπε τη σημερινή κατάντια του μαντείου της. Ο Μέγας Αλέξανδρος θα κοκκίνιζε βλέποντας το κουνελάκι α λα Playboy ζωγραφισμένο σε απόσταση αναπνοής από την προτομή του και οι διπλοί πελέκεις θα έπιπταν επί των κεφαλών δικαίων και αδίκων αν ήξεραν σε τι… λουλουδιασμένες βάσεις θα τους στήσουν. Η δε Δήλος θα βυθιζόταν ολόκληρη δίκην Ατλαντίδος αν φανταζόταν τον ξεπεσμό της εν έτει 1998…

Ελληνικά μουσεία: μια πολύ παλιά ιστορία ­ όχι πια μόνο λόγω αρχαιοτήτων αλλά και λόγω… αραχνών! Ενα μήνα προτού οι ορδές των ξένων ενσκήψουν στην Ελλάδα, «Το Βήμα» σήμερα κάνει… τουρισμό: παίρνει άδεια μια εβδομάδα και περιοδεύει στα αρχαιολογικά μουσεία της Ολυμπίας, των Δελφών, της Θεσσαλονίκης, της Βεργίνας, του Ηρακλείου, της Δήλου, της Πάρου και της Αθήνας για να μάθει τι θα δει ο επερχόμενος Γιαπωνέζος, Γερμανός, Ιταλός κ.ο.κ.

Ξεκινάμε Τετάρτη πρωί με αυτοκίνητο. Προορισμός, το Μουσείο Ολυμπίας και το Μουσείο Δελφών ­ σαν να λέμε, η μέρα με τη νύχτα. Διότι το Μουσείο Ολυμπίας είναι από τα πιο περιποιημένα της Ελλάδας. Επαρκής χώρος, καλός φωτισμός, μεγάλες αίθουσες με κόκκινο μάρμαρο κάτω ­ ό,τι χρειάζονται τα εκθέματα για να αναδειχθούν. Και αν η ίδια η πόλη, η Ολυμπία, δεν έχει τίποτε περισσότερο να δει ο τουρίστας και μετατρέπει τη νύχτα του σε δωδεκάωρο αναμονής ως την επομένη που θα ξεκινήσει το ταξίδι ως τους Δελφούς, το μουσείο, αν μη τι άλλο, τον αποζημιώνει για την ταλαιπωρία της τετράωρης διαδρομής. Σε αντίθεση με το Μουσείο των Δελφών…

Ενα αρχαίο σε… συσκευασία ταξιδίου είναι το πρώτο πράγμα που βλέπεις με το που πλησιάζεις το Μουσείο των Δελφών. Κάτι σαν σαρκοφάγος τυλιγμένη σε σελοφάν περιμένει ματαίως δέκα μέτρα έξω από το κτίριο κάποιον αρχαιολάτρη να την περιμαζέψει. «Λόγω των εργασιών για την κατασκευή της επέκτασης παρακαλούμε να είσθε ιδιαίτερα προσεκτικοί κατά την κίνησή σας στον χώρο» γράφει η πινακίδα έξω από το μουσείο. Πλην όμως, για να κινηθεί κανείς στον χώρο, πρέπει πρώτα να βρει την είσοδο. Και αυτό μόνο εύκολο δεν είναι. Διότι το μουσείο εξωτερικά μοιάζει με γιγαντιαίο μπεζ κύβο του Ρούμπικ που του λείπουν κάποια κομματάκια ­ στη θέση τους, τεράστιες μαύρες τρύπες, από τις οποίες ακούγονται φωνές τουριστών τε και φυλάκων, τελούν καθήκοντα πόρτας. Μόνον οι έχοντες… αετίσιο μάτι βρίσκουν συντόμως τη σωστή: εκείνη δηλαδή που φέρει από πάνω σκουριασμένο υπόστεγο και παραπλεύρως ιδιόχειρο σημείωμα σε… μπακαλόχαρτο όπου αναγράφεται ένα φτωχικό «Είσοδος – Entrance» με τρεμάμενα στοιχεία.

