από metereologos.gr
Δευτέρα 23 Ιουλίου 2018
 
 

Αλήθειες και μύθοι για τους δημοσιονομικούς πολλαπλασιαστές

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

 

Με αφορμή την δημόσια συζήτηση που διεξάγεται σχετικά με το φερόμενο ως λάθος του ΔΝΤ στον υπολογισμό της εκτιμώμενης υφεσιακής επίπτωσης των μέτρων λιτότητας στην πραγματική οικονομία, καλό είναι να διευκρινιστούν ορισμένες βασικές παραμέτροι του άκρως τεχνικού θέματος των δημοσιονομικών πολλαπλασιαστών.  

Σειρά θεωρητών και εμπειρικών μελετών στη διεθνή βιβλιογραφία τις τελευταίες δύο δεκαετίες παρουσιάζουν μεγάλες αποκλίσεις όσον αφορά το μέγεθος των πολλαπλασιαστών, ακόμη και όταν αυτοί εκτιμούνται για την ίδια χώρα (ή ομάδα χωρών) και για αντίστοιχα χρονικά διαστήματα.

Τα αποτελέσματα της συνεχιζόμενης διάστασης απόψεων για το θέμα αυτό δεν είναι αμιγώς θεωρητικής φύσης, όπως άλλωστε υποδεικνύεται και από  την πρόσφατη παραδοχή του επικεφαλής οικονομολόγου του ΔΝΤ Olivier Blanchard περί αστοχίας των μακροοικονομικών προβλέψεων του Ταμείου λόγω υποεκτίμησης της συσταλτικής επίδρασης των μέτρων περιοριστικής δημοσιονομικής πολιτικής στην πραγματική οικονομία.

Ενδεικτικό είναι επίσης και σχετικό άρθρο της Wall Street Journal (Ιανουάριος 2009) στο οποίο φιλοξενούνται οι απόψεις των κ.κ. Robertο Barro (οικονομολόγου καθηγητή του πανεπιστημίου Harvard) και Christina Romer (επικεφαλής του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων της κυβέρνησης των ΗΠΑ 2008-2010).

Στο άρθρο αυτό, ο μεν Barro υποστηρίζει ότι οι δημοσιονομικοί πολλαπλασιαστές στην μεταπολεμική περίοδο ήταν σχεδόν μηδενικοί η δε Romer αποκαλύπτει ότι χρησιμοποιεί τιμές πολλαπλασιαστών έως και 1.6 για τον υπολογισμό των μακροοικονομικών επιπτώσεων του πακέτου μέτρων τόνωσης της οικονομίας των ΗΠΑ (ύψους 787δις δολαρίων) που ακολούθως ενέκρινε το Κογκρέσο.

Όπως προέκυψε εκ των υστέρων, το αντίκρισμα της διαφοράς των απόψεων αυτών ήταν η δημιουργία 3.7 εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας έως το τέλος του 2010. Ανεξάρτητα με τί πολλαπλασιαστές χρησιμοποιεί κανείς στους υπολογισμούς του, αυτό που είναι σήμερα ευρέως αποδεκτό είναι ότι το μέγεθος (και σε κάποιες περιπτώσεις το πρόσημο) των εκτιμώμενων πολλαπλασιαστών μεταβάλλεται ανάλογα με την χώρα, τις γενικότερες μακροοικονομικές συνθήκες (ανάπτυξη/ύφεση) καθώς και την μέθοδο εκτίμησης.

Από ότι είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε, στο παρελθόν δεν έχουν δημοσιευθεί εμπεριστατωμένες μελέτες για τον υπολογισμό των δημοσιονομικών πολλαπλασιαστών της Ελλάδας, εκτός βέβαια από κάποιες σχετικές εκτιμήσεις διεθνών οργανισμών (πχ. ΔΝΤ). Το κενό αυτό επιχείρησε να καλύψει εμπειρική μας μελέτη που δημοσιεύτηκε το Οκτώβριο του 2012 (δες Π. Μονοκρούσος, Δ. Θωμάκος «Δημοσιονομικοί πολλαπλασιαστές σε περιόδους βαθιάς ύφεσης και οφέλη από μια 2-ετή επιμήκυνση του νέου προγράμματος λιτότητας», Eurobank Research).

