από metereologos.gr
Τετάρτη 23 Μαΐου 2018
 
 
Βρούσαλης ΝικόλαςΛέκτορας Πολιτικής Φιλοσοφίας, Πανεπιστήμιο Κέμπριτζ 

Oφείλουμε να απαγορεύσουμε την μισαλλοδοξία

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

 

Σε πρόσφατο άρθρο του στο «Βήμα της Κυριακής» (19/05/2013), ο κ. Σταύρος Τσακυράκης αναρωτιέται «Σε ποια βάση άραγε μπορεί μια φιλελεύθερη κοινωνία να απαγορεύσει τον μισαλλόδοξο λόγο χωρίς να αντιφάσκει με τη θεμελιώδη σημασία που αποδίδει στην ελευθερία της έκφρασης;». Η απάντησή του είναι ότι μια τέτοια απαγόρευση δικαιολογείται όταν, και μόνο όταν, «στοιχειοθετείται άμεσος και επικείμενος κίνδυνος επέλευσης κάποιου κακού».

Θέλω να δείξω ότι αν ξεκινήσουμε από μια δέσμευση στην προστασία της ελευθερίας του λόγου (η οποία δεν είναι, παρεμπιπτόντως, αποκλειστικό προνόμιο των φιλελευθέρων) τότε οφείλουμε να περιορίσουμε τον μισαλλόδοξο λόγο με όλα τα θεμιτά μέσα στη διάθεσή μας, συμπεριλαμβανομένης της νομικής του απαγόρευσης.  

Κάποιοι φιλελεύθεροι, όπως ο κ. Τσακυράκης, θεωρούν ότι η βάση για νομική απαγόρευση μισαλλόδοξου λόγου στοιχειοθετείται αν και μόνο αν υπάρχει «άμεση υποκίνηση σε παράνομες πράξεις ή κατά πρόσωπο λεκτικές επιθέσεις κατά συγκεκριμένων προσώπων».

Ακόμα κι αν παραμερίσουμε την ασάφεια του όρου «άμεση υποκίνηση» (υποκινώ άμεσα αν έχω ταβέρνα και πω «δεν δέχομαι μη-λευκούς στη ταβέρνα μου»;), αυτή η αρχή δεν είναι ούτε επαρκής ούτε αναγκαία για τον νομικό περιορισμό του λόγου. Δεν είναι επαρκής γιατί η άμεση υποκίνηση σε πράξεις που κρίνονται παράνομες από τα ελληνικά δικαστήρια (όπως η απομάκρυνση ή καταστροφή θρησκευτικών συμβόλων, η καθύβριση θρησκευμάτων, κλπ.) δεν έπρεπε να είναι παράνομη.

Ο κ. Τσακυράκης, ως καλός φιλελεύθερος, έχει επιχειρηματολογήσει εκτενώς ενάντια στον περιορισμό του λόγου σε αυτές τις περιπτώσεις (βλ., για παράδειγμα, Θρησκεία κατά Τέχνης, Πόλις 2005). Κατά συνέπεια η αρχή της άμεσης υποκίνησης περιορίζει μορφές λόγου που ο ίδιος ο κ. Τσακυράκης (δικαιολογημένα) δεν θέλει να περιοριστούν. Η αρχή της άμεσης υποκίνησης σε παραβίαση νόμου, ή σε κατά πρόσωπο επίθεση, δεν είναι αναγκαία για τον νομικό περιορισμό του λόγου επειδή ο λόγος μπορεί, και οφείλει, να περιορίζεται όταν προσβάλλει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η οποία προστατεύεται από το Ελληνικό σύνταγμα, και αποτελεί θεμέλιο κάθε εύλογης ηθικής και πολιτικής θεωρίας.  