Με το που περνάς το υπόστεγο (και αφού σταυροκοπηθείς που δεν έπεσε όσο ήσουν από κάτω) τα ρουθούνια σου γεμίζουν άρωμα… χλωρίνης με λεμόνι. Η υπόθεση ότι πρόκειται για φιλότιμη προσπάθεια καθαρισμού του μουσείου καταρρίπτεται αυθωρεί ­ με το που ανεβαίνεις τη σκάλα προς τον πρώτο όροφο και βλέπεις τη γλάστρα με τα ξερά φυτά να καλύπτει το νοβοπάν του απέναντι τοίχου (από τον οποίο κρέμεται και μια μπαλαντέζα!) και τα βρώμικα, σιδερόφρακτα εξωτερικά παράθυρα με τις λευκές πιτσιλιές μπογιάς και τα αιωρούμενα καλώδια…

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι επεξηγήσεις των εκθεμάτων. Για μυστηριώδεις λόγους, οι ταμπελίτσες ή θα είναι στα ελληνικά και στα αγγλικά ή, όποτε προστίθενται και τα γερμανικά, τότε τα ελληνικά είναι… αρχαϊκά, με δασείες, ψιλές και περισπωμένες… Στους τοίχους δύο μικρές τετράγωνες τρύπες που προορίζονται για την τοποθέτηση ειδικών θερμομέτρων έχουν μετατραπεί σε αυτοσχέδια… τασάκια και ξεχειλίζουν αποτσίγαρα. Αλλά το πιο ωραίο είναι ο τρόπος έκθεσης των αρχαίων. Το προνόμιο του πιο σουρεάλ σκηνικού έχει το άγαλμα της Σφίγγας: σκεφθείτε κάτι σαν… πίνακα του Νταλί, στο πιο κιτς. Η Σφίγγα στέκεται στο μέσον μιας αίθουσας το ταβάνι της οποίας είναι από πλαστικό και από πάνω του φεγγίζουν κάγκελα. Το πάτωμα έχει μια ρωγμή από τη μία άκρη ως την άλλη και πίσω από τη Σφίγγα έχει ξεμείνει μια σκαλωσιά (!) ύψους δύο μέτρων και πλάτους τριών, μαζί με τα απαραίτητα μαδέρια που συνοδεύονται από παρατημένους σωλήνες. Στο πλάι της ίδιας αίθουσας υπάρχει μια σιδερένια πορτούλα που βγάζει σε έναν κηπάκο, έξω από το «Εργαστήριο» αγνώστων λοιπών στοιχείων. Σε αυτόν τον κηπάκο βρίσκονται τρεις φουντωτές γλάστρες και ένα αρχαίο ψηφιδωτό εκτεθειμένο σε βροχή, αέρα και λοιπά συναφή…

Ερμής – Ηνίοχος: 1-0

Πολύ πρωτότυπος τρόπος έκθεσης όμως έχει επιλεγεί και για τις διάφορες παραστάσεις από αετώματα. Στην επεξηγηματική πινακιδούλα, ας πούμε, μπορεί να διαβάζετε «Η Αθηνά μάχεται εναντίον γίγαντος» αλλά το μόνο που μπορείτε να δείτε είναι τα δύο πόδια της Αθηνάς και το… μπούτι του γίγαντα, καθ’ ότι μόνο αυτά διέσωσε η αρχαιολογική σκαπάνη και ουδείς εκ των υπευθύνων ενδιαφέρθηκε να φτιάξει μια γραφική αναπαράσταση όπου θα φαίνεται κάτι περισσότερο… Και αν το συγκεκριμένο έκθεμα δεν είναι και τόσο σημαντικό, τι να πει κανείς για τον τρόπο παρουσίασης του Ηνιόχου; Διότι είναι αναπόφευκτη η σύγκρισή του με τον Ερμή του Πραξιτέλους για κάποιον που έχει επισκεφθεί την προηγούμενη ημέρα το Μουσείο της Ολυμπίας. Από τη μία πλευρά, ο καγκελόφρακτος Ηνίοχος στη μίζερη αίθουσα που του έχει διατεθεί, με το φορητό καλοριφέρ στη γωνία και τα δύο σπασμένα τζάμια των παραθύρων, που είναι κολλημένα με… σελοτέιπ. Από την άλλη, ο Ερμής σε μια λευκή αίθουσα, με κόκκινο φόντο, ακουμπισμένος επάνω στο λευκό χαλί του μαρμάρινου πατώματος…

