από metereologos.gr
Σάββατο 24 Ιουνίου 2017
 
 

Ή θα είναι ευρωπαϊκή ή δεν θα υπάρξει

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

 

Αφιερώνω αυτό το κείµενο στον Νίκο Θέµελη που το πρόβληµα της ανανέωσης του σοσιαλδηµοκρατικού οράµατος τον απασχολούσε σε όλη του την πολιτική καριέρα.

Σοσιαλισµός στην πολιτική θεωρία σηµαίνει υπέρβαση του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής µε µη επαναστατικά, δηµοκρατικά µέσα.

Στον σοσιαλισµό ο στόχος είναι η αλλαγή των σχέσεων παραγωγής, το πέρασµα από µια κατάσταση όπου τα µέσα παραγωγής ελέγχονται από άτοµα που επιδιώκουν τη µεγιστοποίηση του κέρδους σε µια κατάσταση όπου τα µέσα παραγωγής θα ελέγχονται, όχι από το κράτος, αλλά από τους άµεσους παραγωγούς, οργανωµένους στη βάση κυρίως συνεταιριστικών αρχών. Από αυτή την άποψη ούτε το ΠΑΣΟΚ ούτε τα άλλα ευρωπαϊκά κόµµατα που αποκαλούνται σοσιαλιστικά έχουν, τουλάχιστον µεσοπρόθεσµα, ένα σοσιαλιστικό πρόγραµµα κοινωνικής αλλαγής – αφού ο βασικός τους στόχος δεν είναι η κατάργηση αλλά ο εξανθρωπισµός του καπιταλισµού.

Το βασικό διακύβευµα

Αρα το σηµερινό διακύβευµα δεν είναι το µέλλον του σοσιαλισµού αλλά αυτό της σοσιαλδηµοκρατίας. Είναι δυνατή µια σοσιαλδηµοκρατική οργάνωση της κοινωνίας σήµερα;

Μιας καπιταλιστικής κοινωνίας οργανωµένης κατά τέτοιον τρόπο που να επιτυγχάνεται ο συνδυασµός υψηλής παραγωγικότητας στον οικονοµικό χώρο, κοινωνικής συνοχής/δικαιοσύνης στον κοινωνικό και ουσιαστικής δηµοκρατίας στον πολιτικό χώρο; Στη λεγόµενη «χρυσή εποχή της σοσιαλδηµοκρατίας» (1945-1975) αυτός ο τριπλός στόχος επετεύχθη σε έναν µεγάλο βαθµό.

Με τη δηµιουργία του κράτους πρόνοιας στις βορειοδυτικές ευρωπαϊκές κοινωνίες, για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας όχι µόνο πολιτικά αλλά και κοινωνικοοικονοµικά δικαιώµατα βλέπουµε να διαχέονται από την κορυφή στη βάση της κοινωνικής πυραµίδας (T. H. Marshal). Στην πρώιµη µεταπολεµική περίοδο επετεύχθη µια µοναδική ισορροπία µεταξύ κεφαλαίου και εργασίας, ισορροπία που εξαφανίστηκε στη δεκαετία του ‘70.

Η νεοφιλελεύθερη παγκοσµιοποίηση

Πράγµατι, µε το απότοµο άνοιγµα των παγκόσµιων χρηµατοπιστωτικών αγορών η παραπάνω σχετική ισορροπία δύναµης µεταξύ των δύο βασικών κοινωνικών εταίρων αντικαταστάθηκε από µια συνεχώς εντεινόµενη ανισορροπία. Η νεοφιλελεύθερη παγκοσµιοποίηση των επόµενων δεκαετιών οδήγησε όχι στη συρρίκνωση του κράτους-έθνους αλλά στην άµβλυνση της αυτονοµίας του.

Το κράτος δεν µπορεί πια, όπως στην προηγούµενη περίοδο, να ελέγχει εντός των εθνικών συνόρων τις κινήσεις του κεφαλαίου. Οι νέες τεχνολογίες, σε συνδυασµό µε το παγκόσµιο νεοφιλελεύθερο θεσµικό πλαίσιο, έκαναν δυνατή την πρωτοφανή κινητικότητα του κεφαλαίου.