Στην προσπάθειά του να ανασκευάσει το επιχείρημα υπέρ της απαγόρευσης του μισαλλόδοξου λόγου, ο κ. Τσακυράκης επιστρατεύει ένα επιχείρημα τύπου «ολισθηρού κατήφορου» [slippery slope]. Γράφει: «[α]ν περιορίζουμε την έκφραση βάσει των πραγματικών ή εικαζόμενων επιπτώσεων που έχει το περιεχόμενο του μηνύματος σε κάποιους ανθρώπους, τότε προσυπογράφουμε την πιο άγρια λογοκρισία. Κάθε ιδέα, ακόμη και η πλέον «ευγενής», μπορεί να προκαλέσει πόνο, φοβία ή διάφορα άλλα ανεπιθύμητα συναισθήματα σε κάποιον άνθρωπο».

Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, και η προσβολή αυτής, δεν έχει τίποτα να κάνει με τις πεποιθήσεις μας, ή με το πώς νιώθουμε.


Ποιος μίλησε για συναισθήματα; Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, και η περιορισμένη μορφή ισότητας που συνεπάγεται η προστασία της, δεν εξαρτάται από το τι νιώθει κάποιος. Ο κ. Τσακυράκης εδώ μπερδεύει την προσβολή tout court [offence] με την προσβολή της αξιοπρέπειας. Κανείς δεν έχει δικαίωμα να μην προσβληθεί γενικά, ή να μην προσβληθούν οι πεποιθήσεις του. Και καμία εύλογη πολιτική ή ηθική θεωρία δεν αποστερεί από τους ανθρώπους το δικαίωμα να προσβάλλουν τις πεποιθήσεις των άλλων, θρησκευτικές, ηθικές ή πολιτικές. Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, και η προσβολή αυτής, δεν έχει τίποτα να κάνει με τις πεποιθήσεις μας, ή με το πώς νιώθουμε.  
Το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ της απαγόρευσης του μισαλλόδοξου λόγου, ωστόσο, δεν είναι αυτό που προτείνει ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια έρχεται σε σύγκρουση με την ελευθερία του λόγου. Το πιο ισχυρό επιχείρημα προτείνει ότι η ίδια η ελευθερία του λόγου προϋποθέτει την απαγόρευση του μισαλλόδοξου λόγου. Το επιχείρημα αυτό πάει ως εξής: αν ο μισαλλόδοξος λόγος φιμώνει συστηματικά τις πιο ευάλωτες μειονότητες, και αν η συστηματική φίμωση συνιστά περιορισμό της ελευθερίας του λόγου, τότε προκύπτει ότι ο μισαλλόδοξος λόγος περιορίζει την ελευθερία του λόγου. Έτσι, στο βαθμό που ενδιαφερόμαστε για την ελευθερία του λόγου, οφείλουμε να απαγορεύσουμε (και να περιορίσουμε με όλα τα θεμιτά μέσα στη διάθεσή μας) τον μισαλλόδοξο λόγο.
Πώς δουλεύει αυτή η συστηματική φίμωση; Ο μισαλλόδοξος λόγος διαθέτει διάφορους μηχανισμούς: ένας από αυτούς αποσκοπεί να μπλοκάρει τα επικοινωνιακά ενεργήματα ευάλωτων κοινωνικών ομάδων υποβαθμίζοντας συστηματικά την υποκειμενικότητά τους. Σε ένα ρατσιστικό περιβάλλον, οι κραυγές απελπισίας που προσπαθούν να μεταβιβάσουν οι ομάδες αυτές είτε χάνουν το νόημά τους (το «μετανάστης» γίνεται συνώνυμο με το «εγκληματίας», το «ισότητα» συνώνυμο με το «χριστιανός ορθόδοξος», κλπ.), είτε υποβαθμίζονται λόγω της προέλευσής τους.  
Αν το επιχείρημα της συστηματικής φίμωσης είναι ορθό, τότε έχουμε χώρο, μέσα στο εννοιολογικό πλαίσιο της ελευθερίας του λόγου, να υποστηρίξουμε την απαγόρευση του μισαλλόδοξου λόγου, και να την περιορίσουμε με όλα τα θεμιτά μέσα (το νομικό κομμάτι μπορεί να υποστηριχθεί μέσω της ιδέας της ομαδικής δυσφήμησης, για παράδειγμα).
Ποια μέσα είναι «θεμιτά»; Η απάντηση εξαρτάται από την περίσταση. Αν ένα κοπάδι καρχαρίες κυνηγάει ένα παιδί μέσα στη θάλασσα, και ο ναυαγοσώστης δεν είναι σε θέση, ή δεν θέλει, να κάνει το καθήκον του και να απομακρύνει τους καρχαρίες, τότε αυτό το καθήκον πέφτει πάνω στους λουόμενους που βρίσκονται κοντά. Αυτοί πλέον δικαιούνται—είναι μάλιστα υποχρεωμένοι—να χρησιμοποιήσουν κάθε διαθέσιμο μέσο για να απομακρύνουν τους καρχαρίες.
Με την ίδια λογική, αν το ελληνικό κράτος δεν θέλει, ή δεν μπορεί, να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του απέναντι στα πιο ευάλωτα μέλη της κοινωνίας, τότε οι πολίτες επιφορτίζονται αυτόματα με την υποχρέωση να φέρουν σε πέρας αυτές τις υποχρεώσεις. Η μισαλλοδοξία τρέφεται από την απάθεια των πολιτών, καθώς και από την απατηλή (φιλελεύθερη;) πεποίθηση ότι μπορεί να καταπολεμηθεί αποκλειστικά με τον αντίλογο.