Πάντως, αν μη τι άλλο, το Μουσείο των Δελφών διακρίνεται για την πλουσιότατη συλλογή του από… καλοριφέρ παντός είδους: με φέτες, εντοιχισμένα, φορητά κ.ά., χρησιμοποιούνται και ως ντεκόρ του χώρου, με τους σωλήνες τους να στριφογυρνούν στους τοίχους πάνω, κάτω και πίσω από τα εκθέματα, αλλά και ως αυτοσχέδια… κομοδίνα, αφού πάνω σε αυτά οι φύλακες αφήνουν τα παλτά, τις τσάντες και τις ομπρέλες τους! Και βεβαίως το συγκεκριμένο μουσείο διακρίνεται και για την έξοδό του: κολλημένα μπλε νοβοπάν για να οριοθετείται ο διάδρομος, λιγοστό φως από λάμπες φθορίου, τσιμεντένια πατώματα και ταβάνια με καλώδια να κρέμονται συνθέτουν ένα σκηνικό α λα υπόγειος Ομονοίας μετά τη μία το βράδυ…

Οσο για τον αρχαιολογικό χώρο των Δελφών, ισχύει το γνωστό «εκεί όπου έπλεναν τα χέρια τους οι μύστες τώρα πετάνε αποτσίγαρα οι τουρίστες». Η Πυθία θα χρειαζόταν να καπνίσει τόνους δαφνόφυλλων για να ξεπεράσει το πολιτισμικό σοκ που θα υφίστατο αν έβλεπε σήμερα το μαντείο της. Για να πλησιάσει κανείς πρέπει να κατεβεί από τα σκαλάκια με το ημιδιαλυθέν συρματόπλεγμα ­ οι κατερχόμενοι τουρίστες μοιάζουν με τους ηθοποιούς στα «39 σκαλοπάτια» του Χίτσκοκ. Και αφού φθάσει κάτω, θα πρέπει να παραμερίσει τη βλάστηση στυλ Βιετνάμ στον ναό της Αθηνάς για να φθάσει στο μαντείο. Εκεί το πιο ενδιαφέρον θέαμα δεν είναι τα αρχαία αυτά καθαυτά ­ διότι μικρό μέρος τους φαίνεται λόγω του… τροπικού τοπίου ­ αλλά οι ξένοι τουρίστες οι οποίοι, ελλείψει φύλαξης του χώρου (είθισται ο φύλακας να κατοικοεδρεύει στο παρακείμενο κουβούκλιο, πίων «σκιερούς» φραπέδες…), σκαρφαλώνουν στις αρχαίες πέτρες για να έχει ο φακός της μηχανής τους ελεύθερο πεδίο από τα υπερφυσικά φυτά… Κάποιοι επισκέπτες μάλιστα ανεβαίνουν πάνω στα αρχαία μάρμαρα, κάθονται σταυροπόδι και αναλόγως της προελεύσεως αποδύονται σε πολλές διαφορετικές ασχολίες: οι Ευρωπαίοι καπνίζουν, οι Ανατολίτες διαλογίζονται κ.ο.κ. Εξυπακούεται πως απαξάπαντες αδιαφορούν παντελώς για την πινακίδα στο διπλανό δέντρο που απαγορεύει τις… στενές επαφές με τα μνημεία.

Το… μουσειακό κουνελάκι!

