από metereologos.gr
Πέμπτη 14 Δεκεμβρίου 2017
 
 

Η ευκαιρία της σοσιαλδημοκρατίας

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

 

Τι εννοούμε με τον όρο σοσιαλδημοκρατία; Η ερώτηση είναι επίκαιρη στη χώρα μας λόγω της Πρωτοβουλίας των 58 για τη δημιουργία ενός τρίτου πόλου μεταξύ ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ, πόλου που πολλοί αποκαλούν σοσιαλδημοκρατικό. Η απάντηση δεν είναι εύκολη γιατί εξαρτάται από το πώς ορίζουμε τα λεγόμενα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα στη σημερινή συγκυρία. Υπάρχουν δύο βασικοί ορισμοί. Ο πιο περιοριστικός ταυτίζει αποκλειστικά τη σοσιαλδημοκρατία με τα προοδευτικά κόμματα που κατόρθωσαν να εξανθρωπίσουν τον καπιταλισμό στις ευρωπαϊκές βορειοδυτικές κοινωνίες στη «χρυσή περίοδο της σοσιαλδημοκρατίας» (1945-1975). Ο δεύτερος, πιο ευρύς ορισμός αναφέρεται και σε κόμματα που επιβιώνουν σήμερα με προοδευτικούς, σοσιαλδημοκρατικούς στόχους, που όμως για διάφορους λόγους έχουν αναγκαστεί να ασπαστούν στοιχεία της δεσπόζουσας νεοφιλελεύθερης λογικής.

Οι λεγόμενες σοσιαλδημοκρατικές κινήσεις του 19ου αιώνα αρχικά συμπεριελάμβαναν όχι μόνο ρεφορμιστικές αλλά και επαναστατικές δυνάμεις. Στις αρχές του 20ού αιώνα όμως ο όρος άρχισε να χρησιμοποιείται για τις πολιτικές κινήσεις που στόχευαν στη σταδιακή υπέρβαση του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Αυτή η εξέλιξη σχετίζεται με τη γνωστή διαμάχη μεταξύ Λένιν και Μπερνστάιν. Ο πρώτος υποστήριξε πως η στρατηγική που εστίαζε στην εξελικτική/σταδιακή διαδρομή προς τον σοσιαλισμό/κομμουνισμό, o λεγόμενος σταδιακός «εξανθρωπισμός» του καπιταλισμού ως βασική προϋπόθεση υπέρβασής του θα οδηγούσε το προλεταριάτο στην άμβλυνση της επαναστατικής δυναμικής και στην ενσωμάτωσή του στο καπιταλιστικό status quo.

Από την άλλη μεριά, ο Μπερνστάιν υποστήριζε πως η άμεση επανάσταση θα οδηγούσε όχι στον δημοκρατικό σοσιαλισμό αλλά σε έναν τύπο μη καπιταλιστικής εκμετάλλευσης/χειραγώγησης της εργατικής τάξης. Κατά τον Μπερνστάιν η λύση έγκειται σε μια εξελικτική στρατηγική με την οποία μέσα στο ισχύον κοινοβουλευτικό σύστημα οι άμεσοι παραγωγοί θα κατόρθωναν σταδιακά να οδηγήσουν τις αναπτυγμένες δυτικές κοινωνίες σε ένα σύστημα δημοκρατικού σοσιαλισμού.

Οι εξελίξεις δικαίωσαν τον Μπερνστάιν. Οι δυτικοευρωπαϊκές κοινωνίες ακολούθησαν τον «ρεφορμιστικό» δρόμο. Κατόρθωσαν σταδιακά να εγκαθιδρύσουν έναν τρόπο διακυβέρνησης που συνδύασε για πρώτη φορά στην ιστορία της νεωτερικότητας την αντιπροσωπευτική δημοκρατία, τη δυναμική καπιταλιστική ανάπτυξη και τη δημιουργία ενός εξελιγμένου κράτους πρόνοιας, δηλαδή τη διάχυση αστικών, πολιτικών, κοινωνικοοικονομικών και πολιτισμικών δικαιωμάτων από την κορυφή στη βάση της κοινωνικής πυραμίδας.