* Ο κ. Νικ. Βρούσαλης είναι λέκτορας στην πολιτική φιλοσοφία, Πανεπιστήμιο Cambridge.


Γνώμες περισσότερες ειδήσεις

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

 
 
σχόλια (12)
 
 
απομένουν 700 χαρακτήρες
Τα πεδία που είναι σημειωμένα με * είναι υποχρεωτικά
 
Τα μηνύματα που δημοσιεύονται στο χώρο αυτό εκφράζουν τις απόψεις των αποστολέων τους. Το ΒΗΜΑ δεν υιοθετεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο τις απόψεις αυτές. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει την γνώμη του, όποια και να είναι αυτή. Δεν δημοσιεύονται συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και όσα είναι γραμμένα με κεφαλαία γράμματα. Τέτοια μηνύματα θα διαγράφονται όποτε εντοπίζονται.
     
    Τσακυρακη, για να μην κρυβουμε το προβλημα κατω απο το χαλι | 29/05/2013 14:18
    για πες μου τι ειναι ποιο σωστο? Να απαγορευσουμε τη ελευθερη εκφραση και σκεψη προωθοντας ενα νομοσχεδιο φιμωτρο για τους πολιτες 'η να βρουμε αποτελεσματικο τροπο να περιορισουμε στο ελαχιστο την καταστροφικη (για μια συμπαγη κοινωνια) μαζικη λαθρομεταναστευση? Τα υπολοιπα ειναι σταλινικα σκαρφισματα που θα ζηλευε ακομη και ο Γκαιμπελς για να προπαγανδισεις το μαυρο εναντιον του ασπρου! (Τσακυρακη, αν το καλοσκεφτεις ακομη και αυτο το τελευταιο που εγραψα, με τον νομο Ρουπακιωτη μπορει να καταγγελθει σαν 'ρατσιστικο').
    Σπυρος
    απάντηση62
     
     
    Σταλιν πατέρα γιατί σε κάναν πέρα | 29/05/2013 01:34
    Μου θυμίζει η επιχειρηματολογία του αρθογράφου το παρακάτω: 'Η πιο ουσιαστική κριτική και βαθιά είναι όταν συμφωνείς με τη στρατηγική του Κόμματος. Γιατί τότε μπορείς να κρίνεις ουσιαστικά, όχι αυτός που διαφωνεί, αυτός που διαφωνεί δεν μπορεί να κρίνει γιατί κυριαρχεί η διαφωνία του. Κρίνει με βάση τη διαφωνία του. Αντίθετα, αυτός που συμφωνεί με τη στρατηγική, μπορεί να γίνει ο πιο σκληρός κριτής και του συγκεκριμένου καθοδηγητή και της ΚΕ. Γιατί έχει τη δυνατότητα και μπορεί να κρίνει αν ο καθοδηγητής στο κάτω κάτω τον καθοδηγεί και σωστά. Αυτός που διαφωνεί δεν μπορεί».' όπως λέμε η ελευθερία του λόγου προϋποθέτει την απαγόρευση του μισαλλόδοξου λόγου, σύντροφοι.
    Τροτσκιστής
    απάντηση30
     