Ως την επόμενη ημέρα, μπρος στο κατώφλι του αρχαιολογικού μουσείου Θεσσαλονίκης, η τραυματική εμπειρία των Δελφών έχει ήδη ατονήσει και ευτυχώς καθ’ όλη τη διάρκεια της επίσκεψης σπανίως αναβιώνει. Το μουσείο γενικά είναι αρκετά τακτοποιημένο και καθαρό (αν εξαιρέσουμε τα καφετιά σημάδια από την υγρασία στα ταβάνια και τη… γλίτσα στις βάσεις των αγαλμάτων), αν και ένα λουστράρισμα στα ξύλινα τοιχώματα δεν θα έκανε κακό… Φυσικά, αδυναμίες υπάρχουν ­ όπως λ.χ. η μακέτα του αρχαίου νεκροταφείου της Σίνδου που έχει επάνω της 121 νούμερα τα οποία αντιστοιχούν σε διάσπαρτα αντικείμενα που πρέπει να ψάχνεις σε ολόκληρο το μουσείο να τα βρεις… Ή όπως κάποια εκθέματα που είναι κάπως ανορθόδοξα τοποθετημένα: το «Γυναικείο Αγαλμα στον Τύπο της Μεγάλης Ηρακλειώτισσας», λ.χ., που έχει σχεδόν κολλήσει στον τοίχο εκτελώντας το θεάρεστο έργο της… απόκρυψης του πίνακα με τους διακόπτες του ηλεκτρικού ρεύματος πίσω του! Ετερα εκθέματα πάλι παρουσιάζονται με επεξηγήσεις… γλαφυρότερες του δέοντος ­ ας πούμε το… Αρλεκιν στην επιγραφή της «Αφροδίτης Τύπου Λούβρου» θα έλιωνε κάθε τρυφερή ψυχή: «… Με τη φαινομενικά αθώα αυτή χειρονομία ο χιτώνας γλιστρά απ’ τον αριστερό ώμο και το στήθος προβάλλει γυμνό ενώ ο κρυφός ερωτισμός της σκηνής τονίζεται από τον διάφανο χιτώνα που κολλά στη σάρκα και διαγράφει απαλά τις καμπύλες της…». Γενικά, το μουσείο της Θεσσαλονίκης κερδίζει στο σύνολο και χάνει στις λεπτομέρειες. Θα ήταν τόσο δύσκολο, π.χ., κάποιος να αντικαταστήσει το σηματάκι που λέει «Women» στις γυναικείες τουαλέτες έχοντας δίπλα το σκίτσο ενός από τα κουνελάκια του Playboy να ποζάρει όλο σκέρτσο;

Οι υπεύθυνοι σίγουρα θα μπορούσαν να πάρουν μαθήματα από τους συναδέλφους τους στο Μουσείο της Βεργίνας, το οποίο μπορεί να είναι μόλις μισή ώρα έξω από τη Θεσσαλονίκη με το αυτοκίνητο αλλά από απόψεως ποιότητας απέχει μακράν… Οπως πλησιάζει κανείς, το μόνο που βλέπει είναι δύο τεράστιες τρύπες που οδηγούν κάτω από τη γη ­ βλέπετε, ο ίδιος ο τόπος των ανασκαφών, το αρχαίο νεκροταφείο, έχει μετατραπεί σε μουσείο. Μετά τα πρώτα δευτερόλεπτα στον σκοτεινό διάδρομο, κι αφού τα μάτια του επισκέπτη συνηθίσουν στο λιγοστό φως, έρχεται η πρώτη έκπληξη: τρεις ακτίνες φωτός σπάνε το απόλυτο σκοτάδι αποκαλύπτοντας τα πρώτα ταφικά μνημεία παρατεταγμένα δίπλα στην είσοδο ­ ο υποβλητικός φωτισμός σε κάνει πράγματι να νιώθεις σαν να βρίσκεσαι σε νεκροταφείο. Αλλά το πιο εντυπωσιακό είναι οι ίδιοι οι τάφοι. Είναι διατηρημένοι όπως ακριβώς βρέθηκαν, με αναπαραστάσεις τριών διαστάσεων σε μακέτα για να δει ο επισκέπτης το εσωτερικό τους. Μπορείς να τους πλησιάσεις, να αγγίξεις τα τοιχώματά τους, να δεις το θεόρατο ταφικό κτίσμα που οι Μακεδόνες έστησαν για να θάψουν τον βασιλιά τους, τον Φίλιππο Β’, να διαβάσεις τα λόγια του Μανόλη Ανδρόνικου για το πώς κατάλαβε ότι ο τάφος που βρήκε ήταν εκείνος του πατέρα του Αλεξάνδρου… Το Μουσείο της Βεργίνας είναι ίσως το μοναδικό που σε κάνει να νιώθεις σαν να βρίσκεσαι παρών στην ιστορία.

Κάγκελα παντού!

