από metereologos.gr
Πέμπτη 19 Ιουλίου 2018
 
 

Από τον εθνοκεντρισμό στον κοσμοπολιτισμό

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

 

Σε περιόδους κρίσης η έννοια της πατρίδας επανέρχεται δυναμικά στον δημόσιο λόγο και αποκτά ιδιαίτερη ιδεολογική βαρύτητα. Η ανάδυση του πατριωτισμού της κρίσης συχνά παίρνει τη μορφή της πατριδοκαπηλείας, που περιλαμβάνει την επίκληση της έννοιας της πατρίδας με στόχο τη νομιμοποίηση συγκεκριμένων πολιτικών εγχειρημάτων και στάσεων. Σε περιόδους κρίσης η πατρίδα καθίσταται πεδίο αντιπαράθεσης και αναμέτρησης διαφορετικών πολιτικών ιδεολογιών και χώρων που επιχειρούν - συνήθως ανταγωνιστικά - να ορίσουν το περιεχόμενο και τις συνδηλώσεις του όρου.
Η πιο εμφανής εκδήλωση της άνθησης του πατριωτισμού της κρίσης στην Ελλάδα σήμερα είναι η ανάδειξη ποικίλων εθνικοπατριωτικών πολιτικών κινήσεων. Αυτές οι κινήσεις παρουσιάζονται σε όλο το φάσμα του πολιτικού ορίζοντα αλλά αναπτύσσονται ιδιαίτερα δυναμικά στο εσωτερικό του ευρύτερου συντηρητικού χώρου. Η πατρίδα, την οποία επικαλείται όλο και συχνότερα σήμερα ο πολιτικός πατριωτισμός, λειτουργεί σαν ένα κενό σημαίνον που διαρκώς επανασημασιολογείται ανάλογα με τις χρήσεις του και σύμφωνα κάθε φορά με τις πολιτικές επιταγές.
Ο νέος πατριωτισμός όμως δεν εκδηλώνεται μόνο στο επίπεδο της επίσημης πολιτικής αλλά συγκροτείται και σε πολλά και ετερόκλητα πεδία της καθημερινής ζωής. Η εμπέδωση νέων μορφών εθνοκεντρικής ελληνικότητας στο επίπεδο της καθημερινής ζωής και της κουλτούρας είχε βέβαια ξεκινήσει αρκετά πριν από την περίοδο της κρίσης. Από την ανάδειξη της θρησκευτικότητας και της ορθοδοξίας σε lifestyle επιλογή σε προηγούμενες δεκαετίες ως τη μόδα της «επιστροφής» στην παραδοσιακή ελληνική διατροφή και κουζίνα, από την άνθηση του ιστορικού μυθιστορήματος ως τη δημοφιλία τηλεοπτικών εκπομπών με θέμα την εθνική ιστορία, από το ρεκόρ συμμετοχικότητας του κοινού σε εκπομπές όπως οι «Μεγάλοι Ελληνες» ως την εισπρακτική επιτυχία κινηματογραφικών ταινιών που θεματοποίησαν ξανά την τοπικότητα και τη ζωή στην ελληνική επαρχία, από την ιερή συγκίνηση που προκάλεσε η σειρά «Το Νησί» στη συλλογική αυτοειρωνεία της ταινίας «Ι Love Karditsa» το συναίσθημα ενός νέου πατριωτισμού καλλιεργήθηκε έκκεντρα, πολυμορφικά και συστηματικά. Ενα νέο πατριωτικό θυμικό μορφοποιήθηκε στο επίπεδο του κοινού νου και συνεπήρε την καθημερινότητα μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού.
Οι συνθήκες της κρίσης επέτειναν αυτή την τάση επιστροφής στην τοπικότητα και πολλαπλασίασαν τις πρακτικές μέσω των οποίων αυτή η τάση εκδηλώνεται. Καθώς η οικονομία και ο κοινωνικός ιστός αποσυντίθενται με γοργούς ρυθμούς, η επιστροφή στην ελληνική φύση -τους καρπούς, τα προϊόντα και τα ενεργειακά αποθέματά της - προβάλλεται συχνά ως κύρια στρατηγική επιβίωσης. Η επανεμφάνιση του μποστανιού σχεδόν σε κάθε σπίτι της ελληνικής επαρχίας και η ανάπτυξη της αστικής καλλιέργειας εδώδιμων προϊόντων στα προάστια των ελληνικών πόλεων προβάλλονται όλο και περισσότερο ως το νέο lifestyle της εποχής της κρίσης. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οι ποικίλες κινήσεις προώθησης της κατανάλωσης ελληνικών προϊόντων, τα κινήματα της οργάνωσης της ανταλλακτικής οικονομίας και ενδεχομένως και τα πρόσφατα «κινήματα της πατάτας» που επιζητούν να εξασφαλίσουν την αποκατάσταση της άμεσης πρόσβασης του καταναλωτή στους φυσικούς πόρους και τα προϊόντα της ελληνικής γης μέσω της παράκαμψης των καθιερωμένων καπιταλιστικών εμπορικών πρακτικών. Σε μια περίοδο που ινδάλματα της ποπ κουλτούρας και ιέρειες του styling εμφανίζονται φορώντας με περηφάνια μπλουζάκια με τον λογότυπο HELLAS τυπωμένο με κεφαλαία χρυσά γράμματα και πλαισιωμένο με αρχαιοελληνικό διάκοσμο, παραπέμποντας σε κλασικά τουριστικά σουβενίρ προηγούμενων δεκαετιών, η πατριωτική ουτοπία του μέλλοντός μας είναι εδώ και, για να παραφράσω την έκφραση αμερικανού σχολιαστή, «δεν είναι τίποτε άλλο παρά το παρελθόν σε όνειρο».
Ο νέος αυτός πατριωτισμός της τοπικότητας παρουσιάζεται ως ένα πρόταγμα επιστροφής στα στοιχειώδη, τη μικρή κλίμακα, την τοπική δράση, τα τοπικά κινήματα, τη γη, τη φύση ως καταφύγιο από τη λαίλαπα της έξωθεν επιβεβλημένης εξαθλίωσης. Πρόκειται για μια καταφυγή που εμπεριέχει όμως και ένα είδος μεταμέλειας: μια έμπρακτη δήλωση μετανοίας για την πρότερη παράδοσή μας στις ηδονές του καπιταλισμού, σαν η σύγχρονη παγκόσμια οικονομική κρίση να οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι οι κακοί Ελληνες «καλοπέρναγαν» καταναλώνοντας χωρίς να παράγουν και εισάγοντας χωρίς να εξάγουν. Υπόρρητα ο νέος «γήινος» πατριωτισμός της τοπικότητας αναπαράγει το επιχείρημα ότι τιμωρούμαστε τώρα για την εξωστρέφειά μας και οφείλουμε να υποφέρουμε για κάθε εισαγόμενο φανελάκι που φορέσαμε και για κάθε εξωτικό φρούτο που γευτήκαμε. Ο νέος πατριωτισμός, στις ετερόκλητες εκδοχές του, είναι ουσιαστικά ενοχικός και εμπεριέχει ένα ιδεολογικό μήνυμα επιστροφής στην αρετή της εθνοκεντρικής ιδιοσυστασίας και της εσωστρέφειας. Και με αυτή την έννοια δεν είναι διόλου λιγότερο επικίνδυνος από τις παλαιότερες και πιο αναγνωρίσιμες μορφές του πολιτικού πατριωτισμού.
Η κρίση επιφέρει ρήξεις των κοινωνικών δεσμών, του κοινωνικού ιστού, δημιουργώντας έτσι τις συνθήκες και τις ανάγκες μιας υπεραναπλήρωσης. Καμωνόμαστε ότι επιστρέφουμε στον κοινοτισμό ακριβώς τη στιγμή που κάθε έννοια του κοινού καταβαραθρώνεται και κάθε έννοια του δημοσίου κατασυκοφαντείται. Αν πραγματικά μας χρειάζεται ένας νέος πατριωτισμός, αυτός δεν μπορεί παρά να προέλθει από μια ανοιχτή και απροϋπόθετη διαβούλευση για το περιεχόμενο της έννοιας του κοινού σήμερα. Αν μας χρειάζονται νέες φαντασιακές κοινότητες για να αντεπεξέλθουμε στις συνθήκες της κρίσης, είναι απαραίτητο να αναμετρηθούμε πολιτικά για τον οραματισμό και τη συγκρότησή τους. Ενας νέος πατριωτισμός μπορεί να είναι προοδευτικός αν τηρηθούν μερικές βασικές προϋποθέσεις. Αν αποφύγει τις εθνο-φυλετικές συνεπαγωγές της τοπικότητας και αν παραμείνει βαθιά εξωστρεφής και κοσμοπολιτικός. Οι κοινότητες στις οποίες όλοι πολεμούμε να βρούμε καταφύγιο στις συνθήκες έκτακτης ανάγκης και καταστροφής που ζούμε απαιτούν συμμαχίες και αλληλεγγυότητες πέρα από τους περιορισμούς της γεωγραφίας και της εθνοκεντρικής εσωστρέφειας. Ενας νέος προοδευτικός πατριωτισμός δεν μπορεί παρά να παραμείνει εξωστρεφής και κοσμοπολιτικός.