     
    misalodoxia | 28/05/2013 23:31
    DEN MPOREI NA GINH EPELASI IPIKOU XORIS YPOSTHRIXIS PEZIKOU...DEN MPOROUME NA MILAME GIA ELEUTHERIA LOGOU .XORIS NA MHN EXOUME DIKAIOMA NA OPLOFOROUME..H EKFRASIS LOGOU KAI H ANTHROPINI AXIOPREPIA APETH..YPOSTIRIXIS...
    chris
    απάντηση20
     
     
     
    Καταλαβα | 28/05/2013 13:30
    ο αραπης με το μπαλτα δεν ειναι ποτε μισαλόδοξος
    ntek
    απάντηση119
    Απαντήσεις  1 | Εμφάνιση όλων
     
     
    και για να επανελθω... | 28/05/2013 12:10
    αφου καταφερει ο αρθρογραφος να "απαγορευσει τη μισαλλοδοξια", οπως τιτλοφορει το αρθρο του, ας απαγορευσει την κακια, το φθονο, την υποκρισια, το ψεμμα, τη διπλοπροσωπια, τη μη ανοχη στη διαφορετικοτητα και το μαυρο χρωμα που τα συμβολιζει ολα αυτα...οπως θα (επρεπε να) εχει διαπιστωσει στην εως τωρα ζωη του ο αρθρογραφος και οπως γνωριζει καθε νομικος που σεβεται τον εαυτο του και την επιστημη του, αυτα δεν απαγορευονται με νομους αλλα αντιμετωπιζονται (ενιοτε θεραπευονται) με παιδεια και πολιτισμο. Εχουμε νομους. Παιδεια και πολιτισμο εχουμε? Ή φαφνου η Παιδεια μας στρεφεται στην παραγωγη νομων και απαγορευσεων?
    Με λενε Νικο και βαρεθηκα τους ξερολες
    απάντηση143
     
     
    Φωναζει συνηθως ο Κλεφτης | 28/05/2013 11:57
    κατω οι τραπεζιτες , εξω οι τοκογλύφοι εταίροι , ζητω ο Sorros (αυτο δεν το λέμε δυνατά)
    Ουγκ κατω το μνημόνιου Ουγκ
    απάντηση65
     
     
    μεγαλη πρεμουρα σας επιασε... | 28/05/2013 11:51
    Τι παθατε ξαφνικα ολοι με το "αντιρατσιστικο"? αυτο ειναι το μεγαλυτερο προβλημα μας τωρα? οσο για τον αρθρογραφο, η φραση "η ελευθερία του λόγου προϋποθέτει την απαγόρευση του μισαλλόδοξου λόγου" ειναι απο τις μεγαλυτερες μπαρουφες που εχουν λεχθει/γραφει. ασε καλυτερα την πολιτικη φιλοσοφια και διαβασε και κανενα νομο. ο ταβερνιαρης διαπραττει αρνηση παροχης υπηρεσιων, ο ναυαγοσωστης παραβαση καθηκοντος ή εκθεση αλλου σε κινδυνο και οι αλλοι λουομενοι απλα κανουν το ανθρωπινο καθηκον τους χωρις να χρειαζονται κανενα νομο να τους το επιβαλλει, οπως και απεναντι σε καθε μισαλλοδοξια μπορουμε ολοι να αντιπαραθεσουμε τον Λογο και τα επιχειρηματα μας χωρις ολοκληρωτικου χαρακτηρα απαγορευσεις.
    Με λενε Νικο και βαρεθηκα τους ξερολες
    απάντηση143
     
     
     
    Αριστερές μπαρούφες... | 28/05/2013 06:47
    από τον λέκτορα...
    Διασκεδάζων
    απάντηση96
    Απαντήσεις  1 | Εμφάνιση όλων