Καθώς ο πόλεμος μονοπωλεί το ενδιαφέρον και τις συζητήσεις των ενηλίκων, τα μικρά παιδιά αισθάνονται ανασφαλή μέσα σ’ έναν κόσμο που προξενεί φόβο στους μεγάλους. Οι σκηνές φρίκης και καταστροφής που τόσο άγχος προξενούν στους γονείς τους δεν αφήνουν τα παιδιά ανεπηρέαστα. Ο πόλεμος έχει μπει στα παιδικά παιχνίδια και συχνά αποτελεί θέμα συζήτησης και για τις παιδικές παρέες.
Ο ψυχισμός τους είναι πιο ευαίσθητος και πιο ευάλωτος από των μεγάλων, γι’ αυτό και οι ειδικοί συμβουλεύουν τους γονείς να μην αφήνουν τα παιδιά να βλέπουν τα δελτία ειδήσεων και τις υπόλοιπες εκπομπές με σκηνές από τον πόλεμο, καθώς επίσης να είναι σαφείς στις εξηγήσεις που τους δίνουν.
Μπορεί η Ελλάδα να απέχει χιλιάδες χιλιόμετρα από τη Βαγδάτη, η σκέψη όμως των μικρών παιδιών που ζουν στη χώρα μας «ταξιδεύει» συχνά τις τελευταίες ημέρες ως την ιρακινή πρωτεύουσα. Ο πόλεμος μοιάζει μεν «μακρινός», καθώς διεξάγεται μακριά από τα σπίτια τους, αλλά δεν παύει να τους προκαλεί αρνητικά συναισθήματα, ιδίως φόβο και αγωνία για τη ζωή των συνομηλίκων τους στην εμπόλεμη χώρα, ακόμη και ενοχές σε κάποιες περιπτώσεις.
«Νιώθω πολύ άσχημα γιατί τη στιγμή που εμείς μπορούμε να χαιρόμαστε κάποια πράγματα άλλα παιδιά ζουν με τον φόβο μήπως από λεπτό σε λεπτό χάσουν τη ζωή τους» γράφει η 10χρονη Ελένη, μαθήτρια της Ε’ τάξης του δημοτικού σχολείου. Ο συμμαθητής της, πάλι, ο Αλβίνος, εκφράζει πιο… βίαιες απόψεις: «Οταν ακούω τον Μπους να μιλάει για τον πόλεμο, έτσι μου έρχεται να τον πλακώσω στο ξύλο, να του μαυρίσω το μάτι!». Πιο συγκρατημένος ο εννιάχρονος Σπύρος δηλώνει απλώς: «Στενοχωριέμαι πολύ γι’ αυτά που βλέπω και ακούω στην τηλεόραση».
Για τα παιδιά πάντοτε υπάρχουν «καλοί» και «κακοί» σε έναν πόλεμο: «Θέλω να κερδίσει το Ιράκ γιατί είναι φτωχοί και καλοί άνθρωποι» λέει ο μικρός Σπύρος Αλανάκης που πηγαίνει στην Α´ Δημοτικού του 74ου Δημοτικού Σχολείου Πλάκας.
Το Ιράκ απέκτησε σημαντική θέση στο μυαλό τους από τότε που είδαν στην τηλεόραση τις εικόνες από παιδιά που έχασαν τη ζωή τους ή τραυματίστηκαν. Για τα παιδιά που φοιτούν στο Δημοτικό αυτός ο πόλεμος δεν είναι τίποτε άλλο από εικόνες φρίκης που βλέπουν στη μικρή οθόνη.
Ξεκλέβουν κάποιες ώρες για να δουν τα αγαπημένα τους προγράμματα αλλά στην πραγματικότητα αυτό που καταφέρνουν να δουν είναι η μάχη μεταξύ των «καλών» και των «κακών». «Δεν μου αρέσει να βλέπω τον πόλεμο στην τηλεόραση, μου αρέσουν τα παιδικά περισσότερο, αλλά τώρα δεν δείχνει συνέχεια και πολλές φορές τα σταματούν» λέει η Μαριλένα Δημάκου, μαθήτρια της Β’ Δημοτικού.
Πολλοί είναι οι γονείς οι οποίοι δεν αφήνουν τα παιδιά τους να βλέπουν τα δελτία ειδήσεων φοβούμενοι για τις πιθανές επιπτώσεις που μπορεί να έχουν στον ψυχισμό τους οι εικόνες της φρίκης από τα μέτωπα του πολέμου.
«Εννοείται ότι δεν αφήνω τα παιδιά να δουν ειδήσεις» αναφέρει χαρακτηριστικά η κυρία Λίνα Μουστάκα, 40 ετών, μητέρα δύο παιδιών, του Νικόλα, 10 ετών και της Πέγκης, 5 ετών. «Εδώ τις βλέπουμε εμείς και μας πιάνει η ψυχή μας, πόσο μάλλον τα παιδιά. Μια από τις επίμονες ερωτήσεις του μεγάλου όταν άρχισε ο πόλεμος και άκουγε συζητήσεις εδώ και στο σχολείο του ήταν αν ο πόλεμος θα γίνει στη συνέχεια και στη χώρα μας. Προσπαθήσαμε να τους εξηγήσουμε όσο πιο ξεκάθαρα γίνεται τι ακριβώς συμβαίνει. Μάλιστα τον Νικόλα τον πήραμε μαζί μας και στις αντιπολεμικές διαδηλώσεις. Πάντως κάθε μέρα μάς έρχεται από το σχολείο όλο και πιο αντιαμερικανός. Πρόκειται μάλλον για το νέο τους παιχνίδι».