Η κυρία Ιωάννα Λαλιώτου είναι επίκουρη καθηγήτρια Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.


ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Γνώμες περισσότερες ειδήσεις

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

ΝΕΕΣ ΕΠΟΧΕΣ: Τι είναι ο πατριωτισμός σήμερα; 
 
 
σχόλια (3)
 
 
απομένουν 700 χαρακτήρες
Τα πεδία που είναι σημειωμένα με * είναι υποχρεωτικά
 
Τα μηνύματα που δημοσιεύονται στο χώρο αυτό εκφράζουν τις απόψεις των αποστολέων τους. Το ΒΗΜΑ δεν υιοθετεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο τις απόψεις αυτές. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει την γνώμη του, όποια και να είναι αυτή. Δεν δημοσιεύονται συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και όσα είναι γραμμένα με κεφαλαία γράμματα. Τέτοια μηνύματα θα διαγράφονται όποτε εντοπίζονται.
     
    Μπλουζάκι-σημαία του Ρουβά Vs Μπλουζάκι Burberies σνομπ καθηγητή | 27/03/2012 01:29
    Όντως η επίκληση της έννοιας της πατρίδας γίνεται κάποτε με στόχο τη νομιμοποίηση πολιτικών θέσεων. Πολύ συχνότερα όμως, η επίκληση του αριστερισμού και της έννοιας της δικαιοσύνης γίνεται για τους ίδιους λόγους αλλά κανείς σας δεν γράφει για αριστεροκαπηλία. Κανείς σας δεν κάνει σημαία τις βόμβες των αριστερών τρομοκρατών ή των καταστροφών από αριστερό-αναρχικούς. Έχετε κάνει σημαία όμως τις απόψεις των ελαχίστων ακροδεξιών γραφικών εναντίων των εννοιών του έθνους και της πατρίδας. Εγώ είμαι η πλειοψηφία των πατριωτών, που σαν φοιτητής έχανα τις Κυριακές μου, στις ΗΠΑ, ταΐζοντας άστεγους. Το ίδιο κάνω και σήμερα για τους μετανάστες παρότι θέλω να φύγουν τα 2/3 τους πριν καταστραφούμε. Αναγνωρίζω τις ρίζες και τη διαφορετικότητα μου που υπεραγαπώ όπως και τους ήρωες, τα σύμβολά και τη σημαία μου. Την ίδια στιγμή αγαπώ τον κόσμο όλο και την διαφορετικότητα του, τα σύμβολά και τις ιστορίες του. Η ομορφιά του πλανήτη μας, το αλάτι και το πιπέρι του, είναι η διαφορετικότητα των ανθρώπων του, των ομάδων του, δηλαδή των εθνών του, αυτών που έντεχνα προσπαθείτε να εκμηδενίσετε στο άρθρο σας. Ο προοδευτικός διεθνισμός διαλύοντας έθνη και σύνορα έχει ως φυσικό επακόλουθο την ομοιογενοποίηση των όλων μας. Δηλαδή την καταστροφή της διαφορετικότητας που κόπτεται ότι προστατεύει. Είναι εμφανές νομίζω, το γελοίο του σκεπτικού και επιχειρηματολογίας του. Το ίδιο κάνει κι ο νέο-φιλελεύθερος (καπιταλιστικός) διεθνισμός, η παγκοσμιοποίηση, που μόνος σκοπός του είναι η απρόσκοπτη πώληση προϊόντων και υπηρεσιών σε κάθε γωνιά της γης. Έχω ξοδέψει όλα μου τα λεφτά σε μια καλή κάμερα και σε ταξίδια κι αυτό σκοπεύω να κάνω στην υπόλοιπη μου ζωή ενώ εσείς ψάχνετε για καριέρες σε εταιρείες και πανεπιστήμια. Σε κάθε γωνιά της γης έχω κάνει φίλους που υπεραγαπούν, στο πρόσωπό μου, την Ελλάδα ενώ εσείς προσπαθείτε να πουλήσετε γνώση καταστρέφοντας ότι απόμεινε από διαφορετικότητα και συλλογικότητα σε αυτόν το λαό. Καταστρέψατε την Ελλάδα για μια καρέκλα κι ακόμη επιμένετε !
    Φώτης, Οικονομικά
    απάντηση41
     
