Διεργασίες και προβληματισμοί που σηματοδοτούν αναζητήσεις για εκσυγχρονιστικά μέτρα στον χώρο της δικαιοσύνης, ώστε να μπορέσει να ανταποκριθεί στον ρόλο της αλλά και στη θεσμική αποστολή της, συντελούνται από καιρό στους κόλπους της και ήδη απασχολούν το κυβερνητικό επιτελείο, και μάλιστα στο πιο υψηλό επίπεδο καθώς συνδέονται ευθέως με τη δυνατότητα της δικαιοσύνης τα προσεχή χρόνια να λειτουργεί με όρους σύγχρονους, που υπαγορεύονται από τους καιρούς αλλά και από την αναγκαιότητα για ευρωπαϊκή σύγκλιση σε όλους τους τομείς. Στα ανώτατα δικαστήρια της χώρας, κυρίως όμως στον Αρειο Πάγο, αναπτύσσονται προβληματισμοί για την ανανέωση του δικαστικού σώματος και τις προαγωγές των δικαστικών και εισαγγελικών λειτουργών στο πλαίσιο των αναζητήσεων για μια δικαιοσύνη αποτελεσματική αλλά και ουσιαστική. Οι προβληματισμοί οι οποίοι αναπτύσσονται από κορυφαίους παράγοντες της δικαιοσύνης ήδη απασχολούν κυβερνητικούς παράγοντες καθώς εντείνονται όσο ο χρόνος περνά και οι προαγωγές σε όλες τις βαθμίδες της δικαιοσύνης πλησιάζουν.


Οι υπηρεσιακές μεταβολές στο δικαστικό σώμα αποφασίζονται κάθε χρόνο στο τέλος Ιουνίου από το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο (το ανώτατο όργανο διοίκησης της δικαιοσύνης που αποφασίζει ό,τι σχετίζεται με μεταβολές, προαγωγές και τοποθετήσεις δικαστών και εισαγγελέων).


Η θέση των δικαστικών αλλά και των εισαγγελέων στη δικαστική επετηρίδα, που αποτελεί τα τελευταία χρόνια το μοναδικό κριτήριο για τις προαγωγές και τη στελέχωση της δικαιοσύνης, εκτιμάται ότι έχει οδηγήσει σε στρεβλώσεις τη λειτουργία του δικαστικού συστήματος και έχει δώσει τη δυνατότητα σε δικαστικούς και εισαγγελικούς λειτουργούς που δεν διαθέτουν τα ανάλογα προσόντα να αναρριχώνται στη δικαστική ιεραρχία, δίχως ωστόσο να μπορούν ουσιαστικά να αποδώσουν.


Παράλληλα στερούνται της δυνατότητας αξιόλογοι δικαστικοί και εισαγγελείς να παραγάγουν έργο, να συμβάλουν στην απονομή της δικαιοσύνης και να δώσουν νέα πνοή στη λειτουργία της. Η δικαστική επετηρίδα, άλλωστε, όπως σχολίαζαν δικαστικοί κύκλοι, «ως μοναδικό κριτήριο προαγωγών, δεν είναι λίγες οι φορές που έχει οδηγήσει ακόμη και δικαστικούς – δυστυχώς υπάρχουν και τέτοιες περιπτώσεις, έστω και αν είναι λίγες -, παντελώς ακατάλληλους για διάφορους λόγους, υψηλά στη δικαστική ιεραρχία, με αποτέλεσμα να είναι δύσκολο να αποφασιστεί στη συνέχεια η απομάκρυνσή τους».


* Διευκολύνεται η εξέλιξη


Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρεται δικαστική λειτουργός που απελύθη προσφάτως με απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου για λόγους προφανείς (είχε ως και ποινικά αδικήματα διαπράξει), η οποία όμως είχε ήδη διανύσει 21 χρόνια δικαστικής καριέρας και είχε φθάσει στον βαθμό του εφέτη, δίχως να διανοηθεί κανένας, όπως σχολίαζε ανώτατη δικαστική πηγή, «επί τόσα χρόνια να της κόψει τον δρόμο, μια και δεν έκανε για δικαστής…».


Η επετηρίδα, η οποία παλαιότερα διασφάλιζε – και τώρα ως έναν βαθμό διασφαλίζει – τους δικαστικούς και τους εισαγγελικούς λειτουργούς από τυχόν αυθαιρεσίες, εκτιμάται ότι πια δεν αποτελεί την πανάκεια για την εξέλιξή τους ούτε συμβάλλει στην επιβράβευση των ικανών και των φιλότιμων, οι οποίοι έτσι κι αλλιώς προάγονται δίχως διάκριση από εκείνους που δεν διαθέτουν τα απαραίτητα για έναν δικαστή ή εισαγγελέα προσόντα.


Η δικαστική επετηρίδα άλλωστε έχει από χρόνια μπλοκάρει – δικαστές και εισαγγελείς μένουν στον ίδιο βαθμό ανεξαρτήτως άλλων δυνατοτήτων ή προσόντων – και από καιρού εις καιρόν το υπουργείο Δικαιοσύνης επιχειρεί να βελτιώσει την κατάσταση της στασιμότητας δίνοντας νέες θέσεις. Ηδη ο υπουργός Δικαιοσύνης κ. Φ. Πετσάλνικος στο νομοσχέδιο που έχει ήδη έτοιμο με μέτρα – πολλά και σημαντικά – για ταχύτερη απονομή της ποινικής δικαιοσύνης κάνει γενναία αύξηση των θέσεων σε όλους τους βαθμούς (από πρωτοδίκη ως και πρόεδρο Εφετών και στους εισαγγελείς αντίστοιχα) σε μια προσπάθεια να διευκολυνθεί η εξέλιξη των δικαστών και να αντιμετωπισθούν τα αρνητικά αποτελέσματα της στασιμότητας.