Και φθάνουμε στο Μουσείο του Ηρακλείου… Η αλήθεια είναι ότι το εσωτερικό του είναι αδύνατον να σε απογοητεύσει. Και αυτό γιατί… σου κάνει τόσο κακή εντύπωση το εξωτερικό του ­ ο περίβολος των φυλακών Κορυδαλλού είναι πιο καλαίσθητος από την καγκελόφρακτη είσοδό του! ­ που μπαίνοντας μέσα τίποτε πια δεν μπορεί να σε σοκάρει. Εκεί, στον ίδιο περίβολο, ο επισκέπτης ανακαλύπτει και τη μοναδική πατέντα μετατροπής… πήλινων γλαστρών σε κάδους απορριμμάτων, με την προσθήκη μαύρης σακούλας στο εσωτερικό τους! Εν πάση περιπτώσει, με το που περνάς την είσοδο η κατάσταση βελτιώνεται. Το σκηνικό είναι ολίγον καταθλιπτικό ­ ο φωτισμός είναι απαράδεκτος ­ αλλά τα εκθέματα είναι πολλά και ενδιαφέροντα. Βεβαίως, θα ήταν πιο ενδιαφέροντα αν κάποιος είχε ενδιαφερθεί να εξηγήσει και τι είναι το καθένα τους· ατυχώς οι αρμόδιοι αρκέστηκαν στο να βάλουν μια καρτελίτσα με δέκα λέξεις σε κάθε προθήκη, που φέρει περί τα 40 αντικείμενα! Ας πούμε, στη βιτρίνα 31 όπου φιλοξενούνται 47 διαφορετικά εκθέματα η επιγραφή λέει: «Καμαραϊκή κεραμική από τη Φαιστό. Πήλινο σκεύος με άνοιγμα, ίσως φανάρι» ­ τα λοιπά 46 αντικείμενα μάλλον θα εθεωρήθησαν ανάξια λόγου… Αλλες προθήκες έχουν ακόμη χειρότερη μοίρα. Το ύφασμα στο εσωτερικό τους έχει κιτρινίσει ενώ η βρώμα που έχει μαζέψει το γυαλί συναγωνίζεται τις… τρίχες που έχουν διεισδύσει από πίσω του.

Εδώ, στο Μουσείο Ηρακλείου, μπορεί κανείς να δει και τον πρώτο… αρχαιολογικό ανεμιστήρα, που συνοδεύεται από αρχαία γυαλιά και τηλέφωνο! Κάποιος «απαστράπτων» εγκέφαλος του μουσείου σκέφθηκε να τα τοποθετήσει πίσω από τα κορδόνια της περίφραξης των εκθεμάτων, με αποτέλεσμα οι τουρίστες να σταματούν, να τα χαζεύουν και στη συνέχεια να… λύνονται στα γέλια! Επίσης, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η ευρεσιτεχνία των ιθυνόντων σε σχέση με τους διπλούς πελέκεις. Μη έχοντας πώς να εκθέσουν το πάνω τμήμα τους, έφτιαξαν βάσεις… άκρως σουρεαλιστικής επινόησης: είναι κωνικές με σχεδιάκια μπλε, πράσινα, κόκκινα και κίτρινα. Μπροστά τους και ο ίδιος ο Μίνωας θα σήκωνε τα χέρια ψηλά!

Στο συγκεκριμένο μουσείο θα έπρεπε να αποδοθεί το βραβείο της… πιο βρώμικης βιτρίνας. Είναι εκείνη της Αίθουσας 7, όπου παρουσιάζονται τα Χάλκινα Τάλαντα από την Αγία Τριάδα, τα οποία, πέραν του ότι έχουν τριφτεί και όλος ο πάτος της προθήκης τους έχει γίνει γκρίζος, διακοσμούνται και από στραβωμένα καρφιά και μπεζ μεταλλικές γωνίες για να τα στηρίζουν. Η ειρωνεία είναι πως στον επάνω όροφο του μουσείου, όπου αυτή την εποχή φιλοξενείται η έκθεση «Ανατολική Μεσόγειος: Κύπρος, Δωδεκάνησα, Κρήτη 1600 – 600 π.Χ.», εκτίθεται ένα ακόμη τάλαντο χαλκού σε ειδικά φωτισμένη προθήκη τοποθετημένη στον τοίχο έτσι ώστε το έκθεμα να παρουσιάζεται όσο καλύτερα γίνεται, πράγμα στο οποίο συντελεί και η αναλυτικότατη επεξηγηματική πινακίδα που το συνοδεύει ­ ουδεμία σχέση με τα απωθητικά τάλαντα του κάτω ορόφου.