     
    Κωμική εθνοαποδόμηση | 24/03/2012 21:44
    Από σαχλαμάρα πάμε καλά. Η τετριμένη, χαζοχαρούμενη συκοφάντηση του πατριωτισμού από μια πολύ συγκεκριμένη κλίκα εργολάβων της εθνοαποδόμησης που με κρυμμένη λύσσα προσπαθούν να συκοφαντήσουν οποιαδήποτε προσπάθεια ανασυγκρότησης. Η σύζυγος του κυρίου Λαλιώτη στο σημερινό άρθρο της ενοχοποιεί ακόμα και την ελληνική διατροφή ή τα ελληνικά προϊόντα! Μιλάμε για μουτζαχεντίν του εθνομηδενισμού, για υστερικό κυνήγι της ελληνικότητας στα όρια του κωμικού. Κάποιοι απροκάλυπτα, κάποιοι συγκεκαλυμένα. Κοινές οι επιδιώξεις, κοινή η ρηχότητα των αναλύσεων, κοινή η αποτυχία να μεταλλάξουν το φρόνημα του λαού.
    Αντρέας
    απάντηση71
     
     
    To id | 24/03/2012 12:57
    Συμφωνώ… η εθνοκεντρική εσωστρέφεια είναι πολύ επικίνδυνη. Ούτε καν την επίσημη ιστορία μας δεν έχω μελετήσει, διότι από τα παιδικά μου χρόνια είχε γελοιοποιηθεί με τα καμώματα και τις εθνικιστικές κορώνες της χούντας. Το ίδιο γελοίοι, βέβαια, είναι σήμερα όλα αυτά τα φερέφωνα της παγκοσμιοποίησης που λοιδορούν καθημερινά την πατρίδα μου… Το ίδιο επικίνδυνοι…! Η πατρίδα μου δεν έχει χρώμα… και θέλω να μπορεί και αγκαλιάζει όλους τους κατατρεγμένους. Μαύρους, άσπρους, κίτρινους, κόκκινους… ακόμα και τα γαλάζια εξωγήινα ανθρωπάκια που κάποτε θα ρθουν. Και αν δεν μπορεί να αντέξει σε τέτοιες σκληρές οικονομικές συνθήκες τόσους πολλούς ξένους, τους το λέει με όμορφο και πολιτισμένο τρόπο. Ήσυχα… ήσυχα… ήσυχα και απλά. Καταλαβαινόμαστε τώρα; Αν τολμήσεις να θίξεις τον πατριωτισμό των Αμερικανών σε έχουν διαγράψει με μια τους ματιά. Στην Ελλάδα ισχύει, για τους περισσότερους, το αντίθετο. Όσα ομως και να ξεπουλήσουν τα ελλαδικά φερέφωνα της παγκοσμιοποίησης, δεν ξεριζώνονται οι μνήμες. Η Ελλάδα κινδυνεύει και από τους φισιστο-εθνικόφρονες και από τους νέο-φιλελευθέρους προπαγανδιστές.
    Κωνσταντινος Νισυριος
    απάντηση82