από metereologos.gr
Δευτέρα 21 Μαΐου 2018
 
 

Εθνικισμός και Τρομοκρατία

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

 

Το Βήμα/ The Project Syndicate

Η 11η Σεπτεμβρίου μπορεί - τουλάχιστον εκ πρώτης όψεως - να μην αποτελεί την πλέον αντιπροσωπευτική προσθήκη στην ιστορία του εθνικισμού, δεδομένων των ρητά εκπεφρασμένων διεθνών βλέψεων της Αλ Κάιντα. Τώρα που το αρχικό σοκ και η σύγχυση έχουν καταλαγιάσει, οι τρομοκρατικές επιθέσεις της ημέρας εκείνης θεωρούνται πλέον - ορθώς - ένα ακόμη ορόσημο στην ιστορία του εθνικισμού.

Από αυτή την άποψη, η τρομοκρατική επίθεση δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως απόρροια ακατανόητης, αφύσικης και απολίτιστης νοοτροπίας ή, για να το θέσουμε απλά, υπανάπτυκτων πολιτισμών. Η προσέγγιση αυτή θεωρεί το Ισλάμ, την επικρατούσα θρησκεία μίας μη ανεπτυγμένης οικονομικά περιφέρειας του κόσμου, υπεύθυνο για τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11η Σεπτεμβρίου 2001.

Εξετάζοντας το γεγονός αυτό και το πολιτικό φαινόμενο της διεθνούς τρομοκρατίας στο ευρύτερο πλαίσιο των τραγωδιών που σημάδεψαν τον τελευταίο αιώνα, αντιλαμβάνεται κανείς ότι η θρησκεία αποτελεί μάλλον ανεπαρκή εξήγηση της τρομοκρατίας, ενώ αντιθέτως ο εθνικισμός αναδεικνύεται σε παράμετρο καθοριστικής σημασίας.

Ο εθνικισμός αποτελεί την ιδεολογική βάση των δυτικών κινημάτων ήδη από τις απαρχές της νεωτερικής περιόδου. Οι ιστορικοί έχουν επισημάνει την επιρροή του στην ελισαβετιανή Αγγλία, στη Γαλλική και τη Ρωσική Επανάσταση. Σύμφωνα με κινέζους ακαδημαϊκούς, ο εθνικισμός ήταν η πηγή έμπνευσης του Μάο Τσετούνγκ για τη μάχη που έδωσε ενάντια στο Kuomintang, το αυτοαποκαλούμενο Εθνικιστικό Κίνημα της Κίνας. Ο άκρατος εθνικισμός ήταν επίσης ο λόγος που οδήγησε στη δημιουργία του χιτλερικού εθνικοσοσιαλισμού και, κατ' επέκταση, στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Όλα τα παραπάνω δε πρέπει να προκαλούν εντύπωση, από τη στιγμή που ο εθνικισμός διαμορφώνει την κοινωνική συνείδηση του νεωτερικού ανθρώπου. Γι' αυτόν ακριβώς το λόγο, πράξεις που εκ πρώτης όψεως δεν φαίνεται να υποκινούνται από σαφή εθνικιστικά κίνητρα, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της τρομοκρατικής επίθεσης της 11ης Σεπτεμβρίου, συνήθως παραβλέπονται.

Κατά κανόνα, οι εθνικιστές δεν αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους ως εθνικιστές. Στην πραγματικότητα, όλοι είμαστε εθνικιστές - τα αισθήματα, οι σκέψεις και οι αντιδράσεις μας υπαγορεύονται από τις επιταγές του εθνικισμού. Ο εθνικισμός είναι το όραμα εκείνο που χωρίζει τους ανθρώπους σε κυρίαρχες εθνικά κοινότητες αποτελούμενες από ισότιμα μέλη, με σημείο αναφοράς το έθνος ως σύνολο. Συνεπώς, όσοι διαθέτουν εθνική συνείδηση υπεραμύνονται της εθνικής αξιοπρέπειας του έθνους τους με γνώμονα τη θέση του στη διεθνή τάξη, το κύρος και τη σχέση του με τα υπόλοιπα κράτη. Το εθνικό κύρος είναι η κινητήρια δύναμη της διεθνούς πολιτικής ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα. Γι' αυτό και οι διεθνείς συγκρούσεις αποσκοπούν σε πλήγμα της εθνικής αξιοπρέπειας κι όχι απαραίτητα σε μετρήσιμες απώλειες.

Προηγμένες κοινωνίες όπως η Γερμανία χρησιμοποιούν ανοικτά εθνικιστική γλώσσα όταν κάνουν λόγο για πλήγματα της εθνικής τους αξιοπρέπειας. Αντιθέτως, σε χώρες όπου κοινωνική συνείδηση διαθέτουν μόνο οι μορφωμένοι - όπως συμβαίνει με τον αραβικό κόσμο της Μέσης Ανατολής - πρέπει κανείς να καταφύγει σε παραδοσιακά μέσα κινητοποίησης που, στην προκειμένη, δεν είναι άλλα από το Ισλάμ. Έτσι, απειλές ενάντια στο εθνικό κύρος μεταφράζονται ως απειλές ενάντια στο Ισλάμ.

