ΑΝ ΑΠΑΣΧΟΛΕΙΤΕ παρανόμως αλλοδαπούς στην εργασία σας ή στο σπίτι σας ως οικιακούς βοηθούς, έχετε ελαφρυντικά δεδομένου ότι δεν υπάρχει σαφές νομικό πλαίσιο που να ρυθμίζει τη σχέση αυτή. Τα ελαφρυντικά αυτά θα πάψουν σε λίγο όμως να υπάρχουν καθώς πρόκειται σύντομα να αποκατασταθεί η έλλειψη αυτή. Μετά την ολοκλήρωση των διαδικασιών και εφόσον δεν νομιμοποιήσετε τους παράνομα εργαζόμενους αλλοδαπούς, θα υποστείτε αμφότεροι τις συνέπειες (οι εργοδότες αυστηρά πρόστιμα και οι αλλοδαποί την άμεση απέλαση).

Από τις πρώτες ημέρες του έτους η κυβέρνηση έθεσε σε εφαρμογή ένα μεγαλεπήβολο αλλά ταυτοχρόνως και αναγκαίο μέτρο: την καταγραφή και νομιμοποίηση όλων των αλλοδαπών που βρίσκονται και εργάζονται παρανόμως στη χώρα μας. «Το Βήμα» σε δεκατρείς ερωταπαντήσεις διευκρινίζει ολόκληρη τη διαδικασία νομιμοποίησης καθώς και τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τόσο των αλλοδαπών όσο και των εργοδοτών τους.

1 Ποιοι αλλοδαποί μπορούν να νομιμοποιηθούν με τη διαδικασία που εισάγουν τα προεδρικά διατάγματα;

Κατ' αρχήν δικαίωμα να υποβάλουν αίτηση νομιμοποίησης έχουν όλοι οι αλλοδαποί ­ ανεξαρτήτως εθνικότητας ­ που βρίσκονται στη χώρα μας ως τις 31.5.1998. Προσοχή, η ρύθμιση αυτή δεν θα ισχύει στο διηνεκές. Οσοι αλλοδαποί προσέλθουν στη χώρα μας μετά την καθορισμένη προθεσμία δεν θα έχουν τη δυνατότητα να προμηθευτούν τη λεγόμενη «πράσινη κάρτα». Στόχος της ρύθμισης είναι η καταγραφή και η νομιμοποίηση της υπάρχουσας κατάστασης γύρω από τους ήδη ευρισκόμενους στη χώρα μας αλλοδαπούς. Η καθιέρωση μιας μόνιμης διαδικασίας για την προμήθεια κάρτας διαμονής και εργασίας των αλλοδαπών είναι ζήτημα που θα ρυθμισθεί με την αναμόρφωση του μεταναστευτικού νόμου, σύμφωνα με δηλώσεις του υπουργού Εργασίας.

2 Πού πρέπει να απευθύνονται οι αλλοδαποί που επιθυμούν τη νομιμοποίησή τους;

Στο διάστημα από 1.1.1998 ως 31.5.1998 οι αλλοδαποί θα μπορούν να προσέρχονται στις κατά τόπους υπηρεσίες του ΟΑΕΔ προκειμένου να υποβάλουν τη σχετική αίτηση και να λάβουν την πρώτη προσωρινή «λευκή κάρτα» παραμονής και εργασίας στη χώρα μας.

3 Δηλαδή, πόσες «κάρτες» θα λάβει ο αλλοδαπός ως τη νομιμοποίησή του;

Δύο. Η «λευκή» είναι προσωρινή και δίδεται σε όλους όσοι προσέλθουν στις υπηρεσίες του ΟΑΕΔ ­ μέσα στις προθεσμίες ­ και υποβάλλουν τη σχετική αίτηση. Η ισχύς της «λευκής κάρτας» λήγει στις 31.12.1998. Ακολούθως ο αλλοδαπός για να πάρει την «πράσινη κάρτα», η οποία είναι και η οριστική, θα πρέπει να προσκομίσει το αργότερο ως τις 31.7.1998 τα απαραίτητα δικαιολογητικά.