Η εν λόγω μελέτη χρησιμοποιεί δύο διαφορετικές μεθοδολογίες για τον υπολογισμό των πολλαπλασιαστών της Ελλάδας, η μια εκ των οποίων είναι η κλασική μέθοδος εκτίμησης που εισήγαγαν οι Blanchard και Perotti to 2002. Βάση της μεθοδολογίας αυτής, οι εκτιμήσεις μας για τους πολλαπλασιαστές δημοσίων δαπανών και εσόδων δεν απέχουν πολύ από αυτές που τα προηγούμενα έτη χρησιμοποιήθηκαν στις εκτιμήσεις του ΔΝΤ για την ελληνική οικονομία, δηλαδή κοντά στο 0.5. 

Παρόλα αυτά, οι εκτιμήσεις μας βάσει της δεύτερης μεθοδολογίας (η οποία είναι μεταγενέστερη της πρώτης και τεχνικώς αρτιότερη στην εκτίμηση μεταβολών των τιμών των πολλαπλασιαστών στην πάροδο του χρόνου και ανάλογα με την φάση του οικονομικού κύκλου) δείχνουν ότι στις τρέχουσες οικονομικές συνθήκες βαθιάς ύφεσης ο πολλαπλασιαστής των δημοσίων δαπανών για μισθούς, συντάξεις και επιδόματα ανέρχεται ενδεχομένως σε 2 και πλέον ενώ για τις υπόλοιπες (τρέχουσες) δαπάνες υπολογίζεται κοντά στο 1,4.

Τα αποτελέσματα αυτά (που τυγχάνουν και υψηλού βαθμού στατιστικής σημαντικότητας) είναι ιδιαίτερα σοβαρά για τις πιθανές επιπτώσεις του υφιστάμενου προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής της Ελλάδας. Πράγματι, εάν οι ανωτέρω προβλέψεις αποδειχτούν ακριβείς τότε η συσταλτική επίδραση του προγράμματος στο ΑΕΠ της χώρας θα είναι κατά πολύ μεγαλύτερη από τις επίσημες προβλέψεις του αναθεωρημένου προγράμματος.

Για παράδειγμα, εάν υποθέσει κάποιος πολλαπλασιαστή 2 για τις δαπάνες σε μισθούς, συντάξεις και επιδόματα και με δεδομένο ότι το 2013 συντελείται συνολική περικοπή των δαπανών αυτών κατά περίπου 6 δις ευρώ (επί συνόλου μέτρων 9.5 δις περίπου για το τρέχον έτος) τότε η συνεπαγόμενη συσταλτική επίπτωση στο ΑΕΠ της χώρας ανέρχεται σε 12 δις ευρώ δηλ. 6 και πλέον μονάδες του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος.

Τί λοιπόν σημαίνουν όλα αυτά και ποιά η αλήθεια για την καταλληλότητα του δημοσιονομικού προγράμματος που αυτή τη στιγμή εφαρμόζεται στην Ελλάδα; Θα ήταν άραγε προς όφελος της ελληνικής οικονομίας μια μελλοντική διαπραγμάτευση με τους Ευρωπαίους εταίρους και το ΔΝΤ με στόχο την τροποποίηση κάποιων όρων του υφιστάμενου προγράμματος έτσι ώστε, επί παραδείγματι, να το κάνουν λιγότερο εμπροσθοβαρές ή/και να εισαγάγουν στοχευόμενες  δράσεις για την τόνωση της ανάπτυξης;

Μια χρήσιμη ιδέα ενδεχομένως θα ήταν η περαιτέρω τόνωση του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων με ευρωπαϊκά κονδύλια αφού κάποιες πρωταρχικές εκτιμήσεις μας δείχνουν πολλαπλασιαστές δημοσίων επενδύσεων στην Ελλάδα άνω του 3! Η απάντηση στα ανωτέρω ερωτήματα είναι μάλλον καταφατική αν και, όπως σε πολλές περιπτώσεις, η αλήθεια  βρίσκεται κάπου στην μέση.

