από metereologos.gr
Κυριακή 24 Σεπτεμβρίου 2017
 
 

Εμφύλια βία και Ιστορία

Εμφύλια βία  και Ιστορία
Στρατιώτης σε φυλάκιο στον Γράμμο
εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

 

Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ κ. Στάθης Καλύβας απαντά στο σχόλιο του καθηγητήκ. Χάγκεν Φλάισερ, το οποίο είχε δημοσιευθεί στο «Βήμα της Κυριακής»στις 10 Ιανουαρίου 2010 με τίτλο: « Η “κόκκινη” και η “μαύρη” βία». Το κείμενο του κ. Φλάισερ ήταν απάντηση στο σχόλιο του κ. Καλύβα το οποίο είχε δημοσιευθεί στο «Βήμα της Κυριακής» (20 Δεκεμβρίου 2009) με τίτλο «Η Ιστορίαως τυμβωρυχία». Το κείμενο του κ. Καλύβα αφορούσε βιβλιοκριτική του κ. Φλάισερ σχετικά με την έκθεση που συνέθεσε το 1943 ο βρετανός ταγματάρχηςΝτέιβιντ Γουάλας για τις ελληνικέςαντιστασιακές οργανώσεις καιη οποία είχε δημοσιευθεί στην εφημερίδα «Τα Νέα» (28.11.2009).

Με τον Χάγκεν Φλάισερ έχουμε ένα κοινό στοιχείο: και οι δύο φύγαμε από τη χώρα μας και σταδιοδρομήσαμε επιστημονικά στο εξωτερικό, εκείνος στην Ελλάδα, εγώ στην Αμερική. Θα πίστευα λοιπόν πως γνώριζε ότι, ως ξένοι, έχουμε την πολυτέλεια να επιλέγουμε τα καλύτερα στοιχεία της περιρρέουσας κουλτούρας. Κι όμως, όπως φαίνεται από το κείμενό του στο «Βήμα», από τα πολλά και καλά που διαθέτει η Ελλάδα εκείνος διάλεξε να κρατήσει την εμπάθεια. Η επίθεσή του μάλιστα εναντίον του Πέτρου Μακρή Στάικου με εντελώς ασύστατες κατηγορίες περί λογοκρισίας είναι πραγματικά θλιβερή. Εγώ αντίθετα επιλέγω να δω την απάντησή του ως αφορμή προβληματισμού σχετικά με τη μελέτη της εμφύλιας βίας.

Οπως είναι γνωστό, το στοιχείο που διαφοροποιεί τους εμφυλίους από τους υπόλοιπους πολέμους είναι ότι η βία ασκείται συχνά ανάμεσα σε ομοεθνείς και γείτονες, πράγμα που τους καθιστά αδελφοκτόνους, διάσταση που απέδωσε με ευαισθησία ο Παντελής Βούλγαρης στην ταινία «Ψυχή βαθιά». Η διάσταση αυτή ακριβώς καθιστά την εμφύλια βία ένα ιδιαίτερα δύσκολο αντικείμενο μελέτης, αφού οι περισσότεροι μελετητές το αποφεύγουν αντιδρώντας στην ιδεολογικοποίηση και εργαλειοποίησή του από τις πολιτικές παρατάξεις.

