Χορός εκατομμυρίων

Αύριο το Φεστιβάλ μετακομίζει: από το «Ολύμπιον» των δύο δισεκατομμυρίων στην Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών. Και μέσα σε ένα τρίωρο «γκλαμουριάς» κόστους 50 εκατ. δρχ. θα διανεμηθούν υπό τύπον βραβείων 150 εκατομμυριάκια σε ανύπαρκτα (στην πλειονότητά τους) ελληνικά ταινιάκια!

«Εν τούτοις για τις ταινίες που δεν θα βραβευθούν ο υπουργός Πολιτισμού αποφάσισε την επιδότησή τους με εφάπαξ ποσό ύψους 3 εκατ. δρχ. για την καθεμιά. Θα ενισχυθούν με το ποσόν αυτό ακόμη 10 ταινίες μεγάλου μήκους», αναφέρεται στην ανακοίνωση περί κρατικών βραβείων.

Σχεδόν ολόκληρη η κινηματογραφική οικογένεια έχει μετακομίσει από την Παρασκευή στη Θεσσαλονίκη. «Και εσύ εδώ;» ρωτάς. «Χάνεται τέτοιος… χαβάς!» απαντά αθηναίος παράγων ή «εργάτης» της Εβδομης (ελληνικής) Τέχνης. Σε τι συνίσταται ο… χαβάς; Μα στο θρίλερ. Η κάλπη (κρατικών βραβείων) ανοίγει, ο συμβολαιογράφος μετράει βαθμούς και οι τελετάρχες ανακοινώνουν: And the winner is Costas Yannaris! Στην περίπτωση που η ταινία του Γιάνναρη «Απ’ την άκρη της πόλης» συγκεντρώσει περισσότερους βαθμούς από την «Αιωνιότητα» του Χρυσού Φοίνικα, τότε αναμένεται σκληρότερο ξέσπασμα Αγγελόπουλου από αυτό που συνέβη στις Κάννες του 1995. Δικαιολογημένα, θα πείτε. Μέγας Αγγελόπουλος είναι αυτός, αναγνωρισμένος παντού και περιφρονημένος στην πατρίδα του; Αίσχος!

Και όμως τα πράγματα δεν είναι έτσι όπως φαίνονται για τους εξής απλούς λόγους:

Ο Αγγελόπουλος βαθμολογεί. Ο νέος τρόπος «βαθμολογίας» των κρατικών βραβείων εφαρμόστηκε και με τη δική του σύμφωνη γνώμη αφού ήταν μέλος της κρατικής επιτροπής που εισηγήθηκε τον νέο νόμο κινηματογράφου (κάθε ταινία και κάθε συντελεστής υποψήφιος για βράβευση συγκεντρώνουν από τους κριτές από ένα ως τρεις βαθμούς). Αρα ο ίδιος πήρε τα ρίσκα του.

Ο Αγγελόπουλος διαγωνίζεται με… σχολιαρόπαιδα. Οι περισσότεροι «αντίπαλοι» του Χρυσού Φοίνικα είναι… σχολιαρόπαιδα. Πρωτοεμφανιζόμενοι, νέοι με δεύτερη ταινία και αρκετοί με «φτωχές» παραγωγές. Φυσικά στην ίδια με τον Teo κατηγορία εμπίπτουν και οι ταινίες των (βετεράνων) Κούνδουρου, Βούλγαρη, Τσιώλη και Ψαρρά. Αλλά ουδείς εξ αυτών έχει κερδίσει Φοίνικα.

Ο Αγγελόπουλος… εγκαταλείπει το Οσκαρ Ευρώπης. Το πιο αντιφατικό είναι ότι από τη μία ο Αγγελόπουλος δήλωσε γραπτώς στην Ακαδημία Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου πως αποσύρει την ευρωπαϊκή «Αιωνιότητα» από τα επικείμενα (στις 4 Δεκεμβρίου) ευρωπαϊκά Οσκαρ. Αποφεύγει τους Γάλλους, τους Βρετανούς, τους Δανούς και τα βάζει με τα… παιδάκια!

