από metereologos.gr
Παρασκευή 20 Ιουλίου 2018
 
 

Το τέλος μιας εποχής;

Το τέλος μιας εποχής;
εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

 

Γιάννης Μόραλης: Επιτύμβια σύνθεση Γ Δ , 1958-1963
Ο μύθος της ελληνικότητας έχασε έναν από τους δημιουργούς και πρωταγωνιστές του. Το κοσμοείδωλό του εξέθρεψε ερωτήματα που παραπέμπουν στον ρομαντισμό της «συνέχειας» καταγωγής και επιτευγμάτων και αντερωτήματα που υπενθυμίζουν τον ρεαλισμό της αποκοπής του παρόντος: σήμερα δεν υπάρχουν πια οι συλλογικότητες που προϋποθέτει ως συστατικά του ένας μύθος. Η εποχή μας, εποχή παγκοσμιοποιημένης ατομικότητας, τις αποκηρύσσει ως απολιθώματα των μεγάλων αντιπαραθέσεων που τέλειωσαν μαζί με τη δεκαετία του ΄80.

Ανέκαθεν ο Μόραλης συναριθμείται στην πρώτη γραμμή των ταγών που, με ύλη τη συνειδητή παρόρμηση και με μέσο την έκφραση της ιδιοφυΐας τους, συνέθεσαν το τοπικό με το παγκόσμιο στην ποίηση, στις καλές τέχνες, στη μουσική. Εκαναν κάτι που στην εποχή του μεσοπολέμου γινόταν φυσικά και αβίαστα: υπαγωγή της ατομικής έκφρασης στο υπέρτερο, συλλογικό όραμα, το εμπεδωμένο στην καταγωγική συνέχεια.

Εκείνη η εποχή τελείωσε πριν από το φυσικό τέλος των δημιουργών της. Αν η συλλογικότητα που απαιτούσε ο κόσμος των αντιπαραθέσεων, σήμερα όχι μόνον υποχωρεί, αλλά φαντάζει, επιπλέον, σαν ιστορική ουτοπία αχρηστευμένη από ένα υπεριστορικό παρόν, οι καλλιτέχνες δεν έπαψαν να καταθέτουν αυθεντικές εκφράσεις της αισθητικής τους: Ο Μόραλης υπήρξε μια από αυτές τις περιπτώσεις. Ως ατομικό βίωμα εξακολούθησε να δημιουργεί τον κραδασμό που μπορούσε να εκφραστεί καλλιτεχνικά και να μη μείνει μόνο στη συνείδηση και το DΝΑ του ίδιου και όλων όσοι το εκφράσανε από την πρώτη εποχή της εμφάνισής του. Αντιγράφω από κείμενο του Ελύτη για τον Μόραλη το 1988:

«Τα χώματα της Αττικής και της Αίγινας, τα σώματα των νέων κοριτσιών, το φως το ταυτόσημο μιας φυσικής και ηθικής ευγένειας,τα βλέπουμε στα τελευταία έργα του Μόραλη να αναδύονται κάποτε με μιαν υγρασία θαλασσινή,σαν μεγεθυσμένα θραύσματα από αρχαίες ληκύθους ή σμικρυμένες νωπογραφίες τόπων λατρείας που χάθηκαν για πάντα» ( Οδυσσέας Ελύτης, Ι. Μόραλης, Εμπορική Τράπεζα, Αθήνα, 1988, σ. 181).

Και, εννιά χρόνια μετά, ο ίδιος ο Μόραλης σε συνέντευξή του στο «Βήμα» (Κυριακή 9.6.1997) επιβεβαιώνει με πολύ απλά λόγια το αυτοβιογραφικό στοιχείο της τέχνης του, με την ευκαιρία έκθεσής του, άσχετα από τις ετικέτες με τις οποίες εύστοχα ή άστοχα η θεωρία τον ταξινομεί: « Είναι η συνέχεια της προηγούμενης δουλειάς, όπως κάποιος που κρατάει ημερολόγιο. Δεν καταλαβαίνω γιατί μερικοί μου λένε πως έχω αλλάξει. Εγώ νομίζω πως τη δουλειά μου μπορείς να τη διαβάσεις όπως ένα βιβλίο».

Είχε ήδη κάνει τη μετάβασή του, ανάλογη με των αρχιτεκτόνων φίλων του, από ένα πληθωρικό σε ένα λιτό ύφος. Από μιαν αντίστοιχη με του Πικιώνη, πλούσια σε μοτίβα, μορφολογία, όπως στις συνθέσεις «Επιτύμβια», είχε περάσει σε αφαιρετικά σχηματοποιημένες, γεωμετρικά συμπυκνωμένες συνθέσεις, αντίστοιχες με την αρχιτεκτονική του Κωνσταντινίδη, όπως το «Κορίτσι», «Ανοιξη», «Γοργόνα».

Γι΄ αυτό και την εκδημία του δεν τη βλέπω ως το τέλος μιας εποχής αλλά ως το τέλος της αυτοβιογραφίας του, αυτής που ανέτειλε κάποτε ως γενικευμένη καλλιτεχνική έκφραση και, παραμένοντας ριζωμένη στο βάθος μιας ατομικής συνείδησης ολοκλήρωσε τον ορίζοντα των μεταλλαγών της. Αυτά τα στάδια της εξέλιξής του θα εξακολουθήσουν να βλέπονται και να επηρεάζουν στις επόμενες εποχές. Τότε, την τελικότητα της διακοπής του έργου ενός βίου θα τη διαδεχτεί ο βίος ενός έργου που θα υπάρχει, πέρα από τους φθαρτούς δημιουργό και συγκαιρινούς του. Και εκείνο θα συνεχίζεται ποιος ξέρει με ποιες τύχες. Προς το παρόν, αντί θυμιάματος, προσπαθώ να μη χρησιμοποιήσω ποιοτικούς προσδιορισμούς όταν αναφέρομαι στο έργο του- καθώς ο ίδιος απεχθανόταν τα επίθετα και συμπαθούσε τα ουσιαστικά.

Ο κ. Αντώνης Κωτίδης είναι καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης στο ΑΠΘ.



Γνώμες περισσότερες ειδήσεις

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

 
 
σχόλια (0)
 
 
απομένουν 700 χαρακτήρες
Τα πεδία που είναι σημειωμένα με * είναι υποχρεωτικά
 
Τα μηνύματα που δημοσιεύονται στο χώρο αυτό εκφράζουν τις απόψεις των αποστολέων τους. Το ΒΗΜΑ δεν υιοθετεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο τις απόψεις αυτές. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει την γνώμη του, όποια και να είναι αυτή. Δεν δημοσιεύονται συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και όσα είναι γραμμένα με κεφαλαία γράμματα. Τέτοια μηνύματα θα διαγράφονται όποτε εντοπίζονται.