Το πιο αξιομνημόνευτο τμήμα του μουσείου όμως είναι η Αίθουσα 20. Αν οι ερευνητές του βιβλίου Γκίνες έμπαιναν σε αυτήν, θα έτριβαν τα μάτια τους. Διότι τόσο πολλά αγάλματα σε έναν και μόνο χώρο μόνο στα δελτία ειδήσεων, στις αποθήκες αρχαιοκαπήλων, μπορεί να δει κανείς! Συνολικά στη μικρή σχετικά αίθουσα υπάρχουν 151 (ολογράφως: εκατόν πενήντα ένα!) μεγάλα εκθέματα, τοποθετημένα σχεδόν κολλητά μεταξύ τους. Είναι δε πιο στριμωγμένα και από τις… στάμνες στα κανατάδικα του Αμαρουσίου. Και έτσι στοιβαγμένα το ένα επάνω στο άλλο, περιμένουν να… μπουχτίσουν το μάτι του επισκέπτη λίγο πριν από την έξοδο.

Σκόνη, μούχλα και τσουκνίδες

Αντιθέτως, οι εκπλήξεις στη Δήλο ξεκινούν με το που πατάς το πόδι σου στο νησί: το ταμείο, ας πούμε, είναι ένα ξύλινο παράπηγμα που το χρώμα του έχει ξεφτίσει σε σημείο που να είναι πιο πολύ καφέ παρά γαλάζιο και έχει κάγκελα στα παράθυρα τόσο σκουριασμένα που από μακριά μοιάζουν πιο πολύ για… ξύλινα και λιγότερο για μεταλλικά. Ο σοβάς στο εσωτερικό του «χιονίζει» πάνω στο κεφάλι του ταμία, που με κάθε τρόπο επιδιώκει να βρίσκεται έξω από το ημιγκρεμισθέν ταμείο του. Πιο κάτω βλέπουμε από μακριά κάτι που μοιάζει με φυσική λιμνούλα. «How nice!» κάνει μια τουρίστρια. Μέχρι που πλησιάζει και… διαπιστώνει πως πρόκειται για λίμνη που δημιουργήθηκε στο μονοπάτι λόγω της χθεσινής βροχής και όχι μόνον αυτό αλλά στο κέντρο της, απροσπέλαστος για όλους πλην των αμφιβίων, βρίσκεται ο χάρτης των αρχαιοτήτων του νησιού στηριγμένος πάνω σε δύο κολόνες! Το φαινόμενο δεν πρέπει να είναι σπάνιο: στις κολόνες υπάρχουν ίχνη από τη… στάθμη προηγούμενων πλημμυρών ενώ στα νερά έχει φυτρώσει… χλωρίδα βάλτου ­ ευτυχώς νούφαρα ακόμη δεν υπάρχουν. Αλλά και τα… στεγνότερα μνημεία δεν βρίσκονται σε καλύτερη κατάσταση: οι φυτείες από τσουκνίδες και γαϊδουράγκαθα δεν επιτρέπουν την προσέγγιση ­ μόνο ό,τι βρίσκεται κοντά στο μονοπάτι είναι προσπελάσιμο.

Οσο παράξενο κι αν ακούγεται, το Μουσείο της Δήλου είναι σε ακόμη χειρότερη κατάσταση! Μπαίνουμε μέσα ενώ ο φύλακας ξεσκονίζει τον πάγκο του… φυσώντας. Η πρώτη προθήκη ίσια απέναντί μας είναι εντελώς άδεια. Στην πρώτη αίθουσα καρτελάκια με επεξηγήσεις δεν υφίστανται ­ το τι είναι αυτό που βλέπεις επαφίεται στη φαντασία σου! Οσο για τις τεράστιες μαυρίλες στο πάτωμα από την υγρασία, αυτές είναι το λιγότερο. Οταν φθάσεις στο βάθος της αίθουσας, βλέπεις έναν αποκλεισμένο χώρο με… τέσσερις βαλίτσες (ίσως ο φύλακας να ετοιμάζεται για μετανάστευση!), χαρτόνια πεταμένα κάτω και σκαλωσιές παρατημένες ανάμεσα στα αρχαία. Η δεύτερη και η τρίτη αίθουσα φθάνουν επίσης σε αδιέξοδο ­ στο τέρμα τους ένα κορδόνι απαγορεύει την είσοδο στα ενδότερα του μουσείου. «Γιατί είναι κλειστές οι αίθουσες;», η εύλογη ερώτηση στον ένα φύλακα. «Γιατί δεν έχουμε ανθρώπους να τις φυλάνε!» η απάντηση… αλλά αμέσως παρεμβαίνει ο έτερος φύλακας: «Οχι! Είναι για να γίνει συντήρηση των αρχαιοτήτων» διορθώνει.