Ο Αγγελόπουλος πρόεδρος του Φεστιβάλ. Και εισηγητής του νόμου και των… βαθμών και πρόεδρος του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και υποψήφιος για βραβείο. Το πράγμα καταντάει περίεργο. Δεν θα έπρεπε μια τόσο μεγάλη, διεθνώς αναγνωρισμένη προσωπικότητα να παραμερίσει για να περάσουν τα «παιδάκια»: ο… Γιάνναρης, ο Καραμαγγιώλης ή έστω ο συνομήλικος, ο συνάδελφος εν όπλοις Βούλγαρης;

«Το χειρότερο ξέρεις ποιο είναι; Οι δηλώσεις του. Δεν βλέπει ελληνικές ταινίες, δεν διαβάζει έλληνες κριτικούς, τότε τι στο καλό ενδιαφέρεται για ένα ελληνικό βραβείο;» ρωτούσε ανυποψίαστος παράγων του χώρου. Μα δεν είναι το βραβείο αλλά τα 20 εκατ. δρχ.!

Εδώ ισχύει η περίπτωση «τον πλούτο ουδείς εμίσησε». Διότι 44 ­ και όχι 50 ­ κριτές βαθμολόγησαν και όποια ταινία συγκεντρώσει 132 βαθμούς (από τον πολλαπλασιασμό 3Χ44) κερδίζει 20 εκατομμυριάκια. Αρχικώς οι κριτές ήταν 50 αλλά στη διαδρομή «εγκατέλειψαν» έξι για διάφορους λόγους. Η Εύα Κοταμανίδου είχε πρόβες, οι εκπρόσωποι των δημοτικών κινηματογράφων και των λεσχών (Σταυρακάκης και Κουρουπάκης) δεν μπορούσαν, ο σεναριογράφος Στάθης Βαλούκος αποχώρησε διακριτικώς γιατί το όνομά του εμφανίζεται στα «γράμματα» κάποιας ταινίας, ο σκηνοθέτης Ερμόλαος Βελόπουλος δεν εμφανίστηκε και ο μουσικοσυνθέτης Γιώργος Κατσαρός αδυνατούσε!

Η μεγαλύτερη απειλή για τον Χρυσό Φοίνικα ονομάζεται Κωνσταντίνος Γιάνναρης. Ετσι τουλάχιστον «έδειξαν» τα χαρούμενα πρόσωπα των κριτών όταν εξήλθαν από την προβολή της ταινίας «Απ’ την άκρη της πόλης» του 39χρονου… Βρετανού. Σπούδασε Ιστορία και Οικονομικά στο Πανεπιστήμιο του Keele, γύρισε αρκετές μικρού μήκους ταινίες και πριν από τρία χρόνια, όταν ο Teo μονομαχούσε με τον Κουστουρίτσα στις Κάννες, ο Γιάνναρης στο Δεκαπενθήμερο Σκηνοθετών κέρδιζε τις εντυπώσεις με το θρίλερ «Κοντά στον παράδεισο» («3 steps to Heaven»). Αποτέλεσμα; «Επιτέλους είδαμε μια ταινία της προκοπής» έλεγαν οι κριτές με τα ίδια μεγάλα χαμόγελα.

Επί 10 ημέρες η Θεσσαλονίκη ψιθυρίζει: «Λες; Ασε που και να κερδίσει ο Αγγελόπουλος με δυο-τρεις βαθμούς διαφορά, θα είναι πύρρειος νίκη».

