Προς ξεκαθάρισμα (ιδεολογικών) λογαριασμών αναφορικά με τα ζητήματα οικοδόμησης του σοσιαλισμού κατά τον 20ό αιώνα στην Ευρώπη οδεύει ο Περισσός εν όψει του 18ου Συνεδρίου του κόμματος, το οποίο, όπως ανακοινώθηκε επισήμως, θα διεξαχθεί κανονικά και εντός των προβλεπομένων καταστατικών χρονικών ορίων από τις 18 ως τις 22 Φεβρουαρίου 2009. Μια κορυφαία εσωκομματική διαδικασία, όπως το συνέδριο, στο οποίο θα γίνουν ο απολογισμός δράσης της απερχόμενης Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ και ο προγραμματισμός της δράσης του κόμματος για τα επόμενα τέσσερα χρόνια, κινδυνεύει να μετατραπεί σε πεδίο ιδεολογικών αντιπαραθέσεων, καθώς η ηγετική ομάδα αποφάσισε με καθυστέρηση 17 ετών από την ολοκλήρωση του κύκλου (1989 - 1991) ανατροπών των σοσιαλιστικών καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης, να βγουν τα συμπεράσματα από την εμπειρία της οικοδόμησης του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού».

Στις Κομματικές Οργανώσεις του ΚΚΕ ήδη συζητείται σχετικό κείμενο - προσχέδιο, που στην πορεία θα λάβει τη μορφή εισήγησης προς το συνέδριο, το οποίο και θα κληθεί να αποφανθεί επί των κρίσιμων θεμάτων που καθόρισαν ιστορικά την Ευρώπη και τον κόσμο κατά τον ταραχώδη 20ό αιώνα. Το γενικό πνεύμα που διαπερνά το κείμενο είναι, σύμφωνα με πληροφορίες, ότι κατά τη διαδικασία της σοσιαλιστικής οικοδόμησης υπήρξαν «υπερβολές», αν και στο παρελθόν το ΚΚΕ μιλούσε για «παραβιάσεις των αρχών οικοδόμησης του σοσιαλισμού και παρεκκλίσεις από τη θεωρία», όπως είχε εκτιμηθεί το 1995 στη μόνη Πανελλαδική Συνδιάσκεψη που έχει πραγματοποιήσει όλα αυτά τα χρόνια για να εξετάσει «τους παράγοντες που καθόρισαν την ανατροπή του σοσιαλιστικού συστήματος».

Είναι ενδεικτικό, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ότι στο κείμενο ουσιαστικά δικαιολογούνται οι περιβόητες δίκες της Μόσχας του 1936 - 1938, επί Ιωσήφ Βησσαριόνοβιτς Στάλιν, οι οποίες οδήγησαν σε μαζικές εκκαθαρίσεις των «αντιπάλων» του που εξοντώθηκαν, όπως οι Ζινόβιεβ, Κάμενεβ, Μπουχάριν, Ρίκοβ, Σμιρνόφ, ο στρατηγός Τουχατσέφσκι, ο ούγγρος επαναστάτης Μπέλα Κουν και πολλοί άλλοι. Πρόκειται για μια άποψη η οποία είχε διατυπωθεί παλαιότερα και μέσα από τις σελίδες του «Ριζοσπάστη», όταν σε ειδικό αφιέρωμα για τις δίκες της Μόσχας υποστηριζόταν ότι «εξόντωσαν την Πέμπτη Φάλαγγα του Χίτλερ στη Ρωσία» και ότι «αυτό το υποτιθέμενο έγκλημα του Στάλιν δεν ήταν τίποτα άλλο παρά το τσάκισμα των μηχανισμών υπονόμευσης του σοβιετικού κράτους και η υπεράσπιση του σοσιαλισμού, με δεδομένο τον επερχόμενο πόλεμο». Κάτι για το οποίο ακόμα και ο ίδιος ο Στάλιν είχε δηλώσει στο 18ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ (1939): «Δεν μπορούμε να πούμε ότι η εκκαθάριση έγινε χωρίς σοβαρά λάθη. Δυστυχώς έγιναν περισσότερα απ' όσα μπορούσαμε να υποθέσουμε. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως δεν θα αναγκαστούμε να χρησιμοποιήσουμε ξανά τη μέθοδο της μαζικής εκκαθάρισης».

Αξιοσημείωτη είναι επίσης, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, και η εκτίμηση του προσχεδίου ότι το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ (1956), το οποίο διακήρυξε τη λεγόμενη «αποσταλινοποίηση» υπό την ηγεσία του Νικήτα Σερκέγιεβιτς Χρουστσόφ, σηματοδότησε στην πορεία οικοδόμησης του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ τη στροφή προς τον οπορτουνισμό. Είναι μια ερμηνεία η οποία επισημοποιεί όσα συζητούνται στον Περισσό εδώ και χρόνια και ουσιαστικά συνιστούν μια αναθεώρηση των επίσημων ντοκουμέντων του κόμματος, το οποίο βεβαίως είχε χειροκροτήσει τα συμπεράσματα του 20ού Συνεδρίου, αλλά ανεπισήμως πίστευε ότι κακώς επικεντρώθηκε στο θέμα της προσωπολατρίας και ότι συνέβαλε στην εκμηδενιστική κριτική έναντι των επιτευγμάτων του σοσιαλισμού.

Ολα αυτά τα «καυτά» θέματα θα τεθούν στο συνέδριο και αναμένεται, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις κομματικών παραγόντων, να κυριαρχήσουν μοιραία στις συζητήσεις και στις αντιπαραθέσεις, καθώς συνιστούν ουσιαστικά επανατοποθέτηση του ΚΚΕ έναντι τόσο της δικής του επίσημης ιστορίας και των θέσεων που διατύπωνε σε σχέση με τα καθεστώτα της Ανατολικής Ευρώπης όσο και της ίδιας της πορείας οικοδόμησης του σοσιαλισμού, ο οποίος για τον Περισσό «παραμένει επίκαιρος και αναγκαίος». Επιπλέον, οι προσεγγίσεις αυτές συνιστούν και μια απόπειρα για θεωρητικές επαναπροσεγγίσεις οι οποίες κινούνται, σύμφωνα τις ίδιες εκτιμήσεις, σε πιο «σκληρή γραμμή», όπως π.χ. απορρέει από τη θέση ότι στόχος είναι η κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω σε κάθε μορφή εμπορεύματος.

Κατά τα λοιπά, παραμένει αμφίβολο αν η Γενική Γραμματέας του ΚΚΕ κυρία Αλέκα Παπαρήγα θα επιλέξει να δρομολογήσει τον Φεβρουάριο τη διαδοχή της (ως «φαβορί» φέρεται, προς το παρόν τουλάχιστον, ο κ. Δ. Κουτσούμπας), εν όψει και των ευρωεκλογών τον Ιούνιο του 2009 και των εθνικών εκλογών, όποτε και αν γίνουν, αν και η προοπτική των εκλογών περιορίζει τυχόν αντιδράσεις εντός του κόμματος για το θέμα της αλλαγής ηγεσίας στο όνομα της διασφάλισης της ενότητας του ΚΚΕ και της ενίσχυσης των δυνάμεών του.