Το μόνο εντυπωσιακό σε ολόκληρο το Μουσείο της Δήλου είναι το δωμάτιο όπου φιλοξενείται το εκμαγείο του Διαδουμένου, με μια τεράστια κουρτίνα για φόντο. Ετσι τουλάχιστον υποθέτει κανείς προτού την τραβήξει και δει πως από πίσω της υπάρχουν… ράφια ως επάνω στα οποία είναι στοιβαγμένα δεκάδες αγγεία, τα οποία προφανώς ελλείψει άλλου χώρου καταχωνιάστηκαν εκεί. Πάντως ο Διαδούμενος είναι από τα ελάχιστα εκθέματα της Δήλου που ευτύχησαν να έχουν επεξηγηματικό φυλλάδιο. Στην είσοδο της αίθουσας σε ένα τραπεζάκι δύο πλαστικοποιημένες φωτοτυπίες εξηγούν την ιστορία του και με μεγάλα γράμματα φέρουν τη σημείωση: «Επιστρέψτε τα στον επόμενο επισκέπτη»!

Αρχαία και τυρόπιτες

Φθάνοντας στο λιμάνι της Πάρου, βρισκόμαστε μπροστά στο… χάος. Ουδείς Παριανός ξέρει να μας κατατοπίσει σχετικά με το πού ακριβώς βρίσκεται το μουσείο. Η συνήθης απορία νέων, γέρων και παιδιών είναι: «Μα… έχουμε μουσείο;». Ωσπου κάποια στιγμή ένας ταξιτζής αποφαίνεται με καμάρι: «Α, ναι μωρέ! Κείνο ‘κεί θα λέτε, δίπλα στην Εκατονταπυλιανή… Ακολουθήστε τους μαθητές να το βρείτε!». Οχι, δεν είναι αρχαιολάτρες οι παριανοί μαθητές. Απλώς το μουσείο είναι… μεσοτοιχία με το σχολείο τους, το Γυμνάσιο Πάρου. Υπάρχουν δε στενότατες σχέσεις μεταξύ των δύο κτιρίων: οι… εκπρόσωποί τους ­ οι μαθητές και τα αρχαία ­ συναντώνται καθημερινά στα διαλείμματα, όποτε οι μεν τρώνε… τυρόπιτες και σάντουιτς πάνω στα δε! Διότι το μεγαλύτερο μέρος του συγκεκριμένου μουσείου βρίσκεται… εκτός μουσείου! Εν ολίγοις, τα αρχαία που δεν χώρεσαν στο κτίριο ­ ταφικά μνημεία, επιτύμβιες πλάκες κλπ. ­ είναι διασκορπισμένα σε όλο το μήκος των παρτεριών του πεζόδρομου όπου κάνει διάλειμμα η πιτσιρικαρία!

Εξίσου απογοητευτική είναι και η πρώτη ματιά στον περίβολο του μουσείου. Ενα αρχαίο ψηφιδωτό λιάζεται στο έδαφος εκτεθειμένο στις εκάστοτε διαθέσεις των καιρικών φαινομένων, καμιά δεκαριά επιτύμβιες στήλες έχουν παραχωθεί σε νωπό χώμα, μάλλον για να φαίνεται καλύτερα πως πρόκειται περί… αρχαίων προελεύσεως νεκροταφείου, οι εξωτερικοί τοίχοι έχουν φουσκώσει από την υγρασία, οι σιδεριές έχουν σκουριάσει, τα τζάμια έχουν σπάσει… Μόνο που, ω, του θαύματος, με το που περνάς την πόρτα και μπαίνεις στον εσωτερικό χώρο, το σκηνικό αλλάζει άρδην.