Στην περίπτωση του δικού μας Εμφυλίου, ως το 1974 έμεινε ουσιαστικά χωρίς αντίλογο η αντίληψη της τότε κυρίαρχης κουλτούρας, ότι για όλα τα δεινά του Εμφυλίου μας έφταιγε η Αριστερά. Τα πρώτα κυρίως χρόνια μετά τη λήξη του η βία μιας αποκλειστικά «ξενοκίνητης» Αριστεράς υπήρξε κεντρικό θέμα της επίσημης προπαγάνδας. Η άποψη αυτή ήταν τόσο ισχυρή ώστε η απριλιανή δικτατορία αναγκάστηκε να αναζητήσει σε αυτήν τη νομιμοποίηση που χρειαζόταν. Οπως ήταν φυσικό, το εκκρεμές αντιστράφηκε μετά το 1974 και οι ευθύνες μετατοπίστηκαν σχεδόν ολοκληρωτικά προς τη «Δεξιά», όπως βαφτίστηκε από την Αριστερά η νικήτρια παράταξη, που περιλάμβανε στην πραγματικότητα όχι μόνο τη Δεξιά αλλά και το πολιτικό Κέντρο. Καθώς η Αριστερά επένδυσε ετεροχρονισμένα στη θυματοποίησή της, τώρα η ρητορική στράφηκε αποκλειστικά στη βία της νικήτριας πλευράς, με έναν λόγο όμως που παρέμεινε, όπως και ο προηγούμενος, βαθύτατα παραταξιακός και συχνά προπαγανδιστικός. Αυτά βέβαια δεν είναι αποκλειστικά ελληνικά χαρακτηριστικά. Τα συναντούμε σε πολλές χώρες με αντίστοιχο παρελθόν. Πρώτα οι νικητές γράφουν την Ιστορία (για παράδειγμα, οι φασίστες στην Ισπανία ή οι κομμουνιστές στις Βαλτικές χώρες), για να επανέλθουν αργότερα οι ηττημένοι και να την ξαναγράψουν από την ανάποδη. Ο ικανός ερευνητής, όμως, κατέχοντας σε βάθος την εμπειρία περισσότερων χωρών από μία, έχει τη δυνατότητα να αποστασιοποιηθεί συναισθηματικά και ιδεολογικά από το παρελθόν και να το δει απαλλαγμένος από τα βαρίδια που κληροδότησαν τα πάθη της εποχής. Αυτό τον οδηγεί αναγκαστικά στον δύσκολο δρόμο της επιστημονικής έρευνας, δηλαδή της συστηματικής παρατήρησης, της επίπονης μέτρησης και της επεξεργασίας των στοιχείων καθώς αποζητά να αναδείξει τα χαρακτηριστικά της εμφύλιας σύγκρουσης με ακρίβεια και σαφήνεια.

Εναν τέτοιο δρόμο ακολουθώ κι εγώ προσπαθώντας να ερμηνεύσω βάσει στοιχείων το πώς διαπλέκονται οι πολιτικές επιλογές, οι ιδεολογικές επιταγές, οι τοπικές ή και προσωπικές έριδες, καθώς και η πανταχού παρούσα συγκυρία. Ομως ο κ. Φλάισερ και όσοι συντάσσονται με τις απόψεις του με κατηγορούν τα τελευταία χρόνια με απελπιστική μονοτονία για «πτωματομετρία», λες και αυτή είναι η μόνη διάσταση των μελετών μου. Το αυτονόητο δυστυχώς τους διαφεύγει: πως η μελέτη της εμφύλιας βίας περιλαμβάνει αναγκαστικά και την καταμέτρηση των νεκρών, στην καλύτερη δυνατή προσέγγιση που επιτρέπουν τα εκάστοτε υπάρχοντα στοιχεία. Η μελέτη του Εμφυλίου που θα αδιαφορούσε για τους αριθμούς των νεκρών θα ήταν σαν μελέτη εκλογών που αδιαφορεί για τα ποσοστά των ψήφων. Τον παράγοντα αυτόν, φυσικά, συνυπολογίζω κι εγώ στις μελέτες μου.

Ο κ. Φλάισερ όμως και κάποιοι άλλοι ενοχλούνται. Τι κι αν κορυφαίοι ακαδημαϊκοί οργανισμοί, όπως η Ευρωπαϊκή Ακαδημία Κοινωνιολογίας και η Αμερικανική Εταιρεία Πολιτικής Επιστήμης, έχουν βραβεύσει τις μελέτες αυτές, τι κι αν τα πιο έγκυρα διεθνή επιστημονικά περιοδικά τις δημοσιεύουν, τι κι αν οι συνάδελφοι από όλον τον κόσμο έχουν παραπέμψει σ΄ αυτές πάνω από χίλιες φορές; Για τον κ. Φλάισερ αυτά είναι ψιλά γράμματα! Εκτός κι αν πιστεύει ότι υπάρχει κάποια διεθνής συνωμοσία των εγκυρότερων διεθνών επιστημονικών θεσμών κατά της Μεγάλης Αλήθειας, που την κατέχει μόνο αυτός και η μικρή αθηναϊκή παρεούλα του.

Στις μελέτες μου, καθώς και πολλών άλλων σοβαρών ελλήνων και ξένων ερευνητών, εξετάζεται η βία και των δύο πλευρών, αυτή που υπάρχει σε κάθε εμφύλιο. Αντίθετα, οι ιστορικοί της περιόδου σαν τον κ. Φλάισερ, που εξακολουθούν να επιμένουν ιδεολογικά στις συζητήσεις του Εμφυλίου, συστηματικά αγνοούν ή υποβαθμίζουν τη βία της αγαπημένης τους πλευράς. Αν διαβάσει κανείς τα κείμενά τους, για τη βία της Αριστεράς υπάρχουν οι εξής εναλλακτικές: ή δεν υπήρξε ποτέ ή δεν αξίζει να ασχολείται κανείς με αυτήν γιατί εντάσσεται στη λογική τού «πόλεμος είναι και πεθαίνει κόσμος» ή ήταν περιθωριακό φαινόμενο, μια εξαίρεση που μπορεί να φορτωθεί στις πλάτες ορισμένων παρανοϊκών που ξέφυγαν από τον έλεγχο του κόμματος είτε, τέλος, ήταν αμυντική, άρα «καλά κάνανε στους φασίστες και στους δωσίλογους». Η μεγάλη ειρωνεία είναι πως, αν στα κείμενα αυτά αντικαταστήσει ο αναγνώστης το «Δεξιά» με το «Αριστερά» και το «δωσίλογοι» με το «κομμουνιστοσυμμορίτες», θα παραγάγει τέλεια δείγματα εθνικόφρονης προπαγάνδας του 1950!

