" Διαταραχή προσωπικότητας"...
zenakos@dolnet.gr

Την πρώτη φορά που είχα πάρει συνέντευξη από τον Μαουρίτσιο Κατελάν τον είχα συναντήσει στην Μπιενάλε της Βενετίας. Στεκόταν έξω από την έκθεση, με τίτλο The Zone, την οποία είχε επιμεληθεί ο Μασιμιλιάνο Τζιόνι του Ιδρύματος Nicola Trussardi. Οταν του πρότεινα να μιλήσουμε για τη δουλειά του δεν μου απάντησε, μόνο μου έδειξε με το δάχτυλο τον Μασιμιλιάνο Τζιόνι σε ένα πηγαδάκι, λίγο πιο πέρα. «Ο Μαουρίτσιο δεν μιλάει ποτέ ο ίδιος για τη δουλειά του» μου είχε πει ο Μασιμιλιάνο. «Μιλάω εγώ στη θέση του». Αυτό σημαίνει δηλαδή, είχα ρωτήσει, ότι ο Μασιμιλιάνο Τζιόνι μιλάει ως Μαουρίτσιο Κατελάν; «Δεν πρόκειται για κάτι που θέλουμε να κρατήσουμε μυστικό» μού είχε απαντήσει ο Μασιμιλιάνο. «Απλώς ο Μαουρίτσιο μιλάει μέσω εμού. Οι απαντήσεις είναι αυτές που θα σου έδινε και αυτός. Απλώς θα σου τις δώσω εγώ». Θυμάμαι, είχα ρωτήσει τον Κατελάν αν πράγματι δεν μιλούσε ποτέ ο ίδιος για τη δουλειά του. «Τι να πω;» μου είχε απαντήσει. «Κοίτα με. Είμαι καθυστερημένος...». Μου είχε φανεί βεβαίως αστείο και είχα ρωτήσει πώς ήθελαν να προχωρήσουμε. «Θα μπορούσαμε να κάνουμε τη συζήτηση σήμερα ή αύριο, ακόμη και τώρα» μου είχε πει Μασιμιλιάνο. «Θα προτιμούσα όμως να την κάνουμε από το τηλέφωνο. Είναι πιο δύσκολο να παριστάνεις κάποιον άλλον όταν ο συνομιλητής σου μπορεί να δει ποιος είσαι!». Επόμενο είναι συνεπώς ότι προ ημερών, όταν κανόνιζα να συναντήσω τον Κατελάν στο Ιδρυμα ΔΕΣΤΕ, περίμενα ότι θα συνομιλούσα και πάλι με τον εκπρόσωπό του. Το αναπάντεχο - και ενδιαφέρον - ήταν ότι με εξέπληξε και πάλι.

Γεννημένος το 1960 στην Πάδοβα της Ιταλίας, ο Μαουρίτσιο Κατελάν έχει παρουσιάσει performances, κατασκευές και εγκαταστάσεις του σε ατομικές εκθέσεις στη Γένοβα, στο Μιλάνο, στην Κολονία, στη Γενεύη, στο Παρίσι, στη Βιέννη, στο Λονδίνο, στη Νέα Υόρκη και αλλού. Εχει λάβει μέρος σε σημαντικές ομαδικές εκθέσεις, όπως στην «Artificial» του MACBA της Βαρκελώνης, στην «Abracadabra» της Πινακοθήκης Tate του Λονδίνου, στην «Apocalypse» της Βασιλικής Ακαδημίας του Λονδίνου κ.ά. Εχει συμμετάσχει επίσης σε διεθνείς διοργανώσεις σύγχρονης τέχνης, όπως η Μπιενάλε της Κωνσταντινούπολης (1997), τα Manifesta 2 του Λουξεμβούργου (1998), η Μπιενάλε της Βενετίας (1999 και 2003) κ.ά. Ζει και εργάζεται στη Νέα Υόρκη. Στην Αθήνα βρέθηκε τούτη τη φορά για την προετοιμασία της έκθεσης Monument to Now, την οποία διοργανώνουν ο συλλέκτης Δάκης Ιωάννου, το Ιδρυμα ΔΕΣΤΕ και η Αθήνα 2004. Οπως επισημαίνουν οι διοργανωτές, «η έκθεση θα παρουσιάσει τις παγκόσμιες τάσεις στη διεθνή σύγχρονη τέχνη, μέσα από το έργο των σημαντικότερων διεθνών καλλιτεχνών της τελευταίας δεκαετίας, επιχειρώντας έτσι τη διατύπωση των σπουδαιότερων καλλιτεχνικών καινοτομιών που σημειώθηκαν σε πρόσφατους χρόνους. Τα έργα της έκθεσης ανήκουν στο σύνολό τους στη Συλλογή Δάκη Ιωάννου, μία από τις μεγαλύτερες συλλογές διεθνούς σύγχρονης τέχνης παγκοσμίως».