Στη συνέχεια όμως για μια σειρά δυσμενείς συνθήκες (συρρίκνωση της βιομηχανικής εργατικής τάξης, κομματική γραφειοκρατικοποίηση, ακραίος κομματισμός, στασιμοπληθωρισμός κτλ.) η σοσιαλδημοκρατική πορεία έχασε τη δυναμική της. Ετσι τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, για να επιβιώσουν στο πλαίσιο της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης στη δεκαετία του '80, πλησίασαν χωρίς να ταυτιστούν με τη νεοφιλελεύθερη ιδεολογία. Εξ ου και οι αριστεροί επικριτές τους τα μετονόμασαν σοσιοφιλελεύθερα ή «μπλερικά».

Κατ' αυτούς, όχι μόνο τα βορειοδυτικά «σοσιαλδημοκρατικά» κόμματα δεν είναι πια προοδευτικά αλλά και τα δήθεν σοσιαλδημοκρατικά κόμματα στη Νότια Ευρώπη ούτε ήταν ποτέ ούτε είναι τώρα σοσιαλδημοκρατικά. Αρα η «πραγματική» σοσιαλδημοκρατία της πρώιμης μεταπολεμικής περιόδου δεν υπάρχει πια, έχει πεθάνει.

Για αυτούς που βλέπουν την τωρινή σοσιαλδημοκρατία με πιο θετικό τρόπο η σοσιαλδημοκρατία ούτε έχει πεθάνει ούτε θα εξαφανιστεί στο μέλλον. Είναι γεγονός βέβαια ότι ακολούθησε σε έναν μόνο βαθμό νεοφιλελεύθερες στρατηγικές από τη δεκαετία του '80 και μετά. Αλλά αυτή η στροφή δεν οφείλεται σε «προδοσία» αλλά κυρίως σε αντικειμενικές συνθήκες (όπως το απότομο άνοιγμα των παγκόσμιων αγορών) που ανάγκασαν τις σοσιαλδημοκρατικές ηγεσίες να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα για να επιβιώσουν. Το βασικό επιχείρημα εδώ εναντίον αυτών που έχουν ξεγράψει την τωρινή σοσιαλδημοκρατία ως προοδευτική δύναμη είναι πως οι επικριτές της βλέπουν τις εξελίξεις κατά έναν γραμμικό τρόπο. Αγνοούν τελείως τις «κυκλικές» τάσεις του πολιτικοοικονομικού γίγνεσθαι.

Πριν από τη σημερινή νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση είχαμε μια εξίσου νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση από το 1860 περίπου ως το 1914. Στη συνέχεια, κυρίως μετά την οικονομική κρίση του 1929, βλέπουμε το σταδιακό πέρασμα από τον Hayek στον Keynes, από την πίστη στις μη ελεγχόμενες αγορές στην πεποίθηση πως χρειάζεται κρατική παρέμβαση και αυστηρός έλεγχος των αγορών για την αποφυγή των οικονομικών κρίσεων και για την άμβλυνση των τεράστιων ανισοτήτων που ο ανεξέλεγκτος καπιταλισμός δημιουργεί σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. Μετά την πετρελαϊκή κρίση του 1973 όμως ο οικονομικός φιλελευθερισμός έρχεται πάλι στο προσκήνιο. Με την παγκόσμια κρίση όμως του 2008-2012 (που συνδέεται κυρίως με τις μη ελεγχόμενες χρηματοπιστωτικές αγορές) το πέρασμα από τον νεοφιλελευθερισμό σε έναν νεο-κεϊνσιανισμό δεν αποκλείεται. Οταν ο Γκρίνσπαν, ο τέως πανίσχυρος πρόεδρος της Federal Reserve Bank, παραδέχθηκε δημόσια πως η νεοφιλελεύθερη πολιτική του σε ό,τι αφορά τον (μη) έλεγχο του χρηματοπιστωτικού τομέα ήταν λάθος, αυτή ήταν μια παραδοχή που μπορεί κανείς να τη δει ως ένα πρώτο σημάδι σταδιακής επιστροφής σε έναν πιο ελεγχόμενο και ανθρώπινο καπιταλισμό.

Από αυτή την άποψη μια δεύτερη «χρυσή εποχή» της σοσιαλδημοκρατίας δεν είναι απίθανη, είναι σίγουρα πιο πιθανή από την επαναστατική υπέρβαση του καπιταλισμού στα χρόνια που έρχονται. Βέβαια η βασική προϋπόθεση για έναν δεύτερο «εξανθρωπισμό» του καπιταλισμού είναι τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα να βρουν και να ακολουθήσουν νέες στρατηγικές για την επίτευξη των κλασικών σοσιαλδημοκρατικών στόχων.