Εδώ παρατίθεται η προσωπική εμπειρία του συγγραφέα του παρόντος άρθρου κατόπιν συναντήσεων και συνομιλιών  του για το θέμα της κρίσης  με μεγάλο αριθμό διεθνών επενδυτών τα τελευταία έτη. Συγκεκριμένα, σημαντικός αριθμός ξένων επενδυτών με μεγάλη εμπειρία σε παλαιότερα επεισόδια κρίσεων χρέους φαίνεται να τάσσεται υπέρ ενός εμπροσθοβαρούς προγράμματος δημοσιονομικής εξυγίανσης και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα, με στόχο τη μείωση του αναγκαίου χρονικού ορίζοντα προσαρμογής, την ταχύτερη βελτίωση του επενδυτικού κλίματος στην εγχώρια οικονομία και τη γρηγορότερη αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των ξένων επενδυτών στις προοπτικές της χώρας.

Τέλος, ένα αξιοσημείωτο εύρημα της πρόσφατης μελέτης μας για τους δημοσιονομικούς πολλαπλασιαστές είναι ότι οι εκτιμώμενες τιμές των πολλαπλασιαστών υποχωρούν σημαντικά (και σε κάποιες περιπτώσεις καθίστανται μη στατιστικά σημαντικές) όταν στα εκτιμώμενα υποδείγματα  εισαγάγετε μια ακόμα μεταβλητή (control variable): ο λόγος δημοσίου χρέους προς ΑΕΠ.

Το εύρημα αυτό είναι συμβατό με άλλες μελέτες στην διεθνή βιβλιογραφία που υποδεικνύουν χαμηλές τιμές πολλαπλασιαστών σε περιόδους μεγάλης αβεβαιότητας για τις μεσομακροπρόθεσμες προοπτικές σταθερότητας και βιωσιμότητα της δημοσιονομικής θέσης μιας χώρας.

Μια πρώτη ανάγνωση του ανωτέρου συμπεράσματος είναι ότι δεν θα ήταν κατ' ανάγκη φρόνιμη στρατηγική η επιδίωξη μιας σημαντικής χαλάρωσης κάποιων όρων του υφιστάμενου προγράμματος χωρίς προηγουμένως να έχει εδραιωθεί το (ήδη βελτιούμενο) διεθνές κλίμα εμπιστοσύνης για τις προοπτικές της Ελλάδας και του προγράμματος μεταρρυθμίσεων της χώρας.   


*Ο Δρ. Πλάτων Μονοκρούσος είναι Επικεφαλής Διεύθυνσης Τρέχουσας Οικονομικής Ανάλυσης
Eurobank



Γνώμες περισσότερες ειδήσεις

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

 
 
σχόλια (7)
 
 
απομένουν 700 χαρακτήρες
Τα πεδία που είναι σημειωμένα με * είναι υποχρεωτικά
 
Τα μηνύματα που δημοσιεύονται στο χώρο αυτό εκφράζουν τις απόψεις των αποστολέων τους. Το ΒΗΜΑ δεν υιοθετεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο τις απόψεις αυτές. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει την γνώμη του, όποια και να είναι αυτή. Δεν δημοσιεύονται συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και όσα είναι γραμμένα με κεφαλαία γράμματα. Τέτοια μηνύματα θα διαγράφονται όποτε εντοπίζονται.
     
    Έτσι είναι κι ας μή μας αρέσει! | 16/02/2013 19:52
    Ο όλος , πολιτικός κυρίως, σχολιασμός του "λάθους του ΔΝΤ" έχει να κάνει με την λανθασμένη παραδοχή οτι η "προβλεπόμενη" μείωση του ΑΕΠ ήταν στόχος του προγράμματος στήριξης. Εάν είχε χρησιμοποιηθεί ο "σωστός" πολλαπλασιαστής, δηλ. 1,7 περ., τότε το χρέος θα εκτιμάτο μή βιώσιμο. Σ'αυτή την περίπτωση ΔΕΝ θα υπήρχε πρόγραμμα στήριξης και το ΑΕΠ θα ήταν ακόμη παρα κάτω. http://dpapagiannopoulos.blogspot.gr/
    Δημήτρης Π.
    απάντηση42
     
     
     