- Την προηγούμενη φορά που σου πήρα συνέντευξη είχα μιλήσει με τον Μασιμιλιάνο Τζιόνι...

«Ναι. Ισως καλύτερα θα ήταν να μιλούσες πάλι με τον Μασιμιλιάνο».

- Δεν μου αρέσει να παίρνω συνέντευξη από το ίδιο πρόσωπο σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα.

«Ξέρεις, στην αρχή, όταν άρχισε να μιλάει ο Μασιμιλιάνο στη θέση μου σε διάφορες συνεντεύξεις, το κάναμε λίγο για το αστείο, λίγο για την αμηχανία, λίγο ελαφρά. Σιγά σιγά όμως έγινε πιο ρευστό, το είδαμε ως κομμάτι της δουλειάς, των έργων. Και μου αρέσει η ιδέα ότι κάθε φορά γινόταν κάτι διαφορετικό. Από τη στιγμή που δεν μιλώ εγώ αλλά μιλούν άλλοι, οι πιθανότητες είναι ατελείωτες. Αν μάζευε κανείς όλες αυτές τις συνεντεύξεις...».

- Θα είχε μια «σύνθεση προσωπικότητας»;

«Περισσότερο "διαταραχή προσωπικότητας" θα έλεγα εγώ».

- Ο Μασιμιλιάνο ξέρει λοιπόν τη δουλειά σου τόσο καλά;

«Την ξέρει καλύτερα από εμένα».

- Τι άλλαξε σε τούτη τη συνέντευξη;

«Μα δεν άλλαξε τίποτε. Μερικές φορές είναι έτσι, εγώ είμαι το πρόσωπο και ο Μασιμιλιάνο είναι η φωνή».

-Ο καλλιτέχνης ποιος είναι;

«A, ο καλλιτέχνης είναι άλλος, ένας τύπος που τον λένε Λούτσιο Τσότι, δεν έχει σημασία...».

- Τι θέλεις να πεις;

«Ενας είναι η φωνή, άλλος είναι το πρόσωπο, άλλος είναι το χέρι... Κάπου θα έπρεπε να υπάρχει και κάποιος που είναι το μυαλό, αλλά δεν τον έχουμε βρει ακόμη!».

- Μου έχεις ξαναπεί ότι δεν φτιάχνεις ο ίδιος τα ομοιώματα για τα έργα σου...

«Δεν είναι καν αυτό. Κοίταξε, είναι θέμα συνενόχων, όπως σου έχω ξαναπεί. Πρόκειται για μια ομάδα, η οποία ωστόσο δεν είναι σταθερή. Συζητούμε, πετάμε ιδέες και έτσι βγαίνει κάτι. Και τώρα, ας πούμε, συζητούμε με τον Μασιμιλιάνο, τον Λούτσιο και άλλους για να κάνουμε κάτι σε μια εκκλησία. Τελικά βέβαια καταλήξαμε ότι δεν θα το κάνουμε σε εκκλησία, δεν θα κάνουμε καν αυτό που θέλαμε στην αρχή. Θέλω να πω ότι δεν υπάρχει ακόμη αντικείμενο, δεν υπάρχει τίποτε, υπάρχουν μόνο άνθρωποι που συζητούν και προσπαθούν να φανταστούν μια λύση για ένα θέμα που με απασχολεί εδώ και τρία χρόνια περίπου».

- Και το θέμα ποιο είναι;

«Είμαι πολύ προληπτικός, δεν μπορώ να σου πω».

