Το φαινόμενο της αποχώρησης μεγάλων πολυεθνικών ομίλων από την Ελλάδα- τελευταίο κρούσμα ήταν η πώληση του δικτύου της ΒΡ στα Ελληνικά Πετρέλαια- οφείλεται τόσο σε ενδογενείς όσο και σε εξωγενείς παράγοντες και η προσέγγισή του δεν μπορεί να είναι μονοσήμαντη. Ο υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών κ. Ι.Παπαθανασίου υποστηρίζει ότι οι πολυεθνικές φεύγουν για δικούς τους λόγους που δεν έχουν σχέση με το επιχειρηματικό περιβάλλον της χώρας μας. Λέει όμως τη μισή αλήθεια, γιατί τα τελευταία πενήντα χρόνια οι ελληνικές κυβερνήσεις δεν έχουν κάνει απολύτως τίποτε για να προσελκύσουν παραγωγικές επενδύσεις αλλά ούτε και για να διατηρήσουν αυτές που για κάποιον λόγο, κάποτε, ξένες εταιρείες πείστηκαν και «έστησαν» στην Ελλάδα.

Τα τελευταία πενήντα χρόνια δεν έχει θεσπιστεί κανένα φορολογικό κίνητρο. Είτε είσαι η Ηeineken είτε είσαι ένας μικρός έλληνας βιοτέχνης, οι προϋποθέσεις για να δημιουργήσεις μία μονάδα είναι οι ίδιες. Ο,τι δικαιολογητικά (άπειρες εγκρίσεις και υπογραφές) πρέπει να συμπληρώσει ένας Ελληνας, υποβάλλει και μια πολυεθνική. Υπάρχουν επίσης οι ιδιαιτερότητες της ελληνικής πραγματικότητας. Πώς να εξηγήσεις σε έναν οικονομικό διευθυντή ενός πολυεθνικού κολοσσού ότι θα πρέπει να πληρώσεις φόρο για χρήσεις που έχεις ήδη κλείσει ή ότι για να μειωθεί ο φόρος που σου έχει επιβληθεί θα πρέπει να περάσεις... μια βόλτα από τον έφορο. Μέχρι πρότινος η χώρα μας δεν είχε υποδομές. Υστερούσε φανερά έναντι του ανταγωνισμού. Δεν υπήρχαν ασφαλείς και γρήγοροι δρόμοι, λειτουργικά λιμάνια, ούτε καν ένα σύγχρονο αεροδρόμιο. Οι παραπάνω λόγοι ήταν αποτρεπτικοί για να κάνεις μια επένδυση στην Ελλάδα αλλά και ικανοί για να οδηγήσουν μια εταιρεία που ήδη βρισκόταν στην Ελλάδα να αποφασίσει την ηρωική έξοδό της.

Υπάρχουν όμως και οι εξωγενείς αιτίες που ευθύνονται για τις περισσότερες αποχωρήσεις ξένων εταιρειών. Η φράση-«κλειδί» για να προσεγγίσει κανείς το φαινόμενο αυτό είναι η «γεωγραφική διαφοροποίηση της παραγωγικής ικανότητας». Οι αποφάσεις των μητρικών ομίλων από την αρχή της δεκαετίας του 1980 να περικόψουν κόστη και να μεταφέρουν τις παραγωγικές μονάδες τους σε χώρες με χαμηλότερα ημερομίσθια έπληξαν πολλές οικονομίες στην Ευρώπη και όχι μόνο την Ελλάδα. Δεν είναι τυχαίο ότι από τότε οι πολυεθνικές γιγαντώνονται, αλλά ο αριθμός των εργοστασίων τους μειώνεται. Επίσης πολλές μητρικές εταιρείες εξαγοράστηκαν από άλλες πολυεθνικές και οι νέοι ιδιοκτήτες θεώρησαν ότι το μέγεθος της ελληνικής αγοράς δεν είναι τόσο μεγάλο, ώστε να διατηρείς παραγωγική μονάδα, ακόμη και αν είναι κερδοφόρα. Παράδειγμα, η καναδική Αlcan, η οποία όταν εξαγόρασε την Ρechiney εκτίμησε πως καλύτερα θα ήταν να δημιουργήσει μια μονάδα στην πολυπληθέστερη Βραζιλία και πούλησε την ιστορική ξένη επένδυση στα Ασπρα Σπίτια- σημείο αναφοράς για τη βιομηχανία στην Ελλάδα- στον όμιλο Μυτιληναίου. Επίσης μεγάλες εταιρείες που είχαν παραγωγική βάση στην Ελλάδα, όπως η Ρrocter & Gamble, προτίμησαν να περιοριστούν σε εμπορική δραστηριότητα, που έχει και μεγαλύτερα περιθώρια κέρδους.

Βεβαίως το εργατικό κόστος είναι ένας μόνο παράγοντας που καθιστά την Ελλάδα λιγότερο ανταγωνιστική σε σχέση με την Τουρκία ή το Μαρόκο. Τα κόστη σε καύσιμα ή σε ρεύμα είναι μεγαλύτερα στην Ελλάδα και, ακόμη κι αν το εργατικό κόστος συμμετέχει με χαμηλά ποσοστά στο συνολικό κόστος, αθροιστικά η επένδυση στην Ελλάδα είναι πιο «ακριβή» για τον ξένο σε σχέση με άλλες χώρες. Επίσης ορισμένες πολυεθνικές που έχουν αποχωρήσει από την Ελλάδα επικαλέστηκαν χαμηλή παραγωγικότητα των εργαζομένων, όπως π.χ. η επένδυση της Ρirelli στην Πάτρα, ένα λουκέτο που κλυδώνισε την τοπική κοινωνία και οι πληγές που άφησε στην πόλη δεν έχουν επουλωθεί.

Εκτός όμως από τη διόγκωση της ανεργίας, η έξοδος μεγάλων ξένων εταιρειών από την Ελλάδα δημιουργεί στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό, αφού ενισχύεται ο ολιγοπωλιακός χαρακτήρας της αγοράς, ασχέτως αν επωφελούνται ελληνικές επιχειρήσεις.

Ο αρμόδιος υπουργός δεν ανησυχεί
ΕΡΩΤΗΘΕΙΣ ο υπουργός Οικονομίας κ. Ι. Παπαθανασίου από «Το Βήμα» γιατί φεύγουν οι πολυεθνικές από την Ελλάδα, απάντησε ότι οι μεγάλες εταιρείες πετρελαιοειδών πουλάνε τα δίκτυα λιανικής για λόγους που άπτονται των εξελίξεων στον κλάδο τους. Ο υπουργός δεν έδειξε να ανησυχεί ή να θορυβείται από τη μαζική έξοδο εισηγμένων εταιρειών στο Χρηματιστήριο Αθηνών με το επιχείρημα ότι «τα κεφάλαια των εξαγορών έμειναν στην Ελλάδα», ενώ αντιθέτως θεωρεί ότι το επενδυτικό κλίμα στη χώρα μας (σ.σ.: που δεν είναι το καλύτερο σε ευρωπαϊκό επίπεδο) δεν έχει αλλάξει ούτε προς το καλύτερο ούτε προς το χειρότερο. Ενθαρρυντικό στοιχείο θεωρεί την επένδυση της Παπαστράτος (Ρhilip Μorris) στον Ασπρόπυργο και τα φωτοβολταϊκά στην Τρίπολη.