από metereologos.gr
Κυριακή 22 Ιουλίου 2018
 
 

Να προλάβουμε άτακτη χρεοκοπία

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

 

Στις 9/12/2012 η «Καθημερινή» δημοσίευσε άρθρο μου με τίτλο «Τα αίτια της πτώχευσης και τι μέλλει γενέσθαι». Ανατρέχοντας στις ιδέες και στις προτάσεις που εξέθεσα τότε, σήμερα διαπιστώνω ότι, παρά τις μεγάλες θυσίες εξαιτίας των τριών προγραμμάτων δημοσιονομικής προσαρμογής (Μνημόνια), οι προοπτικές δεν βελτιώνονται, με αποτέλεσμα να διαφαίνεται το ενδεχόμενο μιας άτακτης χρεοκοπίας. Επειδή η σιωπή είναι πλέον ασυγχώρητη, έστω και εάν η πιθανότητα να αφυπνιστεί το πολιτικό σύστημα είναι μικρή, επιθυμώ να εξηγήσω γιατί, αποφεύγοντας να αντιμετωπίσουμε το διαρθρωτικό πρόβλημα της οικονομία μας, οδηγούμεθα στην καλύτερη περίπτωση σε ένα μονοπάτι ανεπαρκούς ανάπτυξης, και στη χειρότερη σε μια ανοικτή χρεοκοπία, η οποία θα σημαδέψει τις παρούσες και τις μελλοντικές γενεές με το στίγμα μιας καταστροφικής εθνικής αποτυχίας.

Ποιο ήταν και συνεχίζει να είναι το πρόβλημα
Το 2009 ο ιδιωτικός τομέας της οικονομίας ήταν σχετικά υγιής. Προς απόδειξη επαρκούν τα συγκριτικά στοιχεία της παραγωγικότητας ανά εργαζόμενο εδώ και στην πλέον ανθηρή οικονομία της Ευρώπης, τη Γερμανία.

Η απογραφή του 2010 έδειξε ότι ο αριθμός των μισθοδοτούμενων από το Δημόσιο ήταν 768.009. Αν προστεθούν όσοι εργάζονταν με συμβάσεις και αφαιρεθούν όσοι αποχώρησαν για διάφορους λόγους, οι απασχολούμενοι στη γενική κυβέρνηση το 2011 υπερέβαιναν τις 800.000. Εστω συντηρητικά ότι ο καθένας τους κόστιζε στους φορολογουμένους 25.000 ευρώ. Συνεπώς, η δαπάνη ήταν 20 δισ. ευρώ. Το ίδιο έτος το ΑΕΠ ανερχόταν σε 215 δισ. ευρώ και η συνολική απασχόληση σε 4 εκατομμύρια εργαζομένους. Αν αφαιρέσουμε τα 20 από τα 215 δισ. ευρώ και διαιρέσουμε το υπόλοιπο με τους 3,2 εκατομμύρια εργαζομένους στον ιδιωτικό τομέα και στις ΔΕΚΟ, βρίσκουμε ότι το 2011 ο μέσος εργαζόμενος παρήγαγε προϊόντα και υπηρεσίες αξίας 60.937 ευρώ.

Στη Γερμανία το 2011 το ΑΕΠ ανερχόταν σε 2,57 τρισ. ευρώ, το σύνολο των εργαζομένων σε 41,6 εκατομμύρια, και εξ αυτών 4,6 εκατομμύρια εργάζονταν στον δημόσιο τομέα με μέσο ετήσιο κόστος 45.513 ευρώ. Αν λοιπόν υπολογίσουμε ότι το συνολικό κόστος ήταν 209,4 δισ. ευρώ (45.513 ευρώ x 4,6 εκατ. εργαζ.), το αφαιρέσουμε από το ΑΕΠ και διαιρέσουμε το υπόλοιπο με τον αριθμό των εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα, βρίσκουμε ότι οι τελευταίοι παρήγαγαν κατά κεφαλή προϊόντα και υπηρεσίες αξίας 63.800 [ (2,57 τρισ. ευρώ - 209,4 δισ. ευρώ)/ 37 εκατ. εργαζ.]. Τέλος, διαιρώντας τις μέσες προστιθέμενες αξίες στους ιδιωτικούς τομείς της Ελλάδας και της Γερμανίας, προκύπτει ότι η παραγωγικότητα του μέσου εργαζομένου εδώ ήταν ίση με το 95,5% στη Γερμανία. Συνεπώς, όταν επιβλήθηκε το πρώτο Μνημόνιο το 2010, πολύ πιθανά η ιδιωτική οικονομία στην Ελλάδα ήταν εξίσου ή και ελαφρά παραγωγικότερη της αντίστοιχης Γερμανικής.