Εδώ όλα είναι τακτοποιημένα και καθαρά, οι αίθουσες είναι ευρύχωρες, τα εκθέματα φροντισμένα. Αλλά το πιο ενδιαφέρον από όλα είναι ο φύλακας του μουσείου που δεν μας αφήνει από τα μάτια του! Φυσικά, όπως λέει και εκείνος, αδυναμίες πάντα υπάρχουν. Το αρχαίο αγγείο που χρησιμοποιείται τοποθετημένο επάνω σε μπαλαντέζα για να… στηρίζει την πόρτα μιας αίθουσας, ας πούμε, μάλλον θα μπορούσε να αξιοποιηθεί καλύτερα. Και η ταμπελίτσα που περιγράφει τι έχει το πάνω, το κάτω και το μεσαίο ράφι μιας προθήκης η οποία… δεν έχει ράφια θα μπορούσε να αλλαχθεί. Από την άλλη πλευρά, όμως, υπάρχουν και πράγματα που αξίζει να δει κανείς. Ξέρατε, ας πούμε, ότι στην Πάρο φυλάσσεται η παλαιότερη σωζόμενη ελληνική επιτύμβια στήλη, από το τέλος του 8ου π.Χ. αιώνα;

Και φθάνει η ώρα της επιστροφής: Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας. Αν εξαιρέσουμε τη μαυρίλα στις βάσεις των εκθεμάτων των πρώτων αιθουσών που μαρτυρούν την… άπωση των υπευθύνων προς κάθε είδους σκόνη ή υγρό καθαρισμού, κατά τα άλλα το Μουσείο των Αθηνών λίγα προβλήματα έχει. Στις δεκάδες αίθουσές του φυλάσσονται άπειρα ευρήματα ­ ο επισκέπτης πρέπει να είναι αρκούντως εξασκημένος στο «ποδαράτο» για να αντέξει να περάσει από όλες τις προθήκες, εξ ου και στις τελευταίες αίθουσες ελάχιστοι τουρίστες αντέχουν πια να κοντοσταθούν σε κάθε εύρημα. Οι περισσότεροι, με σερνάμενο βήμα πλέον, απλά πάνε προς την έξοδο χαζεύοντας τριγύρω ό,τι προλάβει να πιάσει το μάτι.

Βεβαίως, και εδώ αδυναμίες υπάρχουν αλλά είναι τόσο πληθωρικό το θέαμα που μοιάζουν σταγόνες στον ωκεανό. Ωστόσο έχει ενδιαφέρον η περίπτωση του αρχαίου ευρήματος 776, το οποίο κατά τη διευκρινιστική ταμπελίτσα «απομακρύνθηκε για συντήρηση στις 23 Δεκεμβρίου 1994» και ακόμη δεν έχει επιστρέψει, ως εκ τούτου άμα τη επιστροφή ενδέχεται να έχει αποκτήσει… μεγαλύτερη αρχαιολογική αξία από ό,τι είχε κατά την αναχώρηση! Εξίσου αξιοσημείωτη η εικαστική παρέμβαση στο «άγαλμα Αύρας ή Ηβης», το οποίο παρουσιάζει άκρως ενδιαφέρον θέαμα: λόγω της ιδιότυπης στάσης του και της κλίσης που έχει προς τα εμπρός, κάποιος εκ των εγκεφάλων του μουσείου τοποθέτησε μια σιδερένια βέργα μισού μέτρου στο πίσω του μέρος και την κάρφωσε στον τοίχο! Ατυχώς για τον εμπνευστή της… κρεμαστής μεθόδου, πέντε πόντους μακριά από τη βέργα κρέμεται και η… μανιβέλα που ανοίγει το παρακείμενο παράθυρο. Το αποτέλεσμα; Το όλο θέαμα ελάχιστα θυμίζει αρχαιολογικό εύρημα ­ περισσότερο μοιάζει με εφεύρεση τρελού επιστήμονα σε στιγμή αρχαιολογικής έμπνευσης…