Συμπέρασμα:
  • Σε ό,τι αφορά τον τόπο μας, ο μεσαίος, άκρως κατακερματισμένος χώρος μεταξύ ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ έχει κυρίως σοσιαλδημοκρατικούς προσανατολισμούς.
  • Η συγκρότηση ενός τρίτου πόλου, που η Πρωτοβουλία των 58 προσπαθεί να διευκολύνει, θα αμβλύνει την πόλωση, θα ενισχύσει τις σοσιαλδημοκρατικές αξίες και θα σταθεροποιήσει το δημοκρατικό πολίτευμα της χώρας.
  • Ο ΣΥΡΙΖΑ, αν γίνει κυβέρνηση και αν θέλει και τα καταφέρει να παραμείνει εντός της ευρωζώνης, θα αναγκαστεί, αργά ή γρήγορα, να μετασχηματιστεί σε ένα ριζοσπαστικό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα.
  • Η θέση ενός μέρους της Αριστεράς για το «τέλος της σοσιαλδημοκρατίας» πείθει τόσο λίγο όσο και η θεωρία του Φουκουγιάμα για «το τέλος της Ιστορίας».

Ο κ. Νίκος Μουζέλης είναι ομότιμος καθηγητής Κοινωνιολογίας της LSE.




ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Γνώμες περισσότερες ειδήσεις

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Νέες εποχές: ΜΚΟ, αλληλεγγύη και σκάνδαλα 
 
 
σχόλια (8)
 
 
απομένουν 700 χαρακτήρες
Τα πεδία που είναι σημειωμένα με * είναι υποχρεωτικά
 
Τα μηνύματα που δημοσιεύονται στο χώρο αυτό εκφράζουν τις απόψεις των αποστολέων τους. Το ΒΗΜΑ δεν υιοθετεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο τις απόψεις αυτές. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει την γνώμη του, όποια και να είναι αυτή. Δεν δημοσιεύονται συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και όσα είναι γραμμένα με κεφαλαία γράμματα. Τέτοια μηνύματα θα διαγράφονται όποτε εντοπίζονται.
     
    GIATI OXI;;;;;;;;; | 05/03/2014 00:22
    OI 58...NA EINAI ENA MAGAZAKI THS ...FABIAN SOCIETY....APO TO 1884.AGONIZONTAI EIRINIKA NA ALAXOUN TON KOSMO..
    christos
    απάντηση01
     
     
    RE NIKOLA ??? | 04/03/2014 20:32
    EISAI THAMPOMENOS.....KAI DEN KOUBENTIAZESAI ..DEN SXOLIAZESAI...ainte kai kalisou mera..
    christos
    απάντηση01
     
     
    Συνέχεια του 1ου σχολίου | 03/03/2014 22:22
    Εν ολίγοις κ. Μουζέλη, για να μπορέσει να υπάρξει μια επιστροφή της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, χρειάζονται βαθύτερες αναλύσεις για το μέλλον και το παρελθόν της και, κυρίως, χρειάζεται να συνέλθουν οι σοσιαλδημοκράτες διανοούμενοι από την ιδεολογική τους οκνηρία.
    HG
    απάντηση40
     
     
    Ματαιοπονείς... | 03/03/2014 19:35
    κ.αρθρογράφε. Ο άνεμος της ιστορίας φουσκπωνει τα πανιά της Χρυσής Αυγής και θα το διαπιστώσουμε όλοι ήδη από το βράδυ της 18ης Μαίου 2014, (όταν θα ανακοινωθούν τα αποτελέσματα των περιφερειακών εκλογών).
    Μη ματαιοπονών
    απάντηση37
     