Το πρόβλημά μας ήταν το πώς να αυξήσουμε την ανταγωνιστικότητα των προϊόντων και υπηρεσιών που παράγουμε, ώστε να ενισχυθούν οι εξαγωγές και μέσω της εξισορρόπησης του ισοζυγίου πληρωμών να καταστεί δυνατή η εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους, η αύξηση του οποίου θα μπορούσε να χαλιναγωγηθεί μέσω βαθμιαίας μεταστροφής των δημοσιονομικών ελλειμμάτων σε μέτρια δημοσιονομικά πλεονάσματα. Αυτή η προσέγγιση απαιτούσε να ληφθούν μέτρα προς τέσσερις κατευθύνσεις. Πρώτον, τη δραστική μείωση των δημόσιων δαπανών με ταυτόχρονη καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Δεύτερον, με απειλή τη στάση πληρωμών, τη σοβαρή μείωση του δημόσιου χρέους μέσω διαπραγματεύσεων με τους δανειστές. Τρίτον, την εξυγίανση του τραπεζικού συστήματος με καθαρά ιδιωτικοοικονομικούς όρους, και, τέταρτον, την εισαγωγή όλων των απαιτούμενων μεταρρυθμίσεων για το άνοιγμα στον ανταγωνισμό των αγορών των προϊόντων και των υπηρεσιών. Αντ' αυτών, οι κυβερνήσεις μας (α) υιοθέτησαν πολιτικές οι οποίες διατηρούν τη βασική ανισορροπία στον δημόσιο τομέα, δηλαδή την υπερβολική δημόσια απασχόληση, (β) εξουθένωσαν τον ιδιωτικό τομέα κάτω από το βάρος της υπερβολικής φορολόγησης, και (γ) μετά από επτά χρόνια αχρείαστης λιτότητας, όλες οι ενδείξεις είναι ότι τα χειρότερα είναι μπροστά μας.   

Το ερώτημα γιατί οι κυβερνήσεις μας επέλεξαν τα μνημόνια θα παραμείνει ανοικτό για πολλά χρόνια. Μια ερμηνεία είναι ότι ενέδωσαν στη λογική της αυτοσυντήρησης του πολιτικού συστήματος και του πελατειακού κράτους, αφού γνώριζαν ότι η εσωτερική υποτίμηση δεν είχε καμιά πιθανότητα επιτυχίας. Για όποιους αμφιβάλλουν είναι διαφωτιστικά όσα έγραφαν το 2012 οι εμπειρογνώμονες των δανειστών στη σελίδα 48 της έκθεσής τους προς το ΔΝΤ [Βλ. International Monetary Fund (2012)]:

Χωρίς αμφιβολία, με τις επιλογές τους οι κυβερνήσεις μας επαλήθευσαν ότι: Τα κόμματα και τα στελέχη τους επιδιώκουν την εξουσία για ικανοποίηση των ατομικών τους υλικών συμφερόντων. Οσάκις γίνονται αιτία πραγματικού καλού για την πατρίδα τους, οι πολιτικοί ενεργούν, όχι μονάχα από καλή προαίρεση, αλλά επειδή κυρίως το δικό τους συμφέρον συμπίπτει με εκείνο της πατρίδας. Για να είναι επωφελείς για την πατρίδα και τους συμπατριώτες τους, οι πολιτικοί θα πρέπει να είναι ηθικοί και ενάρετοι [Βλ. σελίδα 112 της επανέκδοσης της αυτοβιογραφίας του Franklin (2005)].