Δεν μπαίνω στον κόπο να εξετάσω το υπόστρωμα αυτής της επιστημονικής παθολογίας και της αδιέξοδης εμμονής μιας παρέας στην ιδεολογική παραμόρφωση της πραγματικότητας. Αν μη τι άλλο, τα μεγάλα γεγονότα του 1989 θα έπρεπε να έχουν προβληματίσει όσους συνεχίζουν να αναπολούν με νοσταλγία «τη νικηφόρα επανάσταση που χάθηκε» πίνοντας το καφεδάκι τους στο Κολωνάκι και απολαμβάνοντας στο έπακρο τα αγαθά του καπιταλισμού. Αναστήματα της Αριστεράς του μεγέθους ενός Γρηγόρη Φαράκου ή ενός Λεωνίδα Κύρκου, άνθρωποι μπαρουτοκαπνισμένοι και βασανισμένοι, ωρίμασαν βαθιά μέσα στα χρόνια δίνοντας με τις αναγνώσεις τους του παρελθόντος μαθήματα σοφίας σε όλους μας. Αντίθετα, λιγοστοί εκ του ασφαλούς μελετητές, αντί να επωφεληθούν από τα πλεονεκτήματα που προσφέρει η χρονική απόσταση, έχουν πάθει παράκρουση με τον νέο μπαμπούλα που πρέπει να ξορκίσουν: τους «αναθεωρητές» της ιστορίας, όπως ονόμασαν τους ερευνητές, όπως εγώ, που εννοούμε να επιμένουμε στην επιστημονική μέθοδο και όχι σε βολικές, μυθολογικές αναγνώσεις.

Ξεχνούν όμως ότι οι σταλινικές πρακτικές επιβάλλονται μόνο σε σταλινικό περιβάλλον. Σήμερα, όσο και να φωνάζουν, όσο και να ασχημονούν, δεν μπορούν να αλλάξουν την πραγματικότητα: η εποχή των μονολόγων παρήλθε αμετάκλητα.



Πολιτική περισσότερες ειδήσεις

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

 
 
σχόλια (4)
 
 
απομένουν 700 χαρακτήρες
Τα πεδία που είναι σημειωμένα με * είναι υποχρεωτικά
 
Τα μηνύματα που δημοσιεύονται στο χώρο αυτό εκφράζουν τις απόψεις των αποστολέων τους. Το ΒΗΜΑ δεν υιοθετεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο τις απόψεις αυτές. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει την γνώμη του, όποια και να είναι αυτή. Δεν δημοσιεύονται συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και όσα είναι γραμμένα με κεφαλαία γράμματα. Τέτοια μηνύματα θα διαγράφονται όποτε εντοπίζονται.
     
    καλά εντάξει | 13/04/2013 20:30
    Μάλιστα. Δηλαδή ο Καλύβας που διεξήγαγε έρευνα στην ΑΚΡΟ-ΔΕΞΙΑ Αργολίδα για να βγάλει συμπεράσματα για ΟΛΗ την υπόλοιπη Ελλάδα είναι σωστός, απλά και μόνο επειδή γράφει και δημοσιεύει στα αγγλικά (άρα απευθύνεται σε μεγαλύτερο κοινό το οποίο δεν έχει απαραίτητα βαθιά γνώση του ελληνικού χώρου και του θέματος) και επειδή δουλεύει στο Γειλ (και ο Παπανδρέου στο Χαρβαρντ δυλεύει αλλα τη χώρ την έβαλε στην δαγκάνα της Τρόικα). Επίσης είναι αντικειμενικός και απο-ιδεολογικοποιημένος. Μάλιστα. Και η δουλειά στο Ινστιτούτο Δημοκρατίας (!) Κων. Καραμανλής; Δεν είναι το think tank της κεντρο-(αν και με το Σαμαρά πάει προς το άκρα-)δεξιάς; Και εμείς μασ΄με κουτόχορτο. Οτι πείτε κ. Γεϊλ προφεσορ.
    kapoios kapou kapote
    απάντηση2114
     