     
    Το μαχαίρι έφταιξε δηλαδή ! (χαχαχα) | 03/03/2014 17:47
    γράψατε : "Οταν ο Γκρίνσπαν, .. παραδέχθηκε δημόσια πως η νεοφιλελεύθερη πολιτική του σε ό,τι αφορά τον (μη) έλεγχο του χρηματοπιστωτικού τομέα ήταν λάθος, αυτή ήταν μια παραδοχή που μπορεί κανείς να τη δει ως ένα πρώτο σημάδι σταδιακής επιστροφής σε έναν πιο ελεγχόμενο κ ανθρώπινο καπιταλισμό." .... Το σύστημα ανοίγει κάθε 3 γενιές (όσο να έχουν "αδυνατίσει" ή θαφτεί με το φτιάρι της ελπίδας οι μεταβιβάσιμες μνήμες Κατοχής) ένα χρονικό παράθυρο εξ επί τούτου για να "βγει" κ να "σκουπίσει" τον πλούτο της μάζας κ οι δηλώσεις είναι απλά ιστορικού εξιλασμού. Ο κύκλος της παρούσας Ιστορίας κρατά από την Αρχαία Σισάχθεια κ τελειώνει αν δεν αποικιστεί έγκαιρα ο πλανήτης Άρης.
    Ιστορία Μηδενικού αθροίσματος.
    απάντηση34
     
     
    Σοσιαλισμός και προοδευτικότητα | 03/03/2014 16:50
    Είναι κρίμα που ο συγγραφέας συνεχίζει να ταυτίζει τον σοσιαλισμό με την προοδευτικότητα. Επειδή μορφωμένοι σαν τον συγγραφέα τού άρθρου έχουν αυτές τις πεποιθήσεις, φτάσαμε εδώ που βρισκόμαστε
    Θεοδόσιος Δόσιος
    απάντηση36
     
     
     
    Ένα σχόλιο | 03/03/2014 13:29
    Τρεις επισημάνσεις για το κείμενο του κ Μουζέλη (ενδεικτικές της αβαθούς προσεγγίσεως του αρθρογράφου). 1. Ο Hayek άρχισε να αποκτά φήμη την δεκαετία του 30 όταν δίδασκε στο LSE. Την δεκαετία του 20 ήταν σχετικά άγνωστος, άρα οι ιδέες του δεν ήταν επιδραστικές στην παγκόσμια οικονομία, όπως ακρίτως αναφέρεται στο κείμενο. 2. Ο στασιμοπληθωρισμός ήταν ενδεχομένως ένα από τα οικονομικά αποτελέσματα της Κεϋνσιανής πολιτικής της 30ετίας 45-75 (πρωτόγνωρο βέβαια για την κλασσική οικονομική σκέψη της εποχής), και όχι πολιτική και κοινωνική αιτία της απαξίωσης της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας. 3. Η δήλωση του Greenspan, από τις πολλές που έχει κάνει μετά την απόσυρσή του είναι άνευ ουδεμίας σημασίας (άλλωστε αν δεν απατώμαι έχει τουλάχιστον μια 6ετία που έχει γίνει). Επί κυβερνήσεως Κλίντον (με τον Greenspan πρόεδρο της FED) απορρίφθηκε η επαναφορά του Glass-Steagall Act , ενώ ο «διορθωτικός» νόμος Dodd-Frank, που πέρασε τον Ιούλιο του 2010, για την επαναφορά του διαχωρισμού εμπορικών και επενδυτικών τραπεζών, τελικώς ψηφίστηκε στο Κογκρέσο «λειψός και κουτσουρεμένος». Κανείς, επομένως, νοήμων άνθρωπος δεν πιστεύει πως υπάρχουν σημάδια «σταδιακής επιστροφής σε έναν πιο ελεγχόμενο και ανθρώπινο καπιταλισμό». Άλλωστε τα προβλήματα της σύγχρονης παγκόσμιας οικονομίας δεν είναι δυνατόν να ανιχνεύονται στα μισόλογα ανθρώπων με μεγάλες ευθύνες για την χρηματοπιστωτική φούσκα του 2008. Καλύτερα η προσπάθεια να επικεντρωθεί στην ερμηνεία της αφελούς και άνευ όρων αποδοχής, από την ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία, της κυρίαρχης οικονομικής πολιτικής, γνωστής και ως Συναίνεση της Ουάσιγκτον (περιορισμός στο ελάχιστο των δημοσίων δαπανών, πλήρης εξάλειψη των ελλειμμάτων, κατάργηση του κοινωνικού κράτους, ιδιωτικοποιήσεις , πλήρης απελευθέρωση των επενδυτικών δραστηριοτήτων). Αυτή είναι και η συνταγή θεραπείας του ελληνικού προβλήματος, με τα γνωστά αποτελέσματα. Εν ολίγοις κ. Μουζέλη, για να μπορέσει να υπάρξει μια επιστροφή της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, χρειάζονται βαθύτερ
    HG
    απάντηση81
    Απαντήσεις  1 | Εμφάνιση όλων