από metereologos.gr
Δευτέρα 20 Νοεμβρίου 2017
 
 

Είναι ο καπιταλισμός, ανόητε…

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

 

Σε αντίθεση με τις φυσικές, στις κοινωνικές επιστήμες δεν έχουμε την πολυτέλεια των πειραμάτων: αν θεωρούμε ότι κάτι επιδρά αιτιωδώς στην εκδήλωση ενός φαινομένου, δεν είναι δυνατόν να αποδείξουμε τον ισχυρισμό μας «οργανώνοντας» ένα πείραμα. Με εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν τον κανόνα, κάτι τέτοιο και ανέφικτο είναι (: ως όντα με ελεύθερη βούληση, οι άνθρωποι αντιδρούν ακυρωτικά σε ό,τι διατείνεται πως μπορεί νομοτελειακά να προδικάσει τη συμπεριφορά τους) και προσκρούει σε βασικές αρχές της επιστημονικής ηθικής (: σε αντίθεση με τις πρακτικές της αρπακτικής ευρωγραφειοκρατίας του νεοφιλελεύθερου εσμού, οι ανθρώπινες κοινωνίες δεν νοείται να εκλαμβάνονται ως πειραματόζωα). Ολα αυτά όμως σε καμία περίπτωση δεν αποτρέπουν τον νου από το επιστημονικά  καταστατικό αίτημα της τεκμηριωμένης επεξήγησης. Πειράματα δεν γίνονται (και δεν πρέπει να γίνονται), όμως η πραγματικότητα - δυστυχώς ή ευτυχώς - μας εφοδιάζει με άφθονο υλικό που επιτρέπει την ασφαλή εξαγωγή συμπερασμάτων περί των αιτών που διέπουν τα κρίσιμα κοινωνικά φαινόμενα. Με τρόπο δραματικό, τέτοιο ακριβώς υλικό εισφέρει και η περίπτωση της Κύπρου. Υπό ποία έννοια; Με ποιον τρόπο;

Στον πρώτο τόμο του κλασικού του έργου A System of Logic, ο John Stuart Mill εξήγησε ότι «αν δύο ή περισσότερες περιπτώσεις κατά τις οποίες εμφανίζεται ένα φαινόμενο [ή αποτέλεσμα] έχουν έναν και μόνο κοινό παράγοντα... ο παράγοντας αυτός είναι... είτε η αιτία είτε αναγκαίο τμήμα της αιτίας του φαινομένου αυτού». Συγκρινόμενη με την περίπτωση της Ελλάδας, η κυπριακή τραγωδία είναι τόσο αποκαλυπτικά διδακτική ακριβώς διότι, πριν από την εκδήλωση της πρόσφατης κρίσης, η Κύπρος δεν είχε σχεδόν κανέναν «κοινό παράγοντα» με την Ελλάδα: προϋπολογισμοί όχι ελλειμματικοί, αλλά πλεονασματικοί· εξωτερικό χρέος όχι υπέρογκο, αλλά απολύτως ελεγχόμενο (κάτω από το 60% του ΑΕΠ - δηλαδή επιδόσεις καλύτερες και από τις αντίστοιχες γερμανικές)· φορολογικοί συντελεστές όχι πάνω, αλλά πολύ κάτω του ευρωπαϊκού μέσου όρου (10% αντί 25%)· δημόσιο τομέα όχι μεγάλο, αλλά χαρακτηριστικά μικρό και αποτελεσματικό. Και όμως! Οπως και η Ελλάδα, έτσι και η Κύπρος βρέθηκε στη δίνη μιας καταστρεπτικής κρίσης που, αρκετούς μήνες πριν από την πρόταση για «κούρεμα» των καταθέσεων, οδήγησε σε μνημόνιο με συνακόλουθη μείωση μισθών κατά 15% και βαθιά ύφεση. Ποιος είναι λοιπόν ο «κοινός» - και, στις περιστάσεις, ηλεγμένα γενεσιουργός - παράγοντας; Ποιος άλλος από την αχαλίνωτη, τοξική κερδοσκοπία των τραπεζών; Το γεγονός ότι σε αμφότερες τις περιπτώσεις, όπως και σε όλες ανεξαιρέτως τις άλλες που πλήττονται από την κρίση, η οικονομία κινείται με βάση τις ανάγκες του τραπεζικού τομέα.