4 Ποια είναι αυτά τα δικαιολογητικά;

Βασική προϋπόθεση για να θεμελιώσει ο αλλοδαπός δικαίωμα για την «πράσινη κάρτα» είναι η πραγματοποίηση τουλάχιστον 40 ημερομισθίων μέσα στους επτά πρώτους μήνες του 1998. Αυτό θα πρέπει να αποδεικνύεται με ένσημα του ΙΚΑ.

5 Εκτός αυτού, τι άλλο απαιτείται;

Η χορήγηση της «λευκής κάρτας» είναι απλή. Θα γίνεται με τη συμπλήρωση από τον αλλοδαπό των εξής εντύπων: πρώτον, της έντυπης αίτησης που θα χορηγεί ο ΟΑΕΔ· δεύτερον, υπεύθυνης δήλωσης (νόμου 1599/86) ότι τα στοιχεία που δηλώνει στην αίτησή του είναι αληθή· και, τρίτον, με την προσκόμιση τεσσάρων πρόσφατων φωτογραφιών.

6 Τι χρειάζεται για να αποκτηθεί η «πράσινη κάρτα»;

Πρώτον, ο αλλοδαπός θα πρέπει να έχει πάρει τη «λευκή κάρτα» και να έχει αποδεδειγμένα πραγματοποιήσει 40 ημερομίσθια μέσα στο 1997· δεύτερον, να προσκομίσει διαβατήριο, ταυτότητα ή άλλο επίσημο έγγραφο, θεωρημένο από την προξενική αρχή, που να αποδεικνύει τα στοιχεία του αλλοδαπού και την οικογενειακή κατάστασή του· βιβλιάριο ενσήμων και αντίγραφο σύμβασης εργασίας, εφόσον βεβαίως υπάρχουν τα συγκεκριμένα έγγραφα· πιστοποιητικό υγείας από κρατικό νοσοκομείο της χώρας που να βεβαιώνει ότι ο αλλοδαπός δεν πάσχει από μολυσματική νόσο· πιστοποιητικό ποινικού μητρώου τύπου Α' από τις δικαστικές υπηρεσίες της χώρας μας (το συγκεκριμένο έγγραφο θα αποστέλλεται υπηρεσιακώς στον ΟΑΕΔ)· πιστοποιητικό του υπουργείου Δημόσιας Τάξης ότι ο αλλοδαπός δεν είναι ανεπιθύμητο πρόσωπο στη χώρα μας. Επίσης ο αλλοδαπός μπορεί να καταθέσει οποιοδήποτε έγγραφο (ΔΕΗ, ΟΤΕ ή άλλο) που να αποδεικνύει το χρονικό διάστημα που βρίσκεται στη χώρα μας.

7 Αυτό το έγγραφο σε τι θα τον βοηθήσει;

Αν ο αλλοδαπός αποδείξει ότι βρίσκεται και εργάζεται στην Ελλάδα, π.χ. από το 1992, θα πάρει απευθείας «πράσινη κάρτα» πενταετούς διαρκείας. Αντιθέτως, η χρονική ισχύς των καρτών που θα λάβουν οι υπόλοιποι θα κυμαίνεται από ένα έτος ως τρία, ανάλογα με τον χρόνο που αποδεδειγμένα βρίσκονται στην Ελλάδα. Ο αρχικός χρόνος ισχύος της κάρτας μπορεί να ανανεωθεί ­ υπό προϋποθέσεις ­ μία ή και περισσότερες φορές για δύο χρόνια κάθε φορά.

8 Μπορεί ο αλλοδαπός να λάβει απευθείας την «πράσινη κάρτα»;

Βεβαίως. Ο αλλοδαπός που θα προσέλθει στον ΟΑΕΔ και θα προσκομίσει αμέσως όλα τα δικαιολογητικά μπορεί να πάρει αμέσως την τελική κάρτα και όχι τη «λευκή».