Κάθε φορά που συνδικαλιστικές οργανώσεις ή σοσιαλδηµοκρατικές κυβερνήσεις προσπαθούν να το ελέγξουν, αυτό αποδρά σε χώρες όπου η εργασία είναι φθηνή, οι συνθήκες εργασίας πρωτόγονες και η εργατική νοµοθεσία ανύπαρκτη.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο βλέπουµε την εκτίναξη των ανισοτήτων, την ανεργία να παραµένει σε υψηλά επίπεδα ακόµη και σε περιόδους οικονοµικής ανάκαµψης, τη σταδιακή συρρίκνωση του κράτους πρόνοιας και την πιο γενική περιθωριοποίηση ενός σηµαντικού µέρους του πληθυσµού. Σε αυτό το ζοφερό σκηνικό οι σοσιαλδηµοκρατικές στρατηγικές έχουν ελάχιστες ελπίδες επιτυχίας. ∆εν είναι λοιπόν περίεργο ότι κεντροαριστερές κυβερνήσεις, είτε αυτές αποκαλούνται σοσιαλιστικές είτε σοσιαλδηµοκρατικές, αναγκάζονται να ακολουθούν νεοφιλελεύθερες πολιτικές (π.χ. οι κυβερνήσεις Μπλερ και Μπράουν στη Βρετανία). Και βέβαια αυτό ισχύει ακόµη περισσότερο για µικρές χώρες, όπως η Ελλάδα, που στη σηµερινή συγκυρία είναι αδύνατον να υλοποιήσει ένα νεο-σοσιαλδηµοκρατικό πρόγραµµα. Και αυτό όχι µόνο γιατί ο υπερδανεισµός την οδηγεί στην απόλυτη αδυναµία εξεύρεσης πόρων, αλλά και γιατί σε ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο όπου κυριαρχεί ο νεοφιλελεύθερος φονταµενταλισµός της κυρίας Μέρκελ η σοσιαλδηµοκρατική προοπτική εξαφανίζεται. Ο Τρότσκι, στη διαµάχη που είχε µε τον Στάλιν, υποστήριζε ότι σοσιαλισµός/κοµµουνισµός σε µία µόνο χώρα είναι ουτοπία. Το ίδιο µπορεί να ισχυριστεί κανείς για τη σοσιαλδηµοκρατία σήµερα. Σοσιαλδηµοκρατία σε µία µόνο χώρα δεν είναι εφικτή όταν αυτή είναι αναγκασµένη να επιβιώσει µέσα σε ένα νεοφιλελεύθερο ευρωπαϊκό και παγκόσµιο σύστηµα.

Η ευρωπαϊκή προοπτική

Στη σηµερινή συγκυρία, αν οι σοσιαλδηµοκρατικές προοπτικές της χώρας µας είναι ανύπαρκτες, µπορεί κανείς να πει το ίδιο για την Ευρωπαϊκή Ενωση στο σύνολό της; Σε αυτό το επίπεδο νοµίζω ότι οι προοπτικές ενός σοσιαλδηµοκρατικού µετασχηµατισµού είναι καλύτερες. Και αυτό όχι γιατί οι κυρίαρχες ευρωπαϊκές ελίτ έχουν σοσιαλδηµοκρατικούς προσανατολισµούς, αλλά γιατί συστηµικές πιέσεις αναγκάζουν, κυρίως τη Γερµανία, να προχωρήσει σε µια λιγότερο νεοφιλελεύθερη και περισσότερο σοσιαλδηµοκρατική διακυβέρνηση της Γηραιάς Ηπείρου.

Βέβαια η θατσερικής κοπής γερµανίδα καγκελάριος θέλει πρώτα την επιβολή δηµοσιονοµικής σταθερότητας και άγριας λιτότητας στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου και µετά, πιθανώς, τη δηµιουργία ευρωοµολόγου. Αυτή η πολιτική όµως σηµαίνει την επιδείνωση της ύφεσης και την εντεινόµενη αδυναµία των υπερχρεωµένων χωρών να µειώσουν το χρέος τους. Είναι γι’ αυτόν κυρίως τον λόγο που οι αγορές δεν πείθονται από τα προτεινόµενα ηµίµετρα των Μέρκελ και Σαρκοζί. Αρα πολύ σύντοµα οι τελευταίοι µπορεί να αναγκαστούν να αντιµετωπίσουν το εξής δίληµµα: ευρωοµόλογο εδώ και τώρα ή διάλυση της ΟΝΕ. Νοµίζω ότι οι δύο µεγάλες δυνάµεις της ΕΕ σίγουρα δεν θέλουν την αποδόµηση του ευρωπαϊκού εγχειρήµατος. Αρα είναι πιθανό το ευρωοµόλογο να είναι προ των πυλών. Η αποδοχή του ευρωοµολόγου θα σηµάνει ένα σηµαντικό βήµα για τον, µερικό έστω, έλεγχο των αγορών, ένα βήµα προς µια Ευρώπη που δεν θα ελέγχεται, όπως σήµερα, από τον καπιταλισµό-καζίνο. Ενα βήµα δηλαδή για µια πιο σοσιαλδηµοκρατική ευρωπαϊκή διακυβέρνηση.