Το στοιχείο αυτό είναι που μας επιτρέπει να κατανοήσουμε και τον μηχανισμό της κρίσης - όχι μόνο στην Κύπρο, αλλά και γενικότερα. Δομική αιτία του προβλήματος (που, στην τρέχουσα συγκυρία, είναι παγκόσμιο και συστημικό) δεν είναι λοιπόν οι υπέρογκες δημόσιες δαπάνες, ο «κακός» δημόσιος τομέας και οι δήθεν «παχυλές» αμοιβές και συντάξεις της προηγούμενης περιόδου, αλλά η κρατικά επικουρούμενη χρηματιστικοποίηση των οικονομιών, η έκρηξη του τραπεζικού τομέα - εξέλιξη που επήλθε ακριβώς λόγω της συρρίκνωσης του μεριδίου της εργασίας και της σταδιακής διάλυσης του κράτους πρόνοιας: πώς να αντεπεξέλθουν οι πολίτες στις απαιτήσεις μιας ολοένα και πιο ιδιωτικοποιούμενης ζωής χωρίς δάνεια;

Παρακάμπτοντας το ρίσκο της ολοένα μειούμενης πιστοληπτικής ικανότητας των πελατών τους, οι τράπεζες στράφηκαν στις ανάγκες αυτές αρπακτικά και κερδοσκόπησαν σωρεύοντας κατά κανόνα τοξικά ομόλογα. Οταν οι φούσκες έσκασαν, οι κυβερνήσεις έσπευσαν να στηρίξουν τους φαύλους τραπεζικούς τομείς αφαιρώντας μαζικά πόρους από την κοινωνία. Την ώρα που η ελληνική κοινωνία χειμάζεται, π.χ., οι ελληνικές τράπεζες είχαν - ως τα μέσα του 2011 - αντλήσει από το Ελληνικό Δημόσιο πάνω από €100 δισ. Στις μέρες μας είναι πλέον ευρύτατα αποδεκτό ότι, με τον τρόπο αυτόν, το πρόβλημα όχι μόνο δεν λύνεται, αλλά - το ακριβώς αντίθετο - παίρνει τις δραματικές διαστάσεις που όλοι γνωρίζουμε: Η ύφεση βαθαίνει, η ανεργία εκτοξεύεται, ο κοινωνικός ιστός καταρρέει.

Σπάνια όμως συνειδητοποιούμε ότι η έκβαση αυτή όχι μόνο συμπτωματική δεν ήταν, αλλά, με όρους συστημικής αναπαραγωγής, υπήρξε απολύτως φυσιολογική, αν όχι αναγκαία: αλλιώς δεν θα υπήρχε παράταση της ανάπτυξης, αλλιώς αυτό που η Κύπρος, η Ελλάδα, οι υπόλοιπες χώρες του Νότου (και σταδιακά ολόκληρη η Ευρώπη) σήμερα βιώνουν θα είχε απλώς επέλθει πολύ νωρίτερα. Τα γεωπολιτικά παιχνίδια και οι αποικιακοί τροπισμοί της γερμανικής κυριαρχίας αποτελούν βεβαίως κρίσιμα συστατικά στοιχεία της τρέχουσας πολιτικής πραγματικότητας. Ομως το βασικό περιεχόμενο, η ουσία της κρίσης, είναι η τοξική χρηματοπιστωτική λειτουργία που, στην ιστορική συγκυρία που διανύουμε, αποτελεί την επιτομή του καπιταλισμού - όπως και ο κυπριακός εφιάλτης καταδεικνύει, αιτία των δεινών είναι ο καπιταλισμός, ανόητε!

Οι πολιτικές προεκτάσεις του συμπεράσματος είναι και εξαιρετικά κρίσιμες και αρκούντως προφανείς.

Ο κ. Σεραφείμ Ι. Σεφεριάδης είναι επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης, Life Member στο Πανεπιστήμιο Cambridge.




ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Γνώμες περισσότερες ειδήσεις

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Η ελληνική λεβεντιά θα σώσει την Ευρώπη; 
Νέες Εποχές: Η Ευρώπη μετά την κυπριακή κρίση 
 
Η ελληνική λεβεντιά θα σώσει την Ευρώπη; 
 
σχόλια (8)
 
 
απομένουν 700 χαρακτήρες
Τα πεδία που είναι σημειωμένα με * είναι υποχρεωτικά
 
Τα μηνύματα που δημοσιεύονται στο χώρο αυτό εκφράζουν τις απόψεις των αποστολέων τους. Το ΒΗΜΑ δεν υιοθετεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο τις απόψεις αυτές. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει την γνώμη του, όποια και να είναι αυτή. Δεν δημοσιεύονται συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και όσα είναι γραμμένα με κεφαλαία γράμματα. Τέτοια μηνύματα θα διαγράφονται όποτε εντοπίζονται.
     
    ‘κοινό’ νόμισμα | 04/04/2013 21:22
    το ευρώ σαν ‘κοινό’ νόμισμα είναι το πρόβλημα της Ε.Ε., οι όροι συμμετοχής των κρατών ανατρέπουν τους κανόνες της αγοράς, με το ευρώ ο ανταγωνισμός στην πραγματική οικονομία μετατράπηκε σε ανταγωνισμό τραπεζών
    Panos K
    απάντηση00
     
     
    Θλιβερό | 27/03/2013 09:36
    Άλλη εφαρμογή της λογικής του J.S. Mill: - Όλες οι χώρες του "υπαρκτού σοσιαλισμού" απέτυχαν. Τι κοινό είχαν; Τον σοσιαλισμό, ανόητε. Καπιταλισμό και κερδοσκοπικά τραπεζικά συστήματα έχουν οι περισσότερες χώρες σήμερα, αλλά δεν έχουν όλες αυτές τα προβλήματα τηε Ελλάδας και της Κύπρου. Άρα δεν μπορεί αυτά τα συστήματα να είναι η αιτία. Επίσης, η μέθοδος του Mill ισχύει όταν υπάρχει ένας ΚΑΙ ΜΟΝΟΝ ΕΝΑΣ κοινός παράγων. Αλλά η Ελλάδα και η Κύπρος είχαν και άλλους κοινούς παράγοντες εκτός από τις τράπεζες. Το Ελληνικό χρέος, πχ, (η Κύπρος είχε πολλά Ελληνικά ομόλογα) και το PSI / κούρεμα αυτού του χρέους. Πράγμα που οι περισσότεροι αναλυτές πιστεύουν ευθύνεται για την κρίση της Κύπρου.
    Joe Sixpack
    απάντηση16
     
     
    50€ | 26/03/2013 07:07
    Μια παρατήρηση. Έξω για λογαριασμούς κάτω των 100Κ€ πληρώνεις 50€ κάθε μήνα.
    jr
    απάντηση04
     
     
    Ο σκοπος, τα δραματα της παγκοσμιοποιησης δεν ειναι θεωρητικα φαντασματα αλλα πονοι γεννησιμιας ενος νεου κοσμου, απ ολες της γωνιες της γης και να μειρασουμε σοφρωνα τα επιγεια κι οχι ελιτιστικα η κανιβαλιστικα. | 26/03/2013 06:01
    Τι γινεται τωρα δασκαλε? αυτοαιχμαλωτος συμπερασματων σου παρεμεινες? Εαν υπαρχει λυσης τοτε πισω παλι στα βιβλια. Εαν οχι τοτε ειναι η φυσιολογικη εξελιξη των πραγματων και το τελος προμελετημενο κι αναποφευκτο.Ετσι? Εαν δε ειναι τελεσιδικα καταστροφικο ε! τοτε αμφοτεροι και φυσικα συνολικα ας χορεψουμε το χορο του Ζαλογγου. Η μηπως πρεπει να παμε χερι χερι και με τ αλλο χερι ο ενας να κρατα τη σφυρα κι αλλος κι αλλος το δρεπανι! Αλλα εγω κι εσυ μαζυ για να σιγουρευτω ο.τι θα κανεις το πρεπον κι οχι το ποθητον. Με μια ματια θα δεις διασκελισμο εξαγωγων και εισαγωγων επισης ισοζ. πληρωμων ολων των σοσιαλ-προηγμενων εθνων ετησιως να πληρωνονται μ'αρκετα τοξικα κι αναξιοπιστα ομολογα.
    Αντωνυμος
    απάντηση31
     