- Ο δικός σου ρόλος λοιπόν πώς διαφοροποιείται από αυτόν που παίζουν τα άλλα μέλη της ομάδας;

«Απλώς κάποιος πρέπει σε κάποια στιγμή να πάρει μια απόφαση, να πει: "Σταματήστε. Λοιπόν, θα κάνουμε αυτό"».

- Για τούτη την έκθεση, τη Monument to Now, τι θα κάνεις;

«Εγώ δεν θα κάνω τίποτε, ο Δάκης Ιωάννου τα κάνει όλα! Δεν μπορεί κανείς να συναγωνιστεί τον Δάκη. Είναι τόσο ενεργητικός, τόσο δραστήριος. Μου φαίνεται ότι έχει όραμα. Θα δείξει την εγκατάσταση που είχα κάνει για το Μουσείο Boijmans Van Beuningen του Ρότερνταμ και ένα άλλο κομμάτι, αυτό με το γαϊδουράκι και το κάρο».

- Αυτό που είχες δείξει στην έκθεση © Europe Exists στο Μακεδονικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης;

«Ναι, ναι, αυτό. A, δεν σε ευχαρίστησα που το είχες βάλει στο εξώφυλλο. Ευχαριστώ».

- Νομίζω ότι με έχεις ευχαριστήσει διά στόματος Μασιμιλιάνο. Λοιπόν, αυτά τα δύο έργα θα δείξεις;

«A, και τους αστυνομικούς. Το "Φρανκ & Τζέιμι", τους δύο αστυνομικούς που στέκονται πάνω στα κεφάλια τους».

- Μιλώντας για την εγκατάσταση στο Μουσείο Boijmans Van Beuningen, πώς πείθει κανείς ένα μουσείο να ανοίξει μια τεράστια τρύπα στο πάτωμά του; Θα το περίμενα από ένα μουσείο σύγχρονης τέχνης αλλά από ένα ιστορικό μουσείο;

«Κάτι τέτοιο γίνεται σταδιακά. Βήμα βήμα. Στην αρχή θα είχαμε ένα ομοίωμα έξω από ένα παράθυρο, το οποίο θα κοιτούσε μέσα. Αλλά το έργο δεν ήταν αρκετά δυνατό και τότε τους πείσαμε να κάνουμε κάτι διαφορετικό. Δεν πηγαίνεις από το 1 στο 100 με μια κίνηση».

- Πρέπει όμως να έχεις κάποιες ιδιαίτερες ικανότητες πειθούς. Και δεν μιλώ μόνο για την τρύπα. Εναν γκαλερίστα σου τον έπεισες να κυκλοφορεί στην γκαλερί του μεταμφιεσμένος σε πέος. Αλλον τον έπεισες να σε αφήσει να τον σταυρώσεις στον τοίχο με κολλητική ταινία...

«Οι άνθρωποι δέχονται να τα κάνουν αυτά επειδή δεν πηγαίνω με μια ιδέα να τους πω: "Θα κάνεις αυτό". H ιδέα αναπτύσσεται σταδιακά και έτσι έχουν την εντύπωση ότι συμμετείχαν. Οταν τελικά διαμορφώνεται η ιδέα, νιώθουν ότι είναι και δική τους και συνεπώς δεν μπορούν να μη συμμετάσχουν. Βέβαια με τον Μάσιμο ντε Κάρλο, αυτόν που σταύρωσα στον τοίχο, ήταν διαφορετικά. Με κυνηγούσε να κάνουμε έκθεση και εγώ τελικά πήγα και του είπα: "Ή αυτό ή τίποτε. Αν δεν το κάνεις, χάνεις τον καλλιτέχνη"».

- Ωστε όταν σου ζητούν να κάνεις έκθεση, στην αρχή λες πάντα «όχι»;

«Δεν λέω "όχι". Λέω "ίσως". Λέω "ίσως, ναι, να δούμε, χρειάζεται να σκεφτώ κάτι, μια ιδέα..."».