9 Τι υποχρεώσεις προβλέπουν οι νέες ρυθμίσεις για τους εργοδότες;

Προσοχή, αντίστοιχες ευθύνες έχουν και οι εργοδότες που απασχολούν ή πρόκειται να απασχολήσουν αλλοδαπούς. Συγκεκριμένα οφείλουν εντός 15 ημερών να αναγγείλουν τις προσλήψεις των αλλοδαπών στην αρμόδια υπηρεσία του ΟΑΕΔ, όπως άλλωστε γίνεται και με τους έλληνες εργαζομένους. Επίσης οι εργοδότες οφείλουν να ασφαλίζουν κανονικά τους αλλοδαπούς στο αντίστοιχο ασφαλιστικό ταμείο.

10 Τι θα γίνει αν δεν τους δηλώσουν;

Προβλέπονται αυστηρές χρηματικές και ποινικές κυρώσεις για τους εργοδότες, ενώ οι αλλοδαποί που δεν θα φροντίσουν να λάβουν την «πράσινη κάρτα» θα απελαύνονται αμέσως. Στις ρυθμίσεις όμως θα περιλαμβάνονται και κίνητρα για τους εργοδότες που θα σπεύσουν να δηλώσουν τους αλλοδαπούς τους οποίους απασχολούν. Συγκεκριμένα θα παραγράφονται τα αδικήματα που προέρχονται από την ως τώρα παράνομη απασχόληση των αλλοδαπών, όπως και οι αξιώσεις των ασφαλιστικών ταμείων.

11 Τι δικαιώματα παρέχει στον αλλοδαπό η προμήθεια της κάρτας;

Κατ' αρχήν και οι δύο κάρτες επέχουν θέση άδειας εργασίας ενώ ο κάτοχός τους έχει τα ίδια εργασιακά και ασφαλιστικά δικαιώματα με τους έλληνες εργαζομένους. Επιπλέον με την «πράσινη κάρτα» ο αλλοδαπός θα μπορεί να ταξιδεύσει στο εξωτερικό και να επιστρέψει στη χώρα μας εντός δύο μηνών.

12 Υπάρχει αντίλογος στην όλη διαδικασία;

Πολλοί είναι αυτοί που δικαιολογημένα υποστηρίζουν ότι μετά τη νομιμοποίησή τους οι αλλοδαποί δεν θα αποτελούν «ελκυστικό» εργατικό δυναμικό και οι εργοδότες, παρά τις προβλεπόμενες κυρώσεις, θα προτιμούν τους παρανόμους αφού η αμοιβή τους θα είναι χαμηλότερη ενώ επιπροσθέτως δεν θα τους ασφαλίζουν.

13 Οι αλλοδαποί που απασχολούνται στον αγροτικό τομέα εντάσσονται στις παραπάνω ρυθμίσεις νομιμοποίησης;

Ναι. Ωστόσο θα πρέπει και αυτοί να υποβάλουν τα ίδια δικαιολογητικά, μεταξύ των οποίων είναι και τα ένσημα ασφάλισης στην τελευταία ασφαλιστική κλάση του ΟΓΑ. Τα ένσημα αυτά θα επιβαρύνουν είτε τους ίδιους είτε τους εργοδότες τους. Ειδικώς για τους απασχολουμένους στην ύπαιθρο το εγχείρημα της νομιμοποίησης θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο καθώς οι απασχολούμενοι στις αγροτικές εργασίες αλλοδαποί προσλαμβάνονται κατά κύριο λόγο επειδή αποτελούν φθηνό εργατικό δυναμικό.

Τα οφέλη των ταμείων

«Προσπαθούμε να βάλουμε τάξη σε μια κατάσταση που αποσυντόνιζε τις εργασιακές σχέσεις, το ασφαλιστικό σύστημα, αλλά και γενικότερα το σύνολο της κοινωνίας της χώρας μας».

Η δήλωση αυτή του υφυπουργού Εργασίας κ. Χρ. Πρωτόπαπα περιγράφει τα άμεσα αποτελέσματα της νομιμοποίησης των αλλοδαπών στην αγορά εργασίας.