Ετσι, χωρίς μείωση των δημόσιων δαπανών, μέσω ταχείας συρρίκνωσης της δημόσιας απασχόλησης, και χωρίς δραστική ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας μέσω εισαγωγής προχωρημένων θεσμικών και διαρθρωτικών αλλαγών, δεν είναι ανεξήγητο γιατί ζούμε το μαρτύριο μιας παρατεινόμενης εσωτερικής υποτίμησης.

Τι οφείλουμε να κάνουμε
Το ΔΝΤ απαιτεί να ληφθούν πρόσθετα μέτρα 4,5 δισ. Αν το μείγμα είναι όπως προηγουμένως, δηλαδή 80% αύξηση των φορολογικών εσόδων και 20% μείωση των δημόσιων δαπανών, το αποτέλεσμα θα είναι περαιτέρω ύφεση και ξεχαρβάλωμα της οικονομίας, με μεγάλη πιθανότητα να επέλθει το μοιραίο γρηγορότερα παρά αργότερα. Θα πρόκειται για μεγάλο λάθος, γιατί δεν έχουμε πλέον την πολυτέλεια του χρόνου και της ευρωπαϊκής υποστήριξης. Η πρότασή μου είναι τα μέτρα να ληφθούν αντίστροφα. Ειδικότερα, να εκπλήξουμε τις διεθνείς αγορές και τους δανειστές θετικά, λαμβάνοντας μέτρα με επίπτωση 100% επί των δημόσιων δαπανών.

Οι διεθνείς αγορές ουδέποτε θα μας δανείσουν με λογικά επιτόκια τα κεφάλαια που χρειαζόμαστε για την ανακύκλωση του χρέους, γιατί γνωρίζουν ότι η βασική στρέβλωση της οικονομίας μας, δηλαδή ο υπερμεγέθης και αναποτελεσματικός δημόσιος τομέας, συνεχίζει να παραμένει άθικτος. Ο λόγος είναι ότι στο επίπεδο ανάπτυξης που βρίσκεται η Ελλάδα δεν μπορεί να γίνει διεθνώς ανταγωνιστική απασχολώντας στο Δημόσιο το 15% του συνόλου των εργαζομένων, με ετήσιο κόστος 11% του ΑΕΠ, και με το Δημόσιο να συμμετέχει στη συνταξιοδοτική δαπάνη με 11% του ΑΕΠ, την ίδια στιγμή που ο ευρωπαϊκός μέσος όρος κυμαίνεται στο 2,5%. Ή αυτά τα δεδομένα θα αλλάξουν σύντομα με πρωτοβουλία μας ή θα αλλάξουν μέσα από μια βίαιη πτώχευση. Η άποψή μου βασίζεται στην υπόθεση ότι μπορούμε να φθάσουμε σε μια κοινωνική συμφωνία ώστε να αποφευχθεί το χειρότερο κακό.

Τα επιπρόσθετα μέτρα θα πρέπει να επιβαρύνουν τις ίδιες πηγές από τις οποίες προέρχεται η στρέβλωση της οικονομίας μας. Δηλαδή, τη δημόσια απασχόληση, τις αμοιβές των δημοσίων υπαλλήλων και τις συντάξεις. Με ποια αναλογία θα κατανεμηθούν δεν είναι δική μου δουλειά να υποδείξω. Ας το αποφασίσουν μια οικουμενική κυβέρνηση ή ένα συμβούλιο των πολιτικών αρχηγών υπό τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Αλλά θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι, ενώ με τα μέτρα αυτά κερδίζουμε χρόνο και θα βγούμε στις αγορές πολύ σύντομα για τη χρηματοδότηση του χρέους και της οικονομίας, δεν επαρκούν για να κερδίσουμε τη μάχη της ανταγωνιστικότητας.