Καπιταλισµόςµε ανθρώπινο πρόσωπο

Συµπερασµατικά, αν η πολιτικοοικονοµική ενοποίηση της Ευρώπης προχωρήσει και πάρει σοσιαλδηµοκρατική τροπή, τότε οι πιθανότητες ενός σοσιαλδηµοκρατικού προγράµµατος σε εθνικό επίπεδο αυξάνονται. Επιπλέον, µια σοσιαλδηµοκρατικά προσανατολισµένη, πολιτικά και οικονοµικά ενωµένη ΕΕ σίγουρα θα καταστεί σοβαρός παίκτης στην παγκόσµια κοινωνικοοικονοµική αρένα. Σε αυτή την περίπτωση η Ευρώπη θα µπορούσε να δηµιουργήσει ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη ενός παγκόσµιου καπιταλισµού µε ανθρώπινο πρόσωπο.

Ενας σοσιαλδηµοκρατικού τύπου παγκόσµιος καπιταλισµός είναι η αναγκαία, αν όχι και ικανή, προϋπόθεση για την πορεία προς τον σοσιαλισµό. Αυτό όµως είναι θέµα της longue durèe (η έννοια της µακράς διάρκειας του Braudel). ∆εν είναι κάτι που η δική µας γενιά, ούτε µάλλον αυτή των παιδιών µας πρόκειται να βιώσει.

Ο κ. Νίκος Μουζέλης είναι οµότιµος καθηγητής Κοινωνιολογίας LSE.



ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Γνώμες περισσότερες ειδήσεις

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

 
 
σχόλια (8)
 
 
απομένουν 700 χαρακτήρες
Τα πεδία που είναι σημειωμένα με * είναι υποχρεωτικά
 
Τα μηνύματα που δημοσιεύονται στο χώρο αυτό εκφράζουν τις απόψεις των αποστολέων τους. Το ΒΗΜΑ δεν υιοθετεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο τις απόψεις αυτές. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει την γνώμη του, όποια και να είναι αυτή. Δεν δημοσιεύονται συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και όσα είναι γραμμένα με κεφαλαία γράμματα. Τέτοια μηνύματα θα διαγράφονται όποτε εντοπίζονται.
     
    Ακόμα ένας... | 31/08/2011 05:50
    ´Αλλος ένας μαστουρωμένος απ´ την πολύ θεωρία νεοέλλην "σοσιαλιστής".Ο σοσιαλισμός φίλε μου είναι καλός στη θεωρία.Στην πράξη σημαίνει ότι ο εργατικός δουλεύει για τεμπέληδες θεωρητικούς ξερόλες.Σημαίνει δύναμη σε συμπλεγματικούς που νοιώθουν μίσος για κάθε τι δημιουργικό.
    Αντώνης Μυρτσίδης
    απάντηση00
     
     
    ΣΧΟΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ | 29/08/2011 20:19
    Να είναι καλά ο κ. Μουζέλης που μας συνέδεσε τον Σοσιαλισμό με τους Συνεταιρισμούς!!!! Ενα μεγάλο μέρος της σημερινής κατάντιας μας οφείλεται στην διαχείρηση ( φαγοπότι) των αγροτικών συνεταιρισμών δηλ των αγροτοπατέρων . Αν αυτή είναι η πρόταση του κ. Ομοτίμου Καθητηγού δυστυχώς...πτωχέυσαμε από σοσιαλιστικές ιδέες.
    AL AN
    απάντηση02
     
     
    Η ΣΙΩΠΗ ΕΙΝΑΙ ΧΡΥΣΟΣ | 29/08/2011 09:35
    Ως ιεραποστολος, ο κ. Μουζελης θα πεθαινε της πεινας. Ειναι απο τους πολυ ολιγους που ευαγγελιζομενος προς Χριστανους ανετως τους πειθει να γινουνε Μουσουλμανοι.
    Ανώνυμος / η
    απάντηση00
     