Η «λευκή» κάρτα θα δοθεί σε όλους όσοι καταγραφούν, ενώ από τη χορήγηση της «πράσινης» κάρτας θα αποκλεισθούν μόνον όσοι έχουν υποπέσει σε ποινικά αδικήματα ή δεν συμπληρώνουν τα απαραίτητα ημερομίσθια (40), διευκρινίζει ο γενικός γραμματέας του υπουργείου κ. Β. Μπρακατσούλας. Συνεπώς η πλειονότητα (80%) των αλλοδαπών ­ τους οποίους, σημειωτέον, το υπουργείο για πρώτη φορά υπολογίζει σε άνω των 600.000 - 650.000 ατόμων ­ θα προμηθευθεί την πολυπόθητη κάρτα.

Τα προβλήματα όμως τώρα αρχίζουν. Πώς θα αντιμετωπίσει η αγορά εργασίας την «αναβάθμιση» του ­ μέχρι πρότινος ­ «φθηνού» εργατικού δυναμικού;

Στο ερώτημα αυτό διχασμένες είναι οι απαντήσεις, ακόμη και των αρμοδίων. Ο κ. Μπρακατσούλας δεν περιμένει μεγάλες διαφοροποιήσεις στις αμοιβές των αλλοδαπών καθώς και μετά τη νομιμοποίηση θα είναι εύκολη η εκμετάλλευσή τους. «Κανονικά θα πρέπει να αμείβονται ανάλογα με τους έλληνες συναδέλφους τους, αλλά στην πράξη θα υπάρξουν καταστρατηγήσεις» σημειώνει ο γενικός γραμματέας.

«Στο θέμα αυτό θα υπάρξουν μεγάλες αλλαγές» εκτιμά ο Χρ. Πρωτόπαπας. «Ειδικά ορισμένες ειδικότητες αλλοδαπών (οικιακοί βοηθοί κλπ.) θα διεκδικήσουν υψηλότερες αμοιβές. Αν μάλιστα ενταθούν και οι έλεγχοι των αρμοδίων υπηρεσιών (Επιθεωρήσεων Εργασίας), θα αλλάξει το τοπίο της αγοράς».

Ο κ. Μπρακατσούλας ωστόσο δεν περιμένει διαφοροποιήσεις ούτε στο είδος των εργασιών που αναλαμβάνουν οι αλλοδαποί στη χώρα μας. «Θα συνεχίσουν να εργάζονται σε υποβαθμισμένες και βοηθητικές εργασίες, δηλαδή σε αυτές που κατά κύριο λόγο αρνούνται να απασχοληθούν οι Ελληνες».

Το μεγαλύτερο όμως όφελος που θα προκύψει από τη νομιμοποίηση των αλλοδαπών θα αφορά τα ασφαλιστικά ταμεία και κυρίως το ΙΚΑ και τον ΟΓΑ. Δεν είναι τυχαία η συνεχής προτροπή τα τελευταία χρόνια του διοικητή του Ιδρύματος κ. Γρ. Σολωμού προς την κυβέρνηση σε δύο εκθέσεις του: «Επιλύστε με οποιονδήποτε τρόπο το πρόβλημα των αλλοδαπών».

Επίσημα στοιχεία για την εισροή πόρων στα ασφαλιστικά ταμεία δεν υπάρχουν. Και αυτό είναι λογικό καθώς ως σήμερα το επίσημο κράτος δεν μπορούσε να υπολογίσει ούτε τον αριθμό των αλλοδαπών που βρίσκονται στη χώρα μας. Ωστόσο η συνολική εισφοροδιαφυγή ­ χωρίς να συμπεριληφθούν οι αλλοδαποί ­ υπολογίζεται, από το ΙΚΑ, σε 300 δισ. δρχ. για το 1997. Με δεδομένο το στοιχείο αυτό, γίνεται κατανοητό το ύψος των διαφυγουσών εισφορών.

Πριν από τη χορήγηση της «πράσινης» κάρτας όλοι οι αλλοδαποί θα πρέπει να εγγραφούν στο αντίστοιχο με την εργασία τους ασφαλιστικό ταμείο καθώς είναι απαραίτητη η προσκόμιση ενσήμων (τουλάχιστον 40 ημερομισθίων) για την προμήθεια της κάρτας. Το ερώτημα είναι κατά πόσον ­ μετά τη νομιμοποίησή τους ­ θα συνεχίσουν να ασφαλίζονται από τον εργοδότη τους.