Οι απαιτούμενες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για να γίνει η χώρα μας διεθνώς ανταγωνιστική και φιλική στις εγχώριες και ξένες επενδύσεις ξεπερνούν αυτές που αναφέρονται στην «εργαλειοθήκη του ΟΟΣΑ». Για παράδειγμα, στην τελευταία δεν αναφέρεται τίποτε σχετικά με το άρθρο 106 του Συντάγματος για τα περιουσιακά δικαιώματα, το οποίο πρέπει να καταργηθεί το συντομότερο δυνατόν. Αλλά εν όψει της αβελτηρίας της παρούσης κυβέρνησης και των συντηρητικών διακηρύξεων της αξιωματικής αντιπολίτευσης, χρειάζεται μεγάλο θάρρος για να ελπίζει κανείς στην ανάδειξη μιας εθνικής ηγεσίας και μιας κοινωνικής συμμαχίας αντάξιας των προκλήσεων που αντιμετωπίζουμε. Επειδή λοιπόν σε αυτό το σημείο σταματάει η ψυχρή λογική, και το πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα εξαρτάται από παράγοντες οι οποίοι είναι αδύνατον να προσδιοριστούν, το τι θα κάνουμε τελικά επαφίεται στον πατριωτισμό όλων μας.

Καταληκτικές επισημάνσεις
Από το 2010  το βιοτικό μας επίπεδο υποβαθμίζεται συστηματικά. Γίναμε γενικά πολύ φτωχότεροι. Εντούτοις, όλες οι ενδείξεις είναι ότι ο ορίζοντας μιας ανοικτής πτώχευσης, η οποία θα συνοδεύεται από επιστροφή στη δραχμή και έξοδο από την Ευρωπαϊκή Ενωση, έχει κοντύνει.

Αυτό το ενδεχόμενο δεν επιθυμώ ούτε καν να το σκέπτομαι γιατί οι συνέπειες δεν αφορούν μόνο την κοινωνική συνοχή, αλλά και μεγάλους γεωπολιτικούς κινδύνους λόγω της αστάθειας στην περιοχή μας. Τώρα πλέον δεν έχουμε την πολυτέλεια να πορευόμαστε επιπόλαια. Εχουμε πρόβλημα και δεν θα μας το λύσουν οι δανειστές. Προτού λοιπόν μας προλάβει μια άτακτη χρεοκοπία, έστω και από ατύχημα, είναι φρόνιμο να συμφωνήσουμε και να απαιτήσουμε από την κυβέρνηση να προχωρήσει στην κατεύθυνση των σκέψεων που εξέθεσα γιατί οι «καιροί ου μενετοί».
    
Ο κ. Γεώργιος Κ. Μπήτρος είναι ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.



ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Γνώμες περισσότερες ειδήσεις

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

 
 
σχόλια (9)
 
 
απομένουν 700 χαρακτήρες
Τα πεδία που είναι σημειωμένα με * είναι υποχρεωτικά
 
Τα μηνύματα που δημοσιεύονται στο χώρο αυτό εκφράζουν τις απόψεις των αποστολέων τους. Το ΒΗΜΑ δεν υιοθετεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο τις απόψεις αυτές. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει την γνώμη του, όποια και να είναι αυτή. Δεν δημοσιεύονται συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και όσα είναι γραμμένα με κεφαλαία γράμματα. Τέτοια μηνύματα θα διαγράφονται όποτε εντοπίζονται.
     
    Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι: | 27/12/2016 09:47
    «Τα κόμματα και τα στελέχη τους επιδιώκουν την εξουσία για ικανοποίηση των ατομικών τους υλικών συμφερόντων...»). Όλες οι κυβερνήσεις με τους γνωστούς «πρωτοκλασάτους» πολιτικάντηδες από το 1981 και πέρα ΠΡΟΩΘΗΣΑΝ ΑΠΕΡΙΣΚΕΠΤΑ ΤΟ ΧΡΕΟΣ, για να φάνε αυτοί πολύ καλά, αλλά και ο λαός λιγάκι, προκειμένου να το βουλώνει (π.χ. με τα πακετάκια Ντελόρ). Και το βούλωνε, και στην πλειοψηφία το βουλώνει και σήμερα, ευελπιστώντας ότι «έλα μωρέ που θα πάνε, θα μας τα σκάσουνε πάλι».Ενδιαφέρον βρίσκω και την οικονομολογική προσέγγιση που κάνατε, ιδιαιτέρως δίνοντας έμφαση στην αναγκαία εξισορρόπηση του ισοζυγίου πληρωμών: Μία τέτοια εξάρτηση από την «βαριά μας βιομηχανία», τον τουρισμό, καθιστά την οικονομία άκρως ευάλωτη -για μερικούς λόγους. Έχω όμως να κάνω μια ένσταση όσον αφορά το ποιοτικό σκέλος στις μακροοικονομικές σας συγκρίσεις: Είναι πολύ σημαντικό να αναλύουμε και πως συνθετόταν το κατά κεφαλή ΑΕΠ. Το 2009, το κατά κεφαλή εγχώριο προϊόν αποτελείτο κατά 70% από κατανάλωση, το δημόσιο χρέος είχε σκαρφαλώσει στο περίπου 180% του ΑΕΠ (περίπου 330 δις), το ιδιωτικό στα περίπου 200 δις και ο πρωτογενής τομέας είχε συρρικνωθεί από αρχικά περίπου 11% σε 3% του ΑΕΠ (παρόλα τα «πακετάκια Ντελόρ» που «απορροφήθηκαν» με μεγάλη επιτυχία). Με αυτά τα ποιοτικά στοιχεία (αλλά και με άλλα που εδώ δεν ειπώθηκαν) δεν μπορούμε να κάνουμε συγκρίσεις ανταγωνιστικότητας. Αυτό άλλωστε φαίνεται και από την μέθοδο που ακολουθεί ο ΟΑΣΣΑ για την μέτρηση της ανταγωνιστικότητας και που έχουν γίνει αποδεκτά από όλα τα συμβαλλόμενα έθνη –όπως και από την Ελλάδα.
    Μιχαήλ Λέων
    απάντηση20
     
     
    άλλος ένας αποτυχημένος καθηγητίσκος... | 21/12/2016 17:39
    που οικτήρεται επειδή δεν έγινε Στουρνάρας στη θέση του Στουρνάρα...
    γιατί τι έχει ο Γιάννης παραπάνω;
    απάντηση21
     
     
    Ενώ το άρθρο είναι ενδιαφέρον | 21/12/2016 17:31
    ο συλλογισμός πάσχει απο ένα μεγάλο λἀθος. Αναφέρει ο αρθρογράφος πώς ο κάθε ενεργός Έλληνας πολίτης παράγει 60.937 ευρώ. Όμως ο αρθρογράφος, αθελά του ή όχι δέν λαμβάνει υπόψιν: 1) πώς ο Τουρισμός προσφέρει μεγάλο κομμάτι του ΑΕΠ, δίχως αναγκαστικά να υπάρχει συδεσή υπηερσίας με την παραγωγικότητας του εργαζόμενου, 2) στους 4.εκ βάζει και το δημόσιο, το οποίο ώς γνωστόν όχι μόνο δεν παράγει, άλλα είναι μαύρη τρύπα, και 3) η παραγωγικότητα δέν είναι ίδια/ισόποση ανα εργαζόμενο. Το συμπέρασμα πώς η παραγωγικότητα στην Ελλάδα είναι ίση με το 95,5% στην Γερμανία είναι αυθαίρετο, αθεμελίωτο και επικίνδυνο. Όποιος έχει εργαστεί εντός και εκτός χώρας ξέρει πώς αυτό δέν αληθεύει.
    Οδοστρωτήρας
    απάντηση11
     
     
    Επίκαιρο όσο ποτέ! | 21/12/2016 14:11
    ΑΛΛΑΖΟΥΜΕ Η ΒΟΥΛΙΑΖΟΥΜΕ!!!
    Διαλέξαμε το δεύτερο!
    απάντηση10
     
     
    Εξαίρετο άρθρο - | 21/12/2016 13:04
    ακούει όμως κανείς; Από ΟΛΑ τα κόμματα;
    Ν. Πειρουνάκης
    απάντηση01
     