     
    Αγνοια και ανοησια | 25/03/2013 23:42
    Τα ιδια λαθη ξανα και ξανα. Στην Ελλαδα το προβλημα δεν το ειχαν οι τραπεζες. Στην Ελλαδα ειχαμε ΚΡΑΤΙΚΟ ΧΡΕΟΣ. Το κρατος εκδοωσε ομολογα. Οι τραμεζες μασ το ΑΓΟΡΑΣΑΝ. Και οταν το ΔΕΝ ΠΛΗΡΩΣΕ αυτες χρεοκωπησαν. Στην Ισπανια, Κυπρο και Ιρλανδια ηταν ΟΙ ΤΡΑΠΕΖΕΣ που πτωχευσαν και τα κρατη ΚΛΗΘΗΚΑΝ ΝΑ ΤΙς ΣΩΣΟΥΝ. Διαολε γιατι ειναι τοσο δυσκολο να το καταλαβει καποιος αυτο? Τοση αγραμματοσυνη, τοση ξιπασια, τοση ανευθυνοτητα. Σταματησε ανθρωπε μου να γραφεις και ρωτησε να μαθεις. Ειχαμε ΠΟΛΥ ΠΕΤΥΧΗΜΕΝΕΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ που δεν ειχαν ΚΑΘΟΛΟΥ τοξικα προιοντα, φοβερη επεκτατικη πολιτικη στα Βαλκανια κτλ.
    badgene
    απάντηση94
     
     
    Καθηγητής και Φοιτητής | 25/03/2013 20:12
    Κύριε καθηγητή, όπως αναφέρετε στο άρθρο σας, στην ελληνική περίπτωση έγινε "τραβηχτική" 100 δις ευρώ από το κράτος πρόνοιας προς τις τράπεζες, με αποτέλεσμα την ατελείωτη δυστυχία των πολιτών, μάλιστα σε πολύ μεγάλο χρονικό βάθος, και που σε τελευταία ανάλυση δεν ευθύνονται. Μήπως λοιπόν σε ένα επόμενο άρθρο σας μας εξηγήσετε εκλαϊκευμένα γιατί δεν πάνε στο διάβολο οι τράπεζες κι ακόμα παραπέρα;
    Φοιτητής
    απάντηση46
     
     
    Είναι; | 25/03/2013 18:50
    Αυτό πια που βιώνουμε δεν είναι καπιταλισμός, είναι διαστροφή. Δεν είναι απλά το δίκαιο του ισχυροτέρου αλλά του Χάνιμπαλ Λέκτερ. Ή του Αδόλφου σε νέα, βελτιωμένη έκδοση. Υπερτραπεζική, υπερπαρανοϊκή. Και δεν κουνιέται φύλλο...
    popaia
    απάντηση46
     
     
    Υπάρχει πάντα και ο αντίλογος στην θεωρία των διεξόδων , ύστερα από την κατάρευση των οικονομιών της Π. Α. Ευρώπης... | 25/03/2013 14:21
    για τις μεθόδους της οικονομικής επιστήμης και τα επεξηγητικά πρότυπα σχετικά με την λειτουργία των τραπεζών .Άν οι τράπεζες της Κύπρου είναι ό ένας εκ των δύο πυλώνων της Κυπριακής οικονομίας τότε έιχαν συνισφορά στους πλεονασματικούς προ-υπολογισμούς της Κύπρου .Άν έτσι είναι με ποιόν τρόπο ; αν όχι , τότε γιατί το σύστημα εξακολουθεί να τις θέλει ;(ακόμη και οι αριστεροί ) ! Συνεπώς οι οικονομίες των χωρών είναι τα σύνολα των υλικών μέσων , μαζί και των κεφαλαίων.Όταν η παραγωγή του πλούτου είναι πλασματική και η διανομή και η κατανάλωση του πλούτου μεγαλύτερη και έξω από την οικονομική αρχή έχουμε θρόμβωση της" οικονομίας" είτε λέγεται φιλελεύθερη είται λέγεται "προγραμματισμένη "
    κακόκεφος Δυσήνιος
    απάντηση102