     
    τουλάχιστον κωμική επιχειρηματολογία | 19/05/2012 16:57
    Καλά, ο καθηγητής είναι εξαιρετικός. Έχοντας διαβάσει αρκετές από τις δημοσιεύσεις του, το επιχείρημα του, οτι δηλαδή ΑΥΤΟΣ ως "ικανός ερευνητής αποστασιοποιείται συναισθηματικά και ιδεολογικά από το παρελθόν και το βλέπει απαλλαγμένος από τα βαρίδια που κληροδότησαν τα πάθη της εποχής" δεν ακούγεται απλά αστείο αλλά και προκλητικό. Αναρωτιέμαι, τα περί "αποϊδεολογικοποίησης" τα συζητάει στο ευαγές κομματικό ίδρυμα του οποίου υπήρξε και μέλος του επιστημονικου συμβουλίου; Η δε "αντικειμενικότητα" και "επιστημονικότητα" των αναλύσεών του ξεδιπλώνεται σε όλο της το μεγαλείο όταν προσπαθεί ο καθηγητής να μιλήσει για τα γεγονότα της τελευταίας τετραετίας. Και δε μιλώ για τις πολιτικές εκτιμήσεις, ή το "κριτήριο", αλλά για τη δυσκολία πρόσληψης, ή την ηθελημένη αλλοίωση πραγματολογικών στοιχείων. Κρίμα γιατί ελπίζουμε σε μια σοβαρή δεξιά και σε μια σοβαρή αριστερά διανόηση. Όσο για το 15:12 σχόλιο ...τα πράγματα γίνονται πραγματικά δύσκολα, όταν κάποιος γράφει κάτι που θα μπορούσε να είναι εύστοχο σαν ειρωνικό σχόλιο, αλλά μέτα βλέπεις οτι το εννοεί στα σοβαρά ... Οκ, να καταλάβω οτι με τόσο χολλυγουντ, μας καλλιεργείται και το τελεολογικό σχηματάκι "στο τέλος κερδίζουν πάντα οι καλοί" (=οι καουμπόϋδες, οι έλληνες, οι γήινοι, ο ρόκυ, κοκ). Αλλά με όσα πιθανόν ζείτε, βλέπετε και διαβάζετε γύρω σας δε σας μπήκε μια μικρούλα έστω αμφιβολία; Τόση δα; Και αφού πιστεύετε οτι τα πράγματα γίνονται όλο και καλύτερα γιατί υιοθετείτε σχήματα σκέψης που αντιστοιχούν στο 19ο και στις αρχές του 20ου αιώνα? Τέλος, σε σχέση με τα μπράβο και τις μομφές, έχετε διαβάσει τις μελέτες του κ. Καλύβα; Του κ. Φλάισερ; Αν ναι, θα ήμουν πολύ περίεργος να τεκμηριώσετε. (Πάντως, καθώς γράφω αυτό, ακόμα ελπίζω οτι το σχόλιό σας είναι σαρκαστικό).
    paco
    απάντηση1516
     
     
     
    Κριτήριο αξιοπιστίας | 22/04/2011 15:12
    Το ότι ο Καλύβας έχει δίκιο το έχει αποδείξει αδιάψευστα η ίδια η Ιστορία.Δυστυχώς για τον Φλάισερ, ο κακός αργά η γρήγορα ηττάται οριστικά.Αυτό είναι το απόλυτο μάθημα Ιστορίας και δεν είναι ούτε απλοποίηση ούτε ρομαντικό κλισέ.Ο κόσμος γίνεται ολοένα και καλύτερος-έστω με σκαμπανεβάσματα-και αυτό αποδεικνύει του λόγου το αληθές!Όλοι οι τύραννοι και οι εμπαθείς της Ιστορίας απέτυχαν αργά ή γρήγορα!Ό,τι δηλαδή συνέβη και με τον κομμουνισμό!Είναι λοιπόν δυνατό να ήταν της ίδιας ποιότητας ο αγώνας του ΕΑΜ με τον αγώνα των άλλων, όταν πλέον έχει αποδειχθεί ξεκάθαρα για ποιο καθεστώς πάλευε ο ένας και για ποιο ο άλλος;Μπράβο στον Καλύβα!Ο Φλάισερ διαστρεβλώνει την ιστορία λόγω ιδεοληψιών!
    Παναγιώτης
    απάντηση4131
    Απαντήσεις  1 | Εμφάνιση όλων
     
-