Η μέθοδος των βαθμών που προκρίθηκε από τον σύμβουλο κινηματογραφίας και πολέμιο των… βαθμών Γ. Μπακογιαννόπουλο μπορεί να καταλήξει στα πιο απίστευτα αποτελέσματα. Βάλτε με το μυαλό σας. Σαν να παίζεις Προ-Πο. Αυτό δεν είναι φεστιβάλ αλλά πρωτάθλημα Β’ Εθνικής. Ο Αγγελόπουλος να χάνει από τη… Μηχανιώνα και ο Κούνδουρος να ηττάται από τον Καραμαγγιώλη και τον Τσιώλη. Ιδού ο αυριανός «χαβάς». Ποιος θα τους φταίει αν αύριο συμβούν τα πιο απίστευτα; Ο… εαυτός τους. Οι μεν εισηγήθηκαν τον νόμο, οι άλλοι τον αποδέχθηκαν και όλοι μαζί βαίνουν στο επερχόμενο… αλαλούμ με βάρκα την ελπίδα των εκατομμυρίων. Επομένως και προκαταβολικά, αν ο Αγγελόπουλος ηττηθεί, δεν θα του φταίει η Μηχανιώνα αλλά η όρεξή του. Εξηγημένα πράγματα…

Από τις 10 ημέρες του Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου ­ γιατί περί φεστιβάλ επρόκειτο και όχι περί Πανοράματος Ελληνικού Κινηματογράφου ­ ελάχιστα έμειναν. Η επιδέξια σκηνοθεσία του Γιάνναρη, η χολιγουντιανή υπερπαραγωγή του «Μπλακ άουτ» του Καραμαγγιώλη, το σουρεαλιστικό χιούμορ του Τσιώλη και της κωμωδίας «Ας περιμένουν οι γυναίκες» (οι «Φωτογράφοι» του Κούνδουρου επρόκειτο να προβληθούν το Σαββατοκύριακο). Και όμως όλες, και οι 19 ταινίες θα πάρουν. Από πολλά ως κάτι. Σύνολο 150 εκατ. δρχ. Φαντασθείτε ότι τα δύο από μια χούφτα ντοκυμαντέρ που έγιναν θα βραβευθούν με 6 και 4 εκατ. δρχ. αντιστοίχως.

Η πρώτη ταινία θα εισπράξει 20, η δεύτερη 15 και η τρίτη 10 εκατ. δρχ. Αυτοί θα είναι οι τυχεροί της λοταρίας. Το βραβείο σκηνοθεσίας αξίζει 10 εκατ. δρχ., του πρωτοεμφανιζομένου 5 εκατ. δρχ., του καλύτερου σεναρίου επίσης 5 εκατ. δρχ., των δύο καλύτερων πρωταγωνιστών (γυναικείου και ανδρικού ρόλου) από 4 εκατ. δρχ., των δύο δεύτερων ρόλων από 2 εκατ. δρχ., της καλύτερης φωτογραφίας 3 εκατ. δρχ. και της καλύτερης σκηνογραφία, μουσικής, μοντάζ, ενδυματολογίας, ήχου από 2 εκατ. δρχ. ενώ του μακιγιάζ περιορίζεται στο 1 εκατ. δρχ. Οπως όμως αποφάσισε ο υπουργός, όλοι θα πάρουν. Ακόμη και οι χειρότεροι, Σολδάτος – Μανουσάκης – Φασόης, από 3 εκατ. δρχ. Υπάρχει καλύτερος λόγος για να πας Θεσσαλονίκη; Κάνε ταινία να δεις άσπρη μέρα.

Η δεύτερη όψη των εκατοντάδων εκατομμυρίων ονομάζεται Διεθνές Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Εδώ έχει στηθεί μεγάλο φαγοπότι. Ποσά δυσανάλογα προς το μέγεθος των ταινιών, των ονομάτων και του αριθμού των εισιτηρίων (όχι των θεατών, διότι η διεύθυνση του Φεστιβάλ παραπλανητικώς μετράει προσκλήσεις θεατών και όχι τα εισιτήρια του απλού κοινού).