Οι γονείς έχασαν το μέτρο
Τα παιδιά ως θεατές αυτού του πολέμου βιώνουν έντονο το συναίσθημα του φόβου. Και τούτο γιατί παρ’ ότι ο πόλεμος γίνεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Ελλάδα, μέσω των τηλεοπτικών δικτύων έχει ουσιαστικά μεταφερθεί σε κάθε σπίτι. Γι’ αυτό οι ειδικοί εφιστούν την προσοχή στους γονείς, ζητώντας τους αφενός μεν να μην επιτρέπουν στα παιδιά να παρακολουθούν ανεξέλεγκτα τηλεόραση, αφετέρου δε να φροντίζουν να διαλύουν τους φόβους τους.
«Το παιδί δέχεται πολλά ερεθίσματα και πολλές παραστάσεις, και αυτές καλούνται ουσιαστικά οι γονείς, αλλά και οι δάσκαλοι στους οποίους το παιδί πιθανότατα θα απευθυνθεί, να τις αξιοποιήσουν αναλόγως. Πρέπει να έχουν υπόψη τους κυρίως πως δεν χρειάζεται να μπαίνουν σε λεπτομέρειες σε ό,τι αφορά τις πολεμικές επιχειρήσεις στις συνομιλίες τους με τα παιδιά, πολύ περισσότερο να αποφεύγουν να τους μεταφέρουν ρατσιστικά στερεότυπα και ακραίες τοποθετήσεις» λέει η κυρία Εύη Παπαζήση, ψυχολόγος-σύμβουλος συμπεριφοράς. Επισημαίνει μάλιστα και το εξής παράδοξο που παρατηρείται με αφορμή την τηλεοπτική κάλυψη του πολέμου: «Παρ’ ότι οι περισσότεροι τουλάχιστον γονείς προστατεύουν τα παιδιά τους γενικά από την παρακολούθηση βίαιων σκηνών στην τηλεόραση, σε ό,τι αφορά τον πόλεμο στο Ιράκ φαίνεται να έχουν χάσει το μέτρο. Στα περισσότερα σπίτια η τηλεόραση μένει ανοιχτή επί ώρες για τις ζωντανές μεταδόσεις και οι γονείς παραβλέπουν το γεγονός ότι αυτές οι σκηνές είναι αρνητικές και βίαιες ακόμη και για έναν ενήλικο, πόσο μάλλον για ένα παιδί» εξηγεί. Αυτό που εισπράττουν τελικά τα παιδιά είναι φόβος και ένα μεγάλο «γιατί».
«Τα παιδιά νιώθουν υποσυνείδητα τον φόβο, τη στενοχώρια και το άγχος που προκαλεί στους μεγάλους ο πόλεμος. Οι ενήλικοι θα πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί στο πώς θα μεταδώσουν στο παιδί μια πραγματική εικόνα της κατάστασης χωρίς να του μεταδώσουν τους δικούς τους φόβους. Φυσικά δεν χρειάζεται να πούμε ότι οι γονείς καλό θα ήταν να μην εκθέτουν τα παιδιά σε εικόνες φρίκης από τον πόλεμο, αφού ο παιδικός ψυχισμός είναι πιο ευαίσθητος και τραυματίζεται ευκολότερα από των μεγάλων» αναφέρει ο κ. Αντρέας Παπαδόπουλος, παιδοψυχίατρος.
Απορίες και απαντήσεις
Η μικρή οθόνη έχει μονοπωλήσει το ενδιαφέρον πολλών παιδιών από την πρώτη στιγμή που ξεκίνησαν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στο Ιράκ. «Πράγματι, τα παιδιά παρακολουθούν, όπως μου λένε, πολλή τηλεόραση αλλά και τις συζητήσεις των μεγαλύτερων. Ετσι εξηγείται και το πόσο καλά ενημερωμένα είναι» λέει η δασκάλα κυρία Αναστασία Σαροπούλου. Γνωρίζουν, όπως εξηγεί, ποιοι πολεμούν εναντίον ποιων καθώς και τα όπλα που χρησιμοποιούν. Η… ενδελεχής γνώση του θέματος δεν τους δίνει όμως και απαντήσεις. «Ολες μας οι συζητήσεις έχουν την ίδια κατάληξη» λέει η κυρία Σαροπούλου. Δηλαδή το ίδιο ερώτημα που θέτουν τα παιδιά: Γιατί να γίνονται όλα αυτά και να πεθαίνουν τόσοι αθώοι άνθρωποι; Και αυτό δυστυχώς μένει αναπάντητο…
«Τα παιδιά έρχονται στο σχολείο γεμάτα απορίες. Θα πρέπει να τα πληροφορήσει κανείς για τη σοβαρότητα της κατάστασης χωρίς να τους δημιουργήσει υπερβολικές ανησυχίες» τονίζει η κυρία Ελένη Μάνεση, δασκάλα δημοτικού.