Ορισμένα έθνη δεν αισθάνονται απειλούμενα από φανταστικές προσβολές της εθνικής τους αξιοπρέπειας - για διάφορους ιστορικούς λόγους θεωρούν ότι είναι ανώτερα σε σχέση με τα υπόλοιπα. Όμως, όταν η απειλή είναι υπαρκτή, τότε αναδύεται το μείζον ζήτημα του οικονομικού ανταγωνισμού. Και στο σημείο αυτό προκύπτει το ερώτημα: Γιατί δεν αρκούμαστε απλώς στη δική μας ευημερία αλλά επιδιώκουμε να ξεπεράσουμε τους άλλους;

Γιατί για παράδειγμα οι Αμερικανοί αισθάνονται ότι απειλούνται από την ειρηνική οικονομική άνοδο της Κίνας ή από την οικονομική άνοδο της Ιαπωνίας τη δεκαετία του 80; Η εξήγηση είναι απλή: η Αμερική αισθάνεται ότι πλήττεται το εθνικό της γόητρο όταν παύει να είναι το «νούμερο 1».

Οι Αμερικανοί δεν αντιλήφθηκαν τα πραγματικά κίνητρα πίσω από τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, με αποτέλεσμα να διεξάγουν δύο δαπανηρούς πολέμους, οι οποίοι όχι μόνο δεν κατάφεραν να κατατροπώσουν τους εχθρούς τους, αλλά άφησαν την κατάσταση στη Μέση Ανατολή πιο ρευστή παρά ποτέ.

Εάν η Αμερική εξακολουθήσει να εθελοτυφλεί ως προς τη σχέση εθνικισμού και εθνικής αξιοπρέπειας στην Κίνα - και ως προς τη δική της συμπεριφορά προς την Κίνα - η στάση της αυτή μπορεί να της στοιχίσει ακόμη περισσότερα.

* H Λάια Γκρίνφελντ, Καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης και Κοινωνιολογίας και Διευθύντρια του Ινστιτούτου για την Προαγωγή των Κοινωνικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Βοστόνης, είναι η συγγραφέας των βιβλίων «Nationalism: Five Roads to Modernity» και «The Spirit of Capitalism: Nationalism and Economic Growth».


Γνώμες περισσότερες ειδήσεις

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

 
 
σχόλια (6)
 
 
απομένουν 700 χαρακτήρες
Τα πεδία που είναι σημειωμένα με * είναι υποχρεωτικά
 
Τα μηνύματα που δημοσιεύονται στο χώρο αυτό εκφράζουν τις απόψεις των αποστολέων τους. Το ΒΗΜΑ δεν υιοθετεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο τις απόψεις αυτές. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει την γνώμη του, όποια και να είναι αυτή. Δεν δημοσιεύονται συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και όσα είναι γραμμένα με κεφαλαία γράμματα. Τέτοια μηνύματα θα διαγράφονται όποτε εντοπίζονται.
     
     
    Εθνικιστές σε πλάνη | 13/09/2012 12:15
    Να συμπληρώσω ότι το έθνος δεν προϋπάρχει λογικά, ούτε ιστορικά του εθνικισμού και δεν υπήρχε ανέκαθεν στο χρόνο και το χώρο. "Τα έθνη μπορούν να οριστούν με όρους της εποχής του εθνικισμού και όχι αντιστρόφως." [Gelner] Οι άνθρωποι θεσπίζουν το έθνος ως "φαντασιακή κοινότητα", δηλαδή ως μια οριζόντια κοινότητα της οποίας τα μέλη δεν πρόκειται ποτέ να γνωρίσουν όλα τα υπόλοιπα μέλη της. Το έθνος υφίσταται ως "νοητή" ενότητα και υπάρχει στο βαθμό που γίνεται αντικείμενο φαντασιακής σύλληψης. Το έθνος δεν είναι έννοια της φυσικής... συγκροτείται και διαλύεται ιστορικά. Βέβαια, οι εθνικιστές είναι τόσο πυροτούβλα που ούτε καταλαβαίνουν τι συζητάμε...κι έτσι γίνονται στο τέλος δολοφόνοι.
    αντι-εθνικιστής
    απάντηση62
    Απαντήσεις  2 | Εμφάνιση όλων
     
     
    Ασυναρτησίες !!!! | 13/09/2012 11:24
    Ότι πιο ασυνάρτητο έχω διαβάσει περί εθνικισμού!!! Σε λίγο θα μας πουν ότι κι αν κλωτσήσεις έναν σκύλο είναι εθνικισμος!!! Ο πανίκος σας για την άναδο του Εθνικισμού δεν έχει όρια....
    τομ
    απάντηση68
     
     
     
    Εθνικισμός=μίσος για τον άνθρωπο | 13/09/2012 11:17
    Ο εθνικισμός είναι και ρατσισμός γιατί θεμλιώνεται στη βάση της διαφορά και της ανωτερότητας του ενός έθνους έναντι του άλλου, άρα και των "εθνικών" υποκειμένων που τα αποτελούν. Είναι μια θεωρία μίσους που στη νεωτερικότητα αποτέλεσε το κατάληλλο ιδεολόγημα για να δικαιολογήσει την περίοδο της αποικιοκρατίας, να παράξει χιλιάδες πολέμους και να στείλει στα θυμαράκια εκατομμύρια ανθρώπους. Και το φοβερό: δεν ήταν έμπνευση των φασιστικών καθεστώτων (αυτοί τα βρήκαν έτοιμα), αλλά των φιλελεύθερων αστικοδημοκρατικών!
    αντι-εθνικιστής
    απάντηση46
    Απαντήσεις  1 | Εμφάνιση όλων