Η αύξηση ωστόσο των θέσεων, όπως δήλωνε μιλώντας στο «Βήμα» ανώτατη δικαστική πηγή, «δεν λύνει από μόνη της το πρόβλημα καθώς και πάλι η επετηρίδα είναι εκείνη που καθορίζει τις προαγωγές και την εξέλιξη των δικαστών». Ετσι, ανεξαρτήτως των θέσεων που κατά καιρούς δίδονται, η πρακτική που εφαρμόζεται παγίως και διαρκώς τα τελευταία χρόνια, το να αποτελεί δηλαδή η επετηρίδα το μοναδικό ή πάντως το βασικό κριτήριο προαγωγής και εξέλιξης ενός δικαστικού, έχει επιφέρει ήδη αρνητικά και εμφανή προβλήματα στη λειτουργία της δικαιοσύνης.


Οπως υποστηρίζουν ανώτατοι δικαστικοί που παρακολουθούν τα τεκταινόμενα και την πορεία της δικαιοσύνης, «ικανοί δικαστές και εισαγγελείς μένουν στάσιμοι επί χρόνια στον ίδιο βαθμό και κάποιοι είναι λογικό να απογοητεύονται και να αδρανοποιούνται, ενώ άλλοι προχωρούν και εξελίσσονται απλώς και μόνο επειδή διαθέτουν όχι ικανότητες ή προσόντα, αλλά θέση στη δικαστική επετηρίδα». Και σε όλα αυτά, πρόσθετε η ίδια πηγή, «αρκεί να επισημανθεί και το γεγονός – χρόνια το ζούμε πια στον Αρειο Πάγο – ότι έχει στεγνώσει η δεξαμενή των αρίστων ή των καλύτερων που φθάνουν στα υψηλά κλιμάκια της δικαστικής ιεραρχίας, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατόν να στελεχωθεί με αξιόλογους το ανώτατο δικαστήριο της χώρας».


Ως παράδειγμα ανέφερε τον πρόεδρο της δίκης για τη 17Ν κ. Μιχ. Μαργαρίτη, ο οποίος κατά κοινή ομολογία είναι από τους πλέον ικανούς δικαστικούς αλλά έχει παραμείνει στον βαθμό του προέδρου Εφετών και είναι αμφίβολο αν και τον προσεχή Ιούνιο (εφέτος ή του χρόνου) θα προλάβει να περάσει έστω το κατώφλι του Αρείου Πάγου – είναι ήδη 64 χρόνων. Δηλαδή συνταξιοδοτείται σε τρία χρόνια από σήμερα, αν τυχόν προαχθεί. Βεβαίως συνάδελφοί του με προβάδισμα στην επετηρίδα και με ελάχιστα προσόντα ενδεχομένως – οι περιπτώσεις άπειρες – έχουν φθάσει πριν από χρόνια στο ανώτατο δικαστήριο…


* Συγκεκριμένες αλλαγές


Με δεδομένες τις δυσλειτουργίες στο σύστημα εξέλιξης των δικαστικών με βάση την επετηρίδα, κορυφαίοι παράγοντες από τον χώρο της δικαιοσύνης έχουν διαμηνύσει στην κυβέρνηση τη θέση τους να ψηφιστεί νομοθετική ρύθμιση που θα διευκολύνει τις κατ’ επιλογήν προαγωγές. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο γενικός γραμματέας του Υπουργικού Συμβουλίου, εκ των στενότερων συνεργατών του Πρωθυπουργού, κ. Σωκράτης Κοσμίδης, ο οποίος γνωρίζει όσο ελάχιστοι τον χώρο της δικαιοσύνης και τα προβλήματά της, έχει δεχθεί τα επιχειρήματα των ανώτατων δικαστών και φέρεται ένθερμος υποστηρικτής της ρύθμισης, την οποία αναμένεται σε χρόνο εύθετο να θέσει υπόψη του Πρωθυπουργού, ο οποίος εκδηλώνει πάντα ενδιαφέρον για τον εκσυγχρονισμό στον χώρο της δικαιοσύνης και για την αποτελεσματική λειτουργία της.


Πάντως το θέμα συζητείται και προβληματίζει. Ηδη δικαστικοί λειτουργοί έχουν προχωρήσει σε επεξεργασία ρυθμίσεων· προτείνουν συγκεκριμένες αλλαγές στον Οργανισμό των Δικαστηρίων – είναι ο νόμος που καθορίζει το πλαίσιο για τη λειτουργία της δικαιοσύνης στο σύνολό της -, και μάλιστα ρυθμίσεις επεξεργασμένες και στις λεπτομέρειές τους. Ο γνώμονας αυτών των αναζητήσεων που ενδεχομένως συντόμως να μορφοποιηθούν είναι: δικαιοσύνη σύγχρονη, γρήγορη, αποτελεσματική, προς όφελος των πολιτών και των θεσμών.