     
    μπλα μπλα μπλα μπλα... | 28/08/2011 16:11
    ... επί μακρόν για να συμπεράνετε κ. καθηγητά ότι ούτε η γενιά των παιδιών μας δεν πρόκειται να βιώσει ποιός ξέρει τι... Αυτά τα νεφελώδη οράματα ακριβώς μας έφαγαν τόσα χρόνια. Και ποιός ακριβώς αποφασίζει και με ποιά κριτήρια τι είναι καπιταλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο??
    ανωνυμος
    απάντηση52
     
     
    τυπικός καθηγητής πανεπιστημίου | 28/08/2011 16:07
    το δια ταύτα είναι μηδέν
    apostolos vlachos
    απάντηση42
     
     
    Σύγχυση ιδεολογίων!! | 28/08/2011 15:59
    ΜΕ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑ ΤΟΝ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ ΚΑΡΚΙΝΟΒΑΤΕΙ ΚΑΙ ΔΙΑΒΑΛΛΕΤΑΙ Ο ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Το ερώτημα είναι. Μπορεί σε μια θολή Σόσιαλ-κρατούμενη Ελληνική κοινωνία να εφαρμοσθεί άμεσα ένα Φιλελεύθερο σύστημα που υιοθετεί και επιβραβεύει την ατομική πρωτοβουλία, δημιουργικότητα και ευθύνη; Σαφώς όχι, θα έλεγε ένας νουνεχής πολίτης, που σέβεται τον εαυτό του. Σε ένα πολιτικό περιβάλλον που από τη σύσταση του κράτους επικράτησαν , οι καιροσκοπισμοί, η πολιτική υποκρισία, ο ατομικός καιροσκοπισμός, η πληβειοποίηση του λαού, σίγουρα δεν μπορούμε να μιλήσουμε για καθαρές λύσεις και θέσεις που προϋποθέτει ο φιλελευθερισμός που συνιστά το Ελληνικό DNA για δημιουργία και πρόοδο. Σίγουρα, συστήματα που στηρίζονται στην ουτοπία, και καλλιεργούν τη ραστώνη των πολιτών, πως οι άλλοι φταίνε για την κατάστασή τους, δεν μπορεί να αποτελεί βάση πάνω στην οποία μπορεί να στηριχθεί ο Φιλελευθερισμός, ως αρχή και οικονομικο-πολιτικό σύστημα που ευαγγελίστηκε η Ν.Δ. Κάτω από αυτές τις προϋποθέσεις της υποδόριας καλλιέργειας και επιβολής των Σοσιαλιστικών προτύπων στην Ελληνική κοινωνία και παρά το γεγονός ότι στην Ελλάδα δεν επικράτησε, ποτέ αμιγής Σοσιαλισμός, εντούτοις η Ελλάδα θεωρείται σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, η πλέον Σοσιαλκρατούμενη χώρα της Ευρώπης, όπου δυσκολεύεται να εφαρμοστούν οι κανόνες του Φιλελευ-θερισμού, που επιχειρεί να εφαρμόσει η Κυβέρνηση που φιλοδοξεί την «επανίδρυση»
    Π.Ε
    απάντηση12
     