     
    Συγχαρητήρια για το άρθρο αυτό | 21/12/2016 12:54
    Όχι ότι δεν έχουν ξαναειπωθει αυτά, το αντίθετο. Αλλά τώρα που είμαστε σε νέο αδιέξοδο υπενθυμίζεται σε όσους ενδιαφέρονται ότι απέτυχαν όλα τα άλλα όχι γιατί μας μισούν οι ξένοι αλλά γιατί επιμένουμε να μην κάνουμε ο,τι μας έλεγαν καλοπροαίρετα εδώ και δεκαετίες, δηλαδή διαρθρωτικές αλλαγές μείωση δημοσίου μείωση φόρων.
    Ανώνυμος / η
    απάντηση11
     
     
    Καλη η αναλυση σας... | 21/12/2016 12:28
    ... ως προς το πολιτικο, αλλα αστοχη ως προς το οικονομικο σκελος. Δεν μπορειτει να καταληγετε οτι η παραγωγικοτητα του Ελληνα εργαζομενου ηταν 95,5% του Γερμανου για το 2011, γιατι δεν λαμβανετε υπ'οψη οτι α. οι τιμες στην Ελλαδα (αρα και οι μισθοι) ηταν "φουσκες", δηλ. πολυ υψηλοτερες απο οτι θα ηταν, εαν το κρατος δεν δανειζονταν κατα κορον τις προηγουμενες δεκαετιες, β. η παραγωγη στην Ελλαδα επαψε να υπαρχει πολυ προ της κρισεως, επι κρισεως απλα "καταγραφηκε" ως fact στο συστημα των τιμων, και γ. τουτων δοθεντων, οι "πραγματικοι" μισθοι στο Δημοσιο ηταν πανω απο τις δυνατοτητες την ελληνικης οικονομιας επισης απο πολυ νωριτερα. Πολυ χειροτερα δηλαδη τα πραγματα!
    Yiannis
    απάντηση20
     
     
    τα spreads των ΟΕΔ είναι τεράστια | 19/12/2016 19:23
    πάντοτε.Ελλάδα 7,44.Ισπανία 1,38.Ιταλία 1,84.Πορτογαλία 3,79.Με τέτοια απαγορευτικά νούμερα που δεν βελτιώνονται τόσα χρόνια, έξοδος της χώρας στις διεθνείς χρηματαγορές και χρηματοδότηση απ αυτές με λογικούς όρους δεν μπορεί να γίνει.Η χαμένη εμπιστοσύνη δεν εχει ανακτηθεί,παρά τα τόσα χρόνια θυσιών.Οταν έγινε το PSI,συντεταγμένα, οσοι ξένοι επενδυτές διακρατούσαν ομόλογα εξωτερικού που ήταν ασφαλισμένα κατά του κινδύνου της πτώχευσης(CDS) αποζημιώθηκαν και τελικά δεν έχασαν τίποτε απο το 'κούρεμα'.Τα ασφαλ μας Ταμεία,οι Τράπεζες, οι ασφαλ. εταιρίες και οι ημεδαποι ιδιωτες εχασαν τότε τεράστια ποσά.Τα αποθεματικά τους.Ο κλονισμός του συνταξιοδοτικού συστήματος επήλθε απο το γεγονός αυτό.
    γηγενής θεσσαλονικεύς
    απάντηση20
     
     
    Καηκαμε | 19/12/2016 19:09
    Που σημαινει, συμφωνα με τους αριθμους που παρατεθηκαν παραπανω, 50% των Γερμανων (80 εκατομυρια κοσμος συμφωνα με την απογραφη το 2013) δουλευει, σε αντιθεση με τους Ελληνες οπου μονο το 36% δουλευει (11 εκατομυρια κοσμος) και απο αυτο το 50% των Γερμανων μονο 10% δουλευει στο δημοσιο ενω οι Ελληνες 20%. Ασε που, αν υπολογισουμε το συνολικο αριθμο κατοικων, σε Γερμανια και Ελλαδα, τοτε βλεπουμε οτι οι Γερμανοι εχουν 4.6 εκατομυρια δημοσιους υπαλληλους για 80 εκατομυρια κατοικους, δηλαδη αναλογια 5.75%, ενω οι Ελληνες 7.27%. Θα ηθελα να ξερω τι αναλογια σε συνταξιουχους εχει η καθε χωρα. Παμε χαμενοι οπως και ναναι.
    Ανωμαλια σκετη
    απάντηση10