    Καλο αλλα δεν απαντα επαρκως | 16/02/2013 16:31
    To αρθρο προσπαθει να αξιολογησει αντικειμενικα το προβλημα ]χωρις κραυγες και πολιτικαντiκο λαικισμο . Δεν απαντα ομως στο ερωτημα εαν οι πολλαπλασιαστες ηταν εκ των προτερων αυτοι που βγηκαν στην πραξη εκ των υστερων και το προγραμμα ειχε μεγαλυτερη διαρκεια ,εφοσον καποιοι δανειζαν περισσοτερα ( πχ τσαβες ή πουτιν ) και η προβλεψη εξοδου ατις αγορες ηταν απο την αρχη το 2016 αντι 2012...τοτε ,,θα ηταν καλυτερα τα πραγματα απο πλευρας εμπιστοσυνης ?Μη ξεχναμε ,που το παραλειπειο αρθρογραφος το ρολο της εμπιστοσυνης και λέιτουργιας τραπεζων στο ex post υψος του πολλαπλασιαστη/ων
    β.μ
    απάντηση00
    Απαντήσεις  1 | Εμφάνιση όλων
     
     
    classic my a** | 16/02/2013 12:04
    δεν μπορει μια μεθοδος που εισηχθη το 2002 να ειναι κλασσικη. και πως ειναι δυνατον τοσο σημαντικες αποφασεες να παιρνοντζαι με τοσο χονδροειδης προσεγγισεις. Κανενας πολλαπλασιαστης δεν μπορει να περιγραψει ενα τετοιο φαινομενο σωστα. το φαινομενο ειναι μη γραμμικο, γιαυτο οταν τα πακετα ειναι σκληρα οι πολλαπλασιαστες σας βγαινουν μεγαλυτεροι απο το συνηθες. οικονομολογοι ψευτοεπιστημονες, δυστυχως κρατατε ζωες στα χερια σας.
    Ανώνυμος / η
    απάντηση88
     
     
    Λοιπον δεν φταινε οι πολιτικοι μας που δεν αντεδρασαν μετα τα αποτελεσματα που ειδαν απο την χρηση του συντελεστη αυτου; αναθεμα κι αν ξεραν τι ειναι αυτος ο συντελεστης και αναθεμα αν διαβασαν τι υπογραψαν. | 16/02/2013 11:48
    Ενδιαφερουσα η θεωρητικη αναλυση σας αλλα απο την αλλη εχουμε και την πραξη. Ισως αρχικα ο συντελεστης που χρησιμοποιηθηκε να ηταν συμβατος με καποιες μεθοδους προβλεψεις. Αλλα προς θεου, καθε χρονο που παιρναγε ολοι καταλαβαιναν οτι ο συντελεστης ηταν λαθος και η οικονομια τελικα αξανεμιστηκε απο τα μετρα λιτοτητας που ηταν αναλογα του συντελεστη αυτου, δεν μπορουσαν τοτε να κανουν αναπροσαρμογη του συντελεστη, ανεξαρτητως θεωριων, στα νεα δεδομενα που ειχαν μπροστα τους; Γιατι δεν το καναν; Ξερετε κανενα γιατρο που να χορηγει ενα φαρμακο σε ασθενη και να τον βλεπει με τον καιρο να χειροτερευει και να μην το αλλαζει;
    Petros A Lenas
    απάντηση107
     
     
     
    Δυστυχώς | 16/02/2013 11:28
    Το πρόβλημα της Ελλάδας δεν είναι οι πολλαπλασιαστές αλλά η μη επαρκής παραγωγή εθνικού προϊόντος. Το "προϊόν" της Ελλάδας ήταν κυρίως το εμπόριο εισαγομένων αγαθών, τα δανεικά και η "τεχνητή" αύξηση των τιμών των κτισμάτων. Σε ένα τέτοιο οικονομικό περιβάλλον, οι πολλαπλασιαστές δεν έχουν κανένα "ουσιαστικό" ρόλο, δεν υπάρχει τίποτε, πλην των δανεικών, για να πολλαπλασιαστεί. Αυτό προβάλλει και το άρθρο, απλώς πιο ήπια, λέγοντας ότι σε κάθε χώρα είναι διαφορετικά τα πράγματα. Θα πρέπει να εξηγηθεί κάπως στον ελληνικό λαό ποια είναι η αλήθεια για την ελληνική οικονομία, γιατί πολλοί δεν φαίνεται να έχουν καταλάβει.
    οικονομικός πολίτης
    απάντηση283
    Απαντήσεις  1 | Εμφάνιση όλων