Η συντριπτική πλειονότητα των ταινιών ήταν «τριτοκοσμικού» επιπέδου. Ούτε καλλιτεχνικώς ούτε εμπορικώς «μετράει». Για τους ξένους καλεσμένους, οι περισσότεροι εκ των οποίων συμπαθείς πρωτοεμφανιζόμενοι, πληρώθηκαν τα πάντα. Πλήρης φιλοξενία μετ’ αποδοχών. Παρά τις γενναιόδωρες προσφορές, τελικώς μόνο 239 από τους 466 κατέπλευσαν στον Θερμαϊκό. Οι πιο γνωστοί και οι καλύτεροι από τους νέους δεν ήρθαν. Ούτε ο Γάλλος Ερίκ Ζονκά που διεκδικεί Οσκαρ Ευρώπης καλύτερης ταινίας ούτε ο Αμερικανός Τοντ Σόλονζ ούτε ο επίσης Αμερικανός Λοτζ Κέριγκαν, σκηνοθέτης της ταινίας «Κλερ Ντολάν», μπρεσονικού στυλ. Μάλιστα ο Κέριγκαν δεν ήρθε επειδή το Φεστιβάλ αρνήθηκε να πληρώσει εισιτήριο bussiness class! Φυσικά, ούτε οι «παλιοί» όπως ο Μάνουελ ντε Ολιβέιρα ήρθαν.

Συνολικά το Φεστιβάλ έχει καταβάλει για τη φιλοξενία 12,5 εκατ. δρχ. Το ύψος δεν είναι μεγάλο αλλά συγκρινόμενο με την ανταποδοτικότητα και με το μέγεθος των ονομάτων φαίνεται αλμυρό. Μερικές περιπτώσεις είναι χαρακτηριστικές. Για τη διήμερη φιλοξενία του Καναδού Ντον Μακ Κέλαρ, σκηνοθέτη της ταινίας «Η τελευταία νύχτα του κόσμου», καταβλήθηκε ένα εκατομμύριο. Περίπου το ίδιο ποσό κόστισε και η μετάκληση του Κο-Ι-Τσενγκ που, σύμφωνα με το πρόγραμμα του Φεστιβάλ, «θεωρείται από τους πρωτοπόρους του Νέου Κύματος της Ταϊβάν». Πόσοι είδαν την ταινία του «Δυο φεγγάρια»; Ελάχιστοι. Για να αντιληφθείτε το μέγεθος των θεατών, αντιγράφω διαπίστωση υπαλλήλου του πολυκινηματογράφου «Πλατεία» που λειτουργεί από εφέτος στο κέντρο της Θεσσαλονίκης και που φιλοξενεί επαναληπτικές προβολές του Φεστιβάλ: «Σήμερα είχαμε 98 προσκλήσεις και πέντε εισιτήρια».

Ο περισσότερος, πιο ευχάριστος και ανέξοδος, χρόνος των καλεσμένων καταναλώνεται σε γεύματα, πρωινά, δεξιώσεις και σκυλάδικα. Διαβάζω από το επίσημο φυλλάδιο «16.00: καφές στο De Facto» ή «15.00: καφές με κινεζικά ορεκτικά Fou στο bar Θερμαϊκός» ή «Bar-Restaurant Shark, πάρτι» ή «Club Μύλου, πάρτι Νέων Οριζόντων» ή «Καταμαράν Πλατυτέρα» ή «Club Living Room, πάρτι». Τι συμφωνήθηκε, πόσα πληρώνονται πάνω και κάτω από το τραπέζι, ελάχιστοι ξέρουν. Ισως ούτε ακόμη και ο διευθυντής του Φεστιβάλ. Ενα πράγμα ξέρουμε: ότι όλο αυτό το φαγοπότι πληρώνεται από τους φόρους. Ας έπιανε τουλάχιστον τόπο και ας πληρώναμε τα διπλάσια. Για τον Κο-Ι-Τσενγκ και τον Μανουσάκη είναι σπατάλη!