     
    Οικονομικες οι κατακτήσεις των κρατών... | 28/08/2011 15:56
    ΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ ΞΑΝΑΡΧΟΝΤΑΙ!!! ΟΧΙ ΝΑ ΚΑΤΑΛΑΒΟΥΝ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ!! ΑΛΛΑ ΤΟΥΣ ΛΑΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ- ΩΣ ΠΡΩΤΟ ΒΗΜΑ. Ο λαός μας πολύ σοφά λέει «Ο λύκος κ’ αν εγέρασε και άσπρισε το μαλλί του, μήτε την χαίτη άλλαξε, μήτε την κεφαλή του»Παροιμία, που φαίνεται να δικαιώνει η λογική τακτική της «ευγενούς Κουμμουνο-Σοσιαλίστριας» κ. Μέρκελ, γνήσιας απογόνου του «Εθνικο-Σοσιαλιστή» προκατόχου της, Χίτλερ, που επιχείρησε, δια πυρός και σιδήρου, να καταλάβει, όχι μόνο την Ευρώπη, αλλά και όλο τον άλλο κόσμο. Το Εθνικιστικό απωθημένο των Γερμανο-Κελτών- επιχειρεί να ανακατα-κτήσει την γηραιά, πλέον Ευρώπη, με το πιο αποτελεσματικό όπλο ,την οικονομία και τους δανεισμούς- αναγκαστικές υποδουλώσεις. Με αυτήν την λογική και σχεδιασμό, εντάχτηκε στην Ε.Ε. και όχι η ωρίμανσή της στη Δημοκρατία, κάτω από την οποία υποκρύπτεται. Στην τακτική της αυτή, συνάντησε πάλι την Ελληνική αντίσταση του Γ.Α.Παπανδρέου, ως νέου Μεταξά, που της αντιτείνει το ΟΧΙ ,στις δόλιες επιδιώξεις της ,επισημαίνοντάς την, ότι η Ε.Ε δεν είναι φαίουδο των μεγάλων και ισχυρών, αλλά είναι κτήμα της Δημοκρατίας και αλληλεγγύης των λαών, που ξεκάθαρα δεν βίωσε ποτέ η κ. Μέρκελ, ούτε κατά την παιδαγωγική νεανική εκπαίδευσή της, αλλ’ ούτε και κατά την εισπήδησή της στον Δυτικό –Δημοκρατικό κόσμο. Η Ελλάδα, των 3,5 χιλ. χρόνων, οφείλει να σταθεί στα πόδια της και να στηριχθεί στις αρχές και αξίες του Ελληνισμού, δίνοντας μαθήματα σε αλαζόνες του χρήματος και του αριθμού, υπενθυμίζοντάς, πως οι Έλληνες είναι αυτοί, που πρώτοι επεσήμαναν την αξία του χρήματος και την κοινωνικοπολιτική χρησιμότητά του με «το δει δη χρημάτων και άνευ τούτων, ουδέν εστί γενέσθαι των δεόντων»,ώστε να παρανοείται-μη κατανοείται- σήμερα, από την κ. Μέρκελ, η αξία και η χρήση του χρήματος , ως μέσου για κοινωνική δημιουργία, και να μετατρέπεται σε όπλο υποδούλωσης και έμμεσης κατάκτησης των λαών, όπως το εννοεί και το επιδιώκει η κ. Μέρκελ, μετερχόμενη την τακτική του «Δούρειου ίππου» ως βασικό μέλος της Ευρωπαϊκής (πολιτικής, κοινωνικής, και πολιτιστικής)Ένωσης
    Π.Ε
    απάντηση49
     
     
    Στην ουτοπική πολιτική-άλλα θέλουμε- άλλα μπορούμε!! | 28/08/2011 11:29
    ΜΕ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑ ΤΟΝ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ ΚΑΡΚΙΝΟΒΑΤΕΙ ΚΑΙ ΔΙΑΒΑΛΛΕΤΑΙ Ο ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Το ερώτημα είναι. Μπορεί σε μια θολή Σόσιαλ-κρατούμενη Ελληνική κοινωνία να εφαρμοσθεί άμεσα ένα Φιλελεύθερο σύστημα που υιοθετεί και επιβραβεύει την ατομική πρωτοβουλία, δημιουργικότητα και ευθύνη; Σαφώς όχι, θα έλεγε ένας νουνεχής πολίτης, που σέβεται τον εαυτό του. Σε ένα πολιτικό περιβάλλον που από τη σύσταση του κράτους επικράτησαν , οι καιροσκοπισμοί, η πολιτική υποκρισία, ο ατομικός καιροσκοπισμός, η πληβειοποίηση του λαού, σίγουρα δεν μπορούμε να μιλήσουμε για καθαρές λύσεις και θέσεις που προϋποθέτει ο φιλελευθερισμός που συνιστά το Ελληνικό DNA για δημιουργία και πρόοδο. Σίγουρα, συστήματα που στηρίζονται στην ουτοπία, και καλλιεργούν τη ραστώνη των πολιτών, πως οι άλλοι φταίνε για την κατάστασή τους, δεν μπορεί να αποτελεί βάση πάνω στην οποία μπορεί να στηριχθεί ο Φιλελευθερισμός, ως αρχή και οικονομικο-πολιτικό σύστημα που ευαγγελίστηκε η Ν.Δ. Κάτω από αυτές τις προϋποθέσεις της υποδόριας καλλιέργειας και επιβολής των Σοσιαλιστικών προτύπων στην Ελληνική κοινωνία και παρά το γεγονός ότι στην Ελλάδα δεν επικράτησε, ποτέ αμιγής Σοσιαλισμός, εντούτοις η Ελλάδα θεωρείται σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, η πλέον Σοσιαλκρατούμενη χώρα της Ευρώπης, όπου δυσκολεύεται να εφαρμοστούν οι κανόνες του Φιλελευ-θερισμού, που επιχειρεί να εφαρμόσει η Κυβέρνηση που φιλοδοξεί την «επανίδρυση»
    Π.Ε
    απάντηση23