- Υστερα εξαφανίζεσαι για δυο - τρεις μήνες;

«Ναι! Δεν μου αρέσει να βάζω τους ανθρώπους να περιμένουν, αλλά πρέπει να υπάρχει μια κατάλληλη ιδέα που να αρμόζει σε έναν κατάλληλο χώρο. Μερικές φορές μου ζητούν να κάνω έκθεση και εγώ λέω ότι αν βρω την κατάλληλη ιδέα, ίσως μπορέσουμε να κάνουμε κάτι. Και ύστερα από δύο χρόνια τους παίρνω τηλέφωνο και λέω "λοιπόν, έχω το κατάλληλο έργο για τον χώρο σου". Τους λέω την ιδέα μου και βέβαια, συνήθως, αντιμετωπίζω μια παγερή σιωπή στην άλλη άκρη της γραμμής. Καταλαβαίνεις τι εννοώ, σε θέλουν αλλά φοβούνται».

- Σου συμβαίνει να σου πουν: «Αποκλείεται! Αυτό που θέλεις να κάνεις είναι γελοίο»;

«Βεβαίως. Τελευταία φορά μου το είπε ο Μασιμιλιάνο για την έκθεση που ετοιμάζουμε τώρα! Κοίταξε, πάντα υπάρχουν δυσκολίες. Ορισμένα έργα που θα ολοκληρώνονταν πρόσφατα έχουν σταματήσει. Ειδικά στις ΗΠΑ. Νομίζω φταίει το κλίμα. Κάτι σχετικό με το αν είμαι πατριώτης ή όχι. Βέβαια δεν έχω προσωπική πείρα, δεν πήγα ούτε στο Βιετνάμ ούτε πουθενά, αλλά νομίζω ότι το "ή είσαι μαζί μας ή είσαι εναντίον μας" δεν είναι η μόνη αντίληψη για τη ζωή που μπορεί να έχει κανείς. Ειδικά ένας καλλιτέχνης. Οταν πρόκειται πραγματικά για τέχνη, είναι δύσκολο να πεις "έχει να κάνει με αυτό". Υπάρχουν πολλές αναγνώσεις. Παλαιότερα το έβρισκα ευκολότερο αυτό, τώρα το κλίμα το έχει κάνει πιο δύσκολο. Μερικές φορές όσο πιο κοντά είσαι στην πραγματικότητα τόσο δυσκολότερο είναι να σε ανεχθούν. Το παράξενο βέβαια είναι ότι στις ΗΠΑ δεν σου λένε ακριβώς "όχι". Είναι πολύ ενδιαφέρον: στις ΗΠΑ δεν υπάρχει λογοκρισία, υπάρχει αυτολογοκρισία. Ξέρεις τι δεν πρέπει να πεις και δεν το λες. Εγώ ήθελα να χρησιμοποιήσω μια προσωπικότητα από το πρόσφατο παρελθόν σε ένα έργο αλλά κανένας δεν το βρήκε καλή ιδέα. Ηταν ευγενικοί βέβαια, έλεγαν πράγματα όπως "μμμ, θα είναι πολύ δυνατό σε σχέση με τα άλλα έργα" ή "γιατί δεν μας δίνεις κάτι παλαιότερο, κάτι που ξέρει ο κόσμος;". Τους φάνηκε αδιανόητο. Ακόμη και ο Μασιμιλιάνο το αρνήθηκε. Δεν ξέρω αν θα καταφέρω να το δείξω στις ΗΠΑ. Τέλος πάντων, ελπίζω να το δείξω στο Παρίσι τον Οκτώβριο».

- Ποια είναι αυτή η προσωπικότητα;

«Σου είπα, είμαι προληπτικός. Το έργο δεν έχει καν τελειώσει».

- Αν υποσχεθώ να μη γράψω ποια είναι;

«Δημοσιογράφος είσαι, τι είναι αυτά που λες;».

- Αν κλείσω το κασετοφωνάκι μου;

«Δεν έχει καμία σημασία και το ξέρεις!».

H έκθεση Monument to Now, στον Εκθεσιακό Χώρο Νέας Ιωνίας (E. Παππά & Φιλελλήνων, Νέα Ιωνία) θα εγκαινιαστεί στις 21 Ιουνίου. Πληροφορίες από το Ιδρυμα ΔΕΣΤΕ (Ομήρου 8, Νέο Ψυχικό) στο τηλ. 210 6729.460 ή στην ηλεκτρονική διεύθυνση